Кіріспе

Мая таулары – Орталық Америкадағы Белиз және Гватемаланың шығысында орналасқан таулы жүйе.

Этимология

Майя таулары Баймендерге және кейін Белиз тұрғындарына кем дегенде 20 ғасырдың ортасына дейін Кокскомб немесе Кокскомб таулары деп белгілі болған. Қазіргі атауы Майя цивилизациясына құрмет көрсету мақсатымен берілген деп саналады.

Бағаналар

Аймақтың ең биік шыңдары – Дойлдың қуанышы 3688 фут (1124 м) және Виктория шыңы 3680 фут (1122 м).

Өзендер

Таулардан Кариб теңізіне 1-ден жоғары Стрейлер реті бар тоғыз арна ағып түседі, атап айтқанда Белиз өзенінің бес саласы, Маймыл өзенінің екі саласы, және Сити өзені мен Бум ағызы.

Карст

Таулардағы ең маңызды карст нысандарына Чикибул бұлағы мен үңгірлер жүйесі, Вака платосы, Оңтүстік және Солтүстік шекаралық жарылымдар, сондай-ақ Юкатан түбегінің су асты ағымдарымен байланысты болуы мүмкін сулы қабаттар жатады.

Плутондар

Белиздегі таулар – иіс және метаморфтық материалдардың жалғыз көзі болып табылады. Олар үш интрузиялық денеде көрініс береді, яғни Тау-Соснасы қырқасында, Ылғалды Құс қырқасында және Кокскомб алқабында. Жақында бұл жердегі тас Пакбитун қаласында тас құралдарын, мысалы, егін үйкегіштер мен егін ұнтақтағыштарды жасау және сату үшін тас қалаушылармен қазылған деген ұсыныс айтылды.

Климат

Жауын-шашын мөлшері Таулардың солтүстік-батыс ұшында жылына [сан] миллиметрден, оңтүстік-шығыс ұшында жылына [сан] миллиметрге дейін азаяды.

Саябақтар

Таулардың көп бөлігі оңтүстік Белиздегі және солтүстік Гватемаладағы он жеті саябақ, қорық, қасиетті орындар немесе ескерткіштерді қамтитын қорғалған аймақтарда орналасқан. + Майя тауларын қамтитын қорғалатын аумақтар. WDPA ID Аты Түрі Аудандық белгілер 3306 Чикибул орман қоры Cayo – 3314 Колумбия өзені орман қоры Толедо – 3311 Терең өзен орман қоры Толедо – 28850 Майя тау орман қоры Stann Creek – 3305 Тау-қарағай қырқа орман қоры Cayo – 3307 Сибун өзені орман қоры Cayo – 12229 Ситтей өзені орман қоры Stann Creek – 116297 Вака орман қоры Cayo – 301932 Нож Каакс Миэн Элигио Панти ұлттық паркі Cayo – 20230 Чикибул ұлттық паркі Cayo – 12241 Бладен табиғи қоры Толедо – 10579 Кокскомбин бассейнінің жануарлар дүниесі қоры Stann Creek – 20229 Каракол археологиялық қоры Cayo – 301918 Виктория шыңы табиғи ескерткіші Stann Creek – 30614 Монтаньяс Майяс Чикибул табиғат қоры Peten – 30618 Сан-Роман табиғат қоры Peten – 902858 Яха Накум Наранхо ұлттық паркі Peten –

Қауіптер

Гватемалалықтардың рұқсатсыз шаруашылық және ресурстарды кенуі Белиздің Петенмен шектес қорғалған аймақтары үшін маңызды қауіп деп танылды. Мысалы, 2008 жылы аймақта шамамен 1000-1500 xateros, яғни балық құйрықты пальма жинаушылар жұмыс істеді, ал 2011 жылға қарай түрлі шаруашылық қызмет үшін 13 500-20 000 акр жер тазартылды, соның салдарынан Белиз ормандарының Гватемаланың Сельва-Маясымен экологиялық жағынан маңызды байланысы үзілді. Бұдан өзге, рұқсатсыз кіргендер ұзақ уақыт бойы елге кіргенде күнкөріс үшін аң аулайды, бұл жануарлар популяциясының азаюына алып келеді, мысалы, Белиздің бұрынғы негізгі қонысы болған ақ ерін пекари популяциясы азайып барады [Chiquibul]. Белиз үшін тән қауіптер де анықталды, алайда демографиялық қысым ең маңыздысы деп есептеледі. Мысалы, таулардағы Chalillo су электр станциясының құрылысы "кең ауқымды экологиялық салдарлары үшін халықаралық дау тудырды", оның ішінде 2400 акр орман және жағалау экожүйесінің суға батуы, сондай-ақ 2009 және 2011 жылдары төменгі ағыстағы елді мекендердің зиянды заттарға ұшырауы.

Геология

Таулар мен олармен тікелей жанасқан етегі мен жазықтары, палеозойлік тау жыныстарының солтүстік-шығысқа қарай бағытталған құрылымдық көтерілісі ретінде қарастырылатын, Солтүстік Америка тақтасының Майя блогындағы геологиялық немесе физиографиялық аймақ құрайды. Аймақ сейсмикалық активтілігі жоқ Солтүстік және Оңтүстік шекаралық жарылымдармен шектеледі.

Тарих

Таулардың орогені негізінен карбонның соңғы және пермнің ортаңғы кезеңіне жататын, метаморфоздық өңдеуден өткен жанартаулық-шөгінді тау жыныстарынан тұрады, олар силур граниттерінің үстіне орналасқан.

Төменгі қабат

Таулардың негізі таулардың төрт шетінде жер бетіне шығып жатыр. Айналымның солтүстік-батыс, солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс нүктелеріндегі ашық жатқан бөліктері негізінен палеозой кезеңіне жататын аралық және кремнийлі плутондардан құралған, ал оңтүстік нүктесіндегі ашық жатқан бөліктері палеозой кезеңіне жататын жанартаулық тау жыныстарынан тұрады. Таулардың негізінің ашық жатқан бөліктерінің геологиялық эволюциясы «Орталық Америка геологиясының ең даулы мәселелерінің бірі» деп есептелген, бірақ кейіннен бұл кезеңдер неогеннің соңынан плиоценнің соңына дейін қалыптасқан деген пікір айтылды.

Қақпағы

Таулардың шөгінділік жамылғысы провинцияның барлық етегіндегі және жазықтарды, сондай-ақ тау қатарының көп бөлігін жабады. Тау етегіндегі және жазықтықтағы жамылғы негізінен оңтүстік, батыс және солтүстікке қарай креда кезеңіне жататын теңіз шөгінділерінен тұрады, бірақ шығысқа қарай төртіншілік аллювиумға айналады. Ал тау қатарындағы жамылғының басым бөлігі палеозой кезеңіне жататын қабаттардан құралған. Таулардың тау қатарындағы жамылғысы жақында биік орналасқан реликттік ландшафт ретінде сипатталды, яғни негіздік көтерілу өзендік эрозиямен өзара тепе-теңдікке келмеген аймақ.

Құрылу

Майя тауларының геологиялық картасы мен тастардың жасын анықтау 'әртүрлі түсіндірулерге, соңында жер бетіндегі қатынастар, қазбалардың жасы және геохронологиялық деректер арасындағы түсініксіз келіспеушіліктерге әкелді'. 1955 жылдың басындағы алғашқы зерттеу таулардың шөгінді тастарын Макал және Майя серияларына немесе формацияларына бөлді, бірақ олар кейіннен Гватемалада 1966 жылы ашылған жалғыз Санта-Роза шөгінді тастар тобының пайдасына қабылданбады. Дегенмен, бұл келісім 1996 жылы кристалдану жасы Санта-Роза қазбаларының белгілі девоннан кейінгі жасынан 'қатты ескі' терең гранитоидтардың табылуымен бұзылды. Девонға дейінгі шөгінділердің болуы 2009 жылы 'нақты дәлелденгенге' дейін 'тартыс тудырды'. + 21 ғасыр әдебиеті бойынша Майя тауларының стратиграфиялық бірліктері. Атауы Тастар Эпохасы Бірлік ескертпелері Майя Блокінің кристалдық негізі – Эдиакаран-Камбрий 560-540 млн жыл cf Балди бірлігі құмтас, кварц, филлит Камбрий-Силур 517-406 млн жыл cf Таулы сопақ тізбегі Плутоны граниті Ордвик-Силур 420-405 млн жыл cf Бладен формациясы риолит, дацит, тефра Силур-Девон 413-400 млн жыл cf Макал формациясы құмтас, тақталы тас Пенсильвания-Перм 330-270 млн жыл cf Құсқұйрық-Муллинс Плутоны граниті Триас 250-220 млн жыл cf Cockscomb-Sapote Плутоны граниті Триас 240-206 млн жыл cf Todos Santos – Юра-Кретак 175-125 млн жыл cf Кобан әктасы, доломит 150 млн жыл cf

Бассейндер

Таулар шығыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған Корозал және Белиз алаптарының арасында орналасқан, бұл алаптардың өзі тауларды толығымен қамтитын Петен-Корозал алабының ішкі алаптары болып табылады.

