Кіріспе

Қазіргі Мексиканың оңтүстігіндегі ежелгі Майя қала-мемлекеті, ежелгі Майя орны Паленке (pa'leŋke; Yucatec Maya: Bàakʼ), ежелгіде Itza тілінде Lakamhaʼ ("Үлкен су немесе Үлкен сулар") деп те белгілі болды. 8-ғасырда құлдыраған бұл Майя қала-мемлекеті Мексиканың оңтүстігінде орналасқан. Паленке қиратылыстары шамамен б.з.д. 226 жылдан шамамен 799 жылға дейін сақталып қалған. Құлдырағаннан кейін кедр, махоган және саподилла ағаштарының орманымен жабылып, кейін қазылып, қалпына келтірілді. Ол Мексиканың Чиапас штатында, Усумасинта өзенінің жанында, Сиудад-дель-Кармен қаласының оңтүстігінде және теңіз деңгейінен биік орналасқан. Қазіргі Чиапас штатының Паленке қаласына жақын жатыр. Орташа жылдық ылғалдылық жоғары, шамамен жауын-шашын мөлшеріне ие.

Тарих

Мифологиялық жандар атауларында әртүрлі эмблемалық глифтерді пайдалану күрделі ерте тарихты көрсетеді. Мысалы, Паленке әулетінің негізін қалаушы деп есептелетін Кʼукʼ Бахлам I, Фолиатты крест ғибадатханасы мәтінінде Токтан Ажау деп аталады. Бүгінгі танымал құрылыстар, бастысы 599 және 611 жылдары Калакмул қаласы мен оның қарастырылған елдерінің шабуылдарына жауап ретінде қайта құрылған. Паленке қаласын қайта құруға және қаланың өнер мен сәулет өнерінің жаңаруына жауапты болған басты тұлғалардың бірі – 615 жылдан 683 жылға дейін билік еткен ең белгілі майя ажауларының бірі Кʼиних Жанаабʼ Пакал (Ұлы Пакал). Ол ғибадатхананың үстіңгі құрылымында сақталған ұзақ мәтінінен кейін "Жазулар ғибадатханасы" деп аталған жерлеу монументі арқылы танымал. Альберто Руз Луиллиер Пакалдың қабірін қазған кезде, ол ежелгі Америкадағы ғылыми тұрғыдан қазылған ең бай және жақсы сақталған жерлеу орны болды. Бұл мәртебесін Перудегі Сипан қаласындағы мочелердің бай қабірлері мен Копан және Калакмулдағы жақындағы жаңа табыстарға дейін сақтап келді. Kʼinich Janaabʼ Pakal қабірінің Паленкеге әкелген назарынан басқа, қала өзінің кең иероглифтік жиынтығымен тарихи маңызға ие, ол Janaabʼ Pakal, оның ұлы Kʼinich Kan Bahlam II және оның немересі Kʼinich Akal Moʼ Naabʼ билік еткен кезеңде жасалған. Татьяна Проскуриаковтың, сондай-ақ Берлин, Шеле, Мэтьюс және басқалардың еңбектері 1960 жылдардан бері ежелгі майялар туралы көптеген зерттеулерді сипаттайтын қарқынды тарихи зерттеулерді бастады. Кең көлемді иконография және мәтіндік жиынтық классикалық кезеңдегі майя мифологиясы мен діни рәсімдерін зерттеуге мүмкіндік берді.