Кіріспе

Метедистік жергілікті уағыздаушы – бұл метедистік шіркеудің құлшылықты жүргізуге және үнемі уағыз айтуға аккредиттеген миряны. 18 ғасырдың соңында Англия шіркеуінен бөлінуімен, саяхатшы уағыздаушылар (кейін – пасторлар) мен оларға көмектесетін жергілікті уағыздаушылар арасында нақты айырмашылық орын алды. Жергілікті уағыздаушылар осы қозғалыстың басталған күндерінен бері методизмде маңызды рөл атқарды, сондай-ақ ағылшын әлеуметтік тарихында да елеулі із қалдырды. Бұл уағыздаушылар Ұлыбританияның метедистік шіркеуіндегі маңызды қызметін жалғастыруда, онда шіркеу қызметтерінің көп бөлігін миряндар жүргізеді.

Тарихи негіздер

Жергілікті уағыздаушылар методизмнің басынан, 18 ғасырдағы Англиядағы жаңару қозғалысы ретінде пайда болғаннан бері ерекшелігі болып табылды. Джон Уэсли Англия шіркеуімен жарылысқа жол бермеуге тырысты және оның жаңару жиындарына қатысқандарды өздерінің приход шіркеулеріне баруға шақырды, бірақ олар басқа жерлерде өткізілетін методистік уағыз қызметтеріне де қатысып, "сыныптарда" (кішкентай топтарда) жиналатын. Көп ұзамай методистердің жиналыстарын өткізу үшін "уағыз үйлерін" салу қажет болды. Бұл үйлер жергілікті Англикан дін қызметкерлерінің көзқарасына байланысты балама шіркеулер ретінде жұмыс істей бастады. Мұндай уағыз үйлерінің бірі – "Фоундери" (The Foundery) болды, ол Лондондағы Уэслидің базасы ретінде қызмет етті. Шамамен 1740 жылы Уэсли іс сапарда болып, жас Томас Максфилдке "Фоундериді" басқаруды тапсырды. Діни қызметкерлердің болмауына байланысты Максфилд қауымға өзі уағыз айтты. Уэсли бұл жайттан кейіп көрді және Максфилдпен сөйлесу үшін Лондонға оралды. Алайда, оның анасы Сюзанна Уэсли оны Максфилдті тыңдауға көндірді, оның да Уэсли сияқты уағыз айтуға құқығы бар екенін айтты. Уэсли Максфилдтің уағызына қатты әсер етіп, оны Құдайдың ісі деп санады және мәселені шешпеді, ал Максфилд методизмнің алғашқы милаи уағыздаушыларының бірі болды. Медодизм 1784 жылы Уэслидің АҚШ-тағы тәуелсіздік соғысынан кейін министрлерді қызметке тағайындауының нәтижесінде Англикан шіркеуінен ресми түрде үзілді. Бөлінуге дейін Уэслидің аккредиттелген уағыздаушыларының қатарында тек бірнеше Англикан дін қызметкерлері болды, олар оның евангелиені халыққа жеткізу қажеттігі туралы көзқарасын бөлісті. Олардың саны шектеулі болғандықтан, бұл дін қызметкерлері міндетті түрде саяхаттап, Уэсли сияқты елді аралап жүрді. Олардың саяхаттау жолы, 20 ғасырдың ортасына дейін судьялар қолданған сияқты, бір министр басқаратын шіркеулер тобын сипаттау үшін "аудандар" сөзін пайдалануға әкелді; бұл сөз бүгінге дейін қолданылады. Ол тағайындалған қызметкерлердің шектеулі санын шақыра алғандықтан, Уэсли жергілікті уағыздаушыларды тағайындады, олар тағайындалмаған, бірақ оларды тексерді және олардың ғибадат пен уағызды басқаруға сенімді екенін сезінді: бірақ діни қадамдарды орындауға емес. Шіркеу бөлінгеннен кейін және Уэслидің қайтысынан кейін тәуелсіз методистік шіркеу дамыған сайын, жақында белгілі бір үлгі қалыптасты, онда әлі де шектеулі сандағы тағайындалған қызметкерлер қысқа мерзімге (алғашқыда үш жыл, кейіннен бес, ал қазір әдетте жеті немесе одан да көп) бір ауданға қосылды. Аудандық қызметкер пасторлық қадағалауды жүзеге асырып, діни қадамдарды орындады, бірақ қызметтердің көпшілігі және уағыздар милаи адамдармен жүргізілді. Жергілікті уағыздаушылар жергілікті шіркеумен (қоғам деп аталады) бір немесе бірнеше қызметте болып, пасторлық сапармен әдетте бір күнді өткізетін. Көптеген адамдар бір күнде ұзақ қашықтыққа саяхаттап, көбінесе жаяу жүрді. Бұл үлгі Британ методизмінде бүгінгі күнге дейін сақталған. XIX ғасырдың соңында көптеген аудандарда бірнеше дін қызметкерлері болса да, ауданда дін қызметкерлеріне қарағанда шіркеулер көбірек болды. Жергілікті уағыздаушыларға деген қажеттілік ешқашан азаймаған және көптеген аудандарда белсенді жергілікті уағыздаушы он үш апталық тоқсанда жеті-сегіз рет ғибадатхананы дайындап, басқарады.

Жергілікті уағыздаушылар әйелдер

Методизм әрқашан әйелдердің қызметін мойындап, бағалап келді, бұл Весли әсері Сюзанна Веслидің өзіне дейін жетеді. Британдық методизмнің алғашқы кезеңдерінде көптеген әйелдер жергілікті уағыздаушылар ретінде қызмет етті (Джордж Элиоттың «Адам Бед» романының кейіпкерінің бірі осылай бейнеленген). Методизмнің өзі Англияда бірнеше методистік бірлестіктердің құрылуына себеп болды, олардың ішінде Примитивті методистер, Киелі кітап христиандары және басым Веслиан методистік шіркеуі болды. Бұл бөлінген діни ұйымдар әйелдерді жергілікті уағыздаушылар ретінде және дін қызметкерлері ретінде қолдануда Веслиандықтардан гөрі әлдеқайда жоғары деңгейге көтерілді. 1803 жылдан бастап Веслиан методизмі әйелдерге тек әйелдер жиналыстарында ғана сөйлеуге рұқсат берді. Бұл шектеу Веслиан методизміндегі әйел уағыздаушыларға өздерінің міндеттерін орындауды қиындатты, тіпті 1804 жылы Веслиан конференциясы ерлер уағыздаушыларының жетіспеушілігіне қарамастан, әйелдерді қолдануға келіспеді. Алайда, Сара Маллетт сияқты кейбір әйелдер бұл тыйымды елемеді. 1910 жылдан бастап толық тыйым алынып тасталды, ал 1918 жылдан бастап Веслиан методизмі әйелдерді жергілікті уағыздаушылар ретінде ерлермен бірдей негізде жұмысқа қабылдады және орналастырды. 1932 жылы Англияда методисттер одағы құрылған кезде, бөлінген діни ұйымдарда әйелдерді тағайындау 1971 жылға дейін тоқтатылды, бірақ жергілікті уағыздаушылар ретінде әйелдердің тең құқығы сақталды.

Жергілікті уағыздаушылардың ағылшын әлеуметтік тарихындағы маңызы

Жергілікті уағыздаушылар әрқашан қандай да бір оқытудан және емтихан тапсырудан өтуі керек болды – емтихан олардың діни доктриналық тұжырымдамасына, сондай-ақ Киелі кітапты, шіркеу тарихын және діндерін білу деңгейіне қатысты. 19 ғасырдағы Англияда мефодизм төменгі орта тап пен білікті жұмысшы табы арасында зор күшке ие болғандықтан, жергілікті уағыздаушы болып дайындалу – формальды білім алу мүмкіндігі шектеулі болған білімді адамдардың білім алуының және қоғамда сөйлеу өнерін меңгеруінің бір жолы болды. Шіркеу институты ретінде саяси радикализмге жатпаса да, оның көптеген мүшелері сондай болды, ал методист жергілікті уағыздаушылардың тәртіптілігі мен шешендігі 19 ғасырдың соңындағы еңбек қозғалысының қалыптасуында кеңінен қолданылды. Ұлыбританиядағы кәсіби одақтар қозғалысының негізін қалаушылардың көптегені жергілікті уағыздаушылар болды, олардың ішінде Толпудл мартырларының жетекшісі Джордж Лавлесс те бар. Жергілікті уағыздаушылар Еңбек қозғалысының қатарында осы күнгі күнге дейін табылады: соңғы көрнекті мысалдардың бірі – 1976-1983 жылдар аралығында Парламент спикері болған Джордж Томас, 1973-1984 жылдар аралығында Кәсіби одақтар конгресінің бас хатшысы Лен Мюррей, 1994-1999 жылдар аралығында Еуропалық парламент депутаты Дэвид Хэллам және карьерасының басындағы Дэвид Бланкетт, бұрынғы Ішкі істер министрі.

Жергілікті уағыздаушылардың тәртіптілігі, оқытуы және аккредиттеуі

Жергілікті уағыздаушылар, олардың тағайындалған қызметтегі әріптестерімен (презвитерлер мен дьякондар) бірге, өздерінің мүшелігі тіркелген округтің Жергілікті уағыздаушылар жиналысының мүшелері болып табылады. Бұрын Уағыздаушылар жиналысы тоқсан сайын өткізілетін, бірақ көптеген округтерде қазір одан сирек жиналады. Жиналыс жергілікті уағыздаушыларды оқыту және дамыту, олардың осы нақты қызметтегі рухани қамқорлығы және қажет болған жағдайда өз мүшелерін тәртіпке салу үшін жауапты орган. Ол сонымен қатар оқу және бауырластық тобы ретінде, толық аккредиттелген жергілікті уағыздаушылардың үздіксіз дамуына ықпал етеді. Алайда, жергілікті уағыздаушының мәртебесі жергілікті емес, ұлттық деңгейде белгіленеді және, мысалы, басқа шіркеуге немесе округке ауысу оған әсер етпейді, бірақ кез келген уағыздаушыға қандай да бір тапсырмалар беру бақылаушы пастордың қалауына байланысты. Оқуға өтініш білдірушілер алдымен өздерінің округінің бақылаушы пасторынан уағыз оқуға рұхсат сұрайды, ол оның өз қалауынша беріледі және Уағыздаушылар жиналысына хабарланады. Жаңа уағыздаушы "Рұхсат алған" деп тіркеледі, оқу және тәжірибелік оқыту курсын бастайды (оны аяқтауға екі жылдан бес жылға дейін уақыт кетеді) және аккредиттелген уағыздаушымен бірге ғибадатқа қатысып, оған жетекшілік ете бастайды. Бірнеше айдан кейін, егер округтік Уағыздаушылар жиналысынан жағымды баяндамалар түсірілсе, олар сынаққа түседі. Жергілікті уағыздаушы ретінде толық қабылдану толық аккредиттеу немесе толық жоспарға қабылдану деп аталады, ал округтік жоспар – округтегі уағыз кездесулерінің кестесі. Шешімді округтік жиналыс ресми түрде бекітеді, содан кейін ол күшіне енеді. Әдетте, ғибадат етудің маңызды бөлігі аясында құрмет көрсету рәсімі өткізіледі. Бұрын, 2022 жылғы өзгерістерге дейін, Ұлыбританиядағы методист шіркеуінде пресвитерлікке үміткерлер, үміткер болудан бұрын жергілікті уағыздаушылар ретінде қабылдануы керек еді.

Дүниежүзілік жергілікті уағыздаушылар

Жергілікті уағыздаушылар институты бастапқы Веслиан методистік шіркеуінен Ұлыбританияда пайда болған басқа методистік байланыстарға тарады; және Ұлыбританиядан басқа елдердегі методистік шіркеулерге, әсіресе Британ методистік шіркеуі құрған немесе қолдаған Үндістан, Австралия, Жаңа Зеландия, Кариб аймағы, Фиджи және Африканың көптеген елдері сияқты шіркеулерге тарады. "Жергілікті уағыздаушы" атағы Солтүстік Америкадағы бірнеше методистік ағымдарда тарихи түрде қолданылған, ал жергілікті уағыздаушылар адамдарды үйлендіруге және жерлеуге (бірақ қасиетті тамақ беру құқығы болмаған) және құлшылыққа басшылық етуге құқылы болды; бұл рөл бүгінде Америкада көбінесе жойылды. Қазіргі АҚШ-тағы Біріккен методистік шіркеу "жатақ діндарлар" ордерін мойындайды, бірақ олардың Ұлыбританиядағы жергілікті уағыздаушы сияқты құлшылықты басқаруға билігі немесе жауапкершілігі жоқ. Соңғы он жылда Біріккен методистік шіркеу "жергілікті пасторлар" деп аталатын тәртіпті құрды, оларды епископ бір жергілікті қауымда қызмет етуге тағайындайды.