Кіріспе

Ұлттық саясат – 1876 жылы Джон А. Макдональдтың Консервативтік партиясы енгізген Канаданың экономикалық бағдарламасы. Макдональд консервативтерді 1878 жылғы Канадалық федералды сайлауда жеңіске жеткізгеннен кейін, 1879 жылы өзінің саясатын іске асыруды бастады. Қорғау саясаты 1880-жылдары жаңа өнеркәсіптердің гүлденуімен Канада экономикасