Кіріспе

Майя қонысы

Дос Пилас – Гватемаланың қазіргі Петен департаментінде орналасқан майя өркениетінің Колумбияға дейінгі дәуірдегі ескерткіші. Ол Соңғы классикалық кезеңге жатады және 629 жылы Петексбатун аймағындағы сауда жолдарын, әсіресе Пасион өзенін бақылау мақсатымен үлкен Тикаль қаласының әулетінен жаралған тармақпен құрылды. 648 жылы Дос Пилас Тикальден тәуелсіздік алып, Калакмулдың қарауына өтті, бірақ Дос Пиластың алғашқы екі патшасы Тикаль қолданған эмблемалық белгіні пайдалануын жалғастырды. 1970 жылдың 12 маусымында Гватемала Білім министрлігінің 1210-бабына сәйкес бұл орын Ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Дос Пилас қаласының және/немесе оның мемлекеттік құрылымының эмблемасы Тикаль, Мутал эмблемасымен бірдей. Оның нақты мағынасы белгісіз, бірақ суретте шаш түйіні бейнеленген.

Орналасқан жері

Дос Пилас Гватемаланың солтүстігіндегі Петен департаментінің оңтүстік-батысында, Петен алқабындағы Питексбатун аймағында орналасқан. Ол Пасион және Салинас өзендерінің арасында жатыр. Қоныс теңіз деңгейінен ... метр биіктікте орналасқан, Пасион өзенінің жағасындағы қала. Дос Пилас Мексикамен шекарадан шығысқа қарай ... шақырымдай қашықтықта, Тикаль майя руиндарынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан. Питексбатун көлі мен Пасион өзені Усумасинта өзенінің су жинау алабының бір бөлігін құрайды.

Ерте тарихы (б.з.д. 629 жылға дейін)

Дос Пилас жерінің ерте тарихы белгісіз; Тикальдан Б’аладж Чан Кауил келгенге дейін бұрынғы жергілікті әулеттің іздері табылды. Жаңа мемлекет құрылғаннан кейін Дос Пилас өзінің тегін көрсету үшін Тикальдың эмблемалық белгісін қабылдады. Тикаль әулетінен екенін айтқан адам үшін бұл өте қиындыққа толы сатқындық болды, ол содан кейін Тикальдың ас жауы Калакмулдың адал серігіне айналды.

672: Тикал қайтарып алды

Тикаль патшасы Нун Ужол Чаак 672 жылы Дос Пилас қаласына шабуыл жасап, оны жаулап алды. Бұл оқиға Б'аладж Чан К'ауилді бес жылдық жерсіздікке ұшыратты, ол, әдетте, Калакмул қаласында болды.

677: Калакмулға қайта оралды

Бұл жер аударылу тек 677 жылы, Калакмулдың Тикал үстінен жеңіс тойлаған күні аяқталды, бұл Б'аладж Чан К'ауилдің шетелдік үстемдігіне анық тәуелділігін көрсетті. Тикал мен Дос Пилас 679 жылы қайтадан шайқасты, және Тикал кішкентай қарсыласына қарапайым жеңіліске ұшырады. Дос Пилас бұл шайқасты соғыстың жеңісті аяқталуы деп тойласа да, екі тараптың да бірі екіншісінен нақты артықшылық алған жоқ. Дос Пилас үшін бұл шайқас оның мемлекетін бекітуді және Тикалдың оның бөлінген мемлекетін нығатуға үлкермес бұрын жоюға тырысқанының сәтсіздікке ұшырағанын білдірді. Балаж Чан К'ауилдің екінші әйелінен танымал қызы болды, ол Лэди Сикс Скай есімді, және ол Наранхоға жойылған әулетін қайта құру үшін жіберілді. Балаж Чан К'ауилдің Калакмулға бірнеше рет сапар шеккені белгілі; 682 жылы ол Ұлы Юкном тұсында белгілі бір кезеңнің аяқталу салтанатын өткізді, ал 686 жылы оның мұрагері Юкном Ич'аак К'актың таққа отыруына қатысты.

695 ж. Тикальдың Калакмулды жеңуі

Калакмул мен оның одақтастары 695 жылы Тикальмен болған жеңілістен кейін қиындыққа ұшырады, бұл Майяның төмендіктеріндегі билік тепе-теңдігін өзгертіп жіберді. Осы шамада Балаж Чан К’ауил қайтыс болды және оның ұлдарының бірі Ицманай Балам оның орнына келді, бірақ иероглифтік мәтіндерде нақты жылы көрсетілмеген. Осы жеңістен соң Дос Пилас еңбек және байлық түріндегі салықтардың арқасында пайда тапты, нәтижесінде қала қарқынды дамыды. Соған шамасында, жақын орналасқан Агуатека қаласы Дос Пилас патшалығының екінші астанасы болды, екі қалада да жеңіс монументтері бірдей уақытта орнатылды.

Құлау және тастап кету

Майя аймағындағы қақтығыстар Калакмулдың Дос Пилас қолдаушысы ретінде жеңіліске ұшырағаннан кейін бүкіл аймақты тұрақсыздандырды, ал 761 жылы Тамариндито және басқа да Питексбатун орталықтары Дос Пилас үстемдігіне қарсы көтерілгеннен кейін қала күрт тасталды. Тамариндитодағы иероглифтік баспалдақ К’ауил Чан К’иничтің күштеп қашуын көрсетеді, ол кейін ешқашан есімдерде кездеспеді. Дос Пилас патшалық отбасы, ықтимал, оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым жерде орналасқан, қорғануға қолайлы Агуатекаға көшіп кеткен. Дос Пиластың зорлықпен аяқталуы Бат сарайынан табылған патшалық тақтың қираған қалдықтарынан көрінеді. Орталық Петен көлдері аймағындағы Икслу ескерткіштерінде Дос Пиластан алынған мәтіндерге ұқсас иероглифтік мәтіндер бар, бұл Икслу билеушілері Питексбатун аймағының құлдырауынан келген босқындар болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дос Пилас тасталғаннан кейін шағын босқындар тобы оны басып алып, тасталган ғибадатханалар мен сарайлардан алынған тастардан асығыс түрде салынған қорғаныс қабырғаларын тұрғызды. Бұл ауыл 9 ғасырдың басында басылып алынып, тасталды, осымен Дос Пилас елді мекен ретіндегі тарихы аяқталды.

Қайта ашу және зерттеу

Дос Пилас құламалары туралы алғаш рет 1953–54 жылдары Саяксшеден келген екі бауыр Хосе мен Лисандро Флорес хабарлаған, бірақ жергілікті тұрғындар олардың бар екенін білген болуы мүмкін. Пьер Иванофф 1960 жылы осы жерге экспедиция ұйымдастырды. Ол бұл қираған жерлерді Dos Pozos (испан тілінде «екі құдық») деп атады. Археолог Артур Демарест (Вандербильт университеті) және Хуан Антонио Вальдес (Гуатемаланың Сан-Карлос университеті) 1989 жылы Дос Пилас қаласында қазба жұмыстарын бастады. 1990 жылы 4-ші иероглифтік баспалдақ табылды, ал бір жылдан кейін Ицманай К’ауильдің қабірі қазылып алынды. Жоба 1994 жылға дейін жалғасты, оны National Geographic Society, Instituto de Antropología e Historia (IDAEH – Антропология және тарих институты), Вандербильт университеті және басқа да бірнеше ұйымдар қолдады. Бұл жердегі иероглифтік жазулар холан майя тілінде екені анықталды. Қалыптасуы бойынша бұл жер шығыс-батыс осі бойында орналасқан үш монументалды кешеннің айналасында салынған, бұл форма Петеннің солтүстігіндегі Эль-Мирадор мен Накбедегі классикалық дәуірге дейінгі орналасуларды еске салады. LD 49 (сонымен қатар L5 49 деп те аталады) – алаңның оңтүстігінде орналасқан үлкен пирамида, оның басында үш ғибадатхана бар. 10-шы панель пирамиданың шығыс жағында орналасқан. Дос Пиластың соңғы тұрғындары Б’аладж Чан К’ауиль сарайын қала тасталу алдында қорғаныс қабырғаларын салу үшін қиратқан. 4-ші иероглифтік баспалдақ қираған сарайдың шығыс жағында орналасқан және оны кесіп өтетін қорғаныс қабырғасы қазылған кезде табылған. 4-ші иероглифтік баспалдақта Б’аладж Чан К’ауильдің тарихы мен Дос Пилас әулетінің құрылуы туралы мәліметтер келтірілген. Аянттың солтүстік-шығыс бұрышында футбол алаңы орналасқан. Оның қабырғаларын құрайтын құрылымдар L4 16 және L4 17 деп белгіленген. Бұл құрылымдарда қатты эрозияға ұшыраған 11-ші және 12-ші панельдер орналасқан, олардың екеуінде де найза ұстаған тұрған билеуші бейнеленген. Эль-Дуэнде – қаланың ең үлкен пирамидасы, ол табиғи төбені кеңейтіп, ортасынан біршама алыстатып, бір үлкен құрылым сезімін туғызады. Террасалар б.з.б. 8-ші ғасырдың басында Ицманай К’ауиль тапсырған бес стела мен құрбандық алтартарының жұптарын ұстап тұрған. Негізгі платформаның екі жағында кішкентай ғимараттар орналасқан. Тек осы ірі үңгірлер қазылып, олардан табылған заттардың ішінде классикалық дәуірге дейінгі керамикалық бұйымдар көптеп кездеседі. Үңгірлерде табылған классикалық дәуірге дейінгі іздер үңгірлердің Дос Пилас мемлекетінің соғысқа бейім болған кезеңде құрылғанға дейін маңызды болғанын көрсетеді. Дос Пиластың барлық негізгі сәулеттері кеш классикалық дәуірге жатады және маңызды үңгір жүйелерімен сәйкес келеді, бұл қаланың құрылысшылары мың жылдық қасиетті ландшафтты өздерінің қалаларын жобалауға енгізгенін көрсетеді. Судың маусымдық ағысы үңгірдегі барлық археологиялық қалдықтарды шайып кеткенімен, археологтар үңгірдің Дос Пилас тұрғындарына салтанатты маңызы бар деп санайды. Негізгі камераның еденінің көп бөлігін жуас сары саз балшықтың қалың қабаты жауып тұр, ол үңгірдің ең ұзын туннеліне кіруді жабу үшін әдейі салынған сияқты, ол Эль-Дуэнде пирамидасының астынан өтіп, Эль-Дуэнде өзенімен байланысты. Үңгірдің кіреберісінде көптеген үйінділер табылды, олардың көпшілігі жақын маңдағы ғимараттардан алынып, үңгірдің кіреберісін жабу үшін пайдаланылған, жақсы өңделген тастардан тұрады. Джеймс Э. Брэйди осы қасиетті үңгірдің бұзылуы Дос Пиласты жаулап алғандар жүргізген құтқару рәсімінің бір бөлігі болды деп санайды, олар сонымен қатар Cueva de Sangre (Қан үңгірі) және мүмкін Cueva de Río El Duende батыс кіреберісінің кіреберісін жапқан, бұл үңгірлердің өте маңызды екенін көрсетеді. Cueva de Sangre (Қан үңгірі) Эль-Дуэнде тобына шығысқа қарай 2 км жерде орналасқан, оның астында шағын төбемен жүретін 3 км-ден астам туннелі бар. Үңгірдің төрт кіреберісі бар, олардың екеуі Cueva de El Duende сияқты үйінділермен жабылған. Батысқа қарай орналасқан кіреберіс Дос Пилас қаласының ежелгі тұрғындары қолданған негізгі кіреберіс болған көрінеді. Бұл кіреберіс үстінде кішкентай ғимарат салынған, бұл ғимараттың қызметі үңгірдің өзін пайдаланумен байланысты болуы керек. Үңгірдің кіреберісінің және ғимараттың өзін тас қабырға қоршап тұрды. Cueva de Sangre үңгірінің ішінде классикалық керамиканың сынықтары табылды.