Колумбияға дейінгі

Таулар 600830 жылға дейін сирек қоныстанған, мәдени және экономикалық жағынан оқшауланған болып келген деп саналады. Соңғы классикалық кезеңде аймақта үлкен демографиялық өсім болды, бұл өсім 8-ғасырда ең жоғары деңгейге жеткен болуы мүмкін. Шамамен 830 жылы классикалық майялар құлдырауы кезінде Таулардың көптеген елді мекендері демографиялық төмендеуді бастан өткізді, нәтижесінде постклассикалық кезеңде елді мекендер азайып кетті.

Колумбиялық

Таулар негізінен палеозой дәуірінің граниті мен шөгінділерінен құралған. Майя таулары және оған іргелес жатқан төбелерде Лубаантон, Ним Ли Пунит, Кахал Печ және Чаа Крик сияқты маңызды майя руиналары орналасқан.

Белизде

Белиздегі ең алғашқы қоғамдық қорғауға ұқсас күш-жігер махагони ағашын кесуді реттеуге бағытталған деп саналады, 28 қазан 1817 жылы шығарылған жарлық бойынша, талап етілмеген жерлер Корольдікке тиесілі деп жарияланды. Бірақ бұл шара тез арада нәтижесіз болып шықты, себебі 17 сәуір 1835 жылы Белиздің басқарушысы «ағаш кесуге немесе жерді иемденуге қатысты ешқандай ереже немесе шектеу болған жоқ, сондықтан Сибунның оңтүстігіндегі және Белиз және Хондо өзендері арасындағы, Black Creek үстіндегі кең аумақтағы махагони үлкен шығынға ұшырап, құлдырады» деп мәлімдеді. Келесі қадам 1894 жылға келіп жасалды деп есептеледі, отарлық Белизде ежелгі ескерткіштерді қорғауға арналған алғашқы заң қабылданды, ол кейіннен 1897, 1924 және 1927 жылдары күшейтілді. Белиздегі археологиялық сақтау 1952 жылы Александр Гамильтон Андерсонның елдегі археологиялық қызметтерге жауапты губернатордың бірінші көмекші хатшысы болып тағайындалуымен және 1954 жылы Андерсонды алғашқы комиссар немесе тұрақты хатшысы ретінде Археология департаментінің құрылуымен қарқынды дамыды. Табиғатты қорғау да 1887 жылғы Хупер және 1921 жылғы Хэммель есімді есептермен, 1922 жылы Корнелиус Хэммельді алғашқы консерватор немесе тұрақты хатшысы ретінде Орман шаруашылығы департаментінің құрылуымен және 1924, 1926, 1927, 1935, 1944 және 1945 жылдардағы флора мен фаунаны қорғауға қатысты заңдардың қабылдануымен ілгеріледі. Маңыздысы, 1920 жылы Silk Grass және Mountain Pine Ridge орман қоры ретінде жарияланды, бұл Белиздің алғашқы археологиялық емес қорғалған аумақтарын құрады.

Гватемалада

Гватемаладағы ең алғашқы табиғатты қорғау жұмыстары 1921 және 1945 жылдарғы Орман заңдары (Leyes Forestales) болды деп саналады, осының нәтижесінде 1955 жылы елдегі алғашқы қорғалатын аумақтар – Атитлан және Рио-Дулсе ұлттық парктері құрылды.

Барлау

Тауларға ең ертерек барлау экспедициясын капитан Сэмюэл Харрисон мен Валентин Дельгадо басқарды. Капитандарға Белиздің колониялық суперинтенданты Эдвард Маркус Деспард және келіп тұрған испан комиссары Энрике де Гримарест Сибун өзенінің бастауын анықтауды тапсырды, осылайша 1786 жылғы Лондон конвенциясы бойынша британдық елді мекеннің шектерін белгілеуге мүмкіндік берді. Кейінгі пионерлік зерттеулерді Генри Фаулер 1879 жылы, Ч. Х. Уилсон 1886 жылы, Карл Саппер 1886-1935 жылдары, Ж. Беллами 1888 жылы, Л. Х. Овер 1922-1926 жылдары, Ч. Г. Диксон 1950-1955 жылдары, және Ж. Х. Бейтсон мен И. Х. С. Холл 1969-1970 жылдары жүргізді. Саппердің сапарлары Тауларға жасалған алғашқы геологиялық экспедициялар деп есептеледі, ал Оуэрдің зерттеуі «Британ Гондурасының [Тауларды қоса алғанда] отарлығының алғашқы геологиялық картасы» деп аталды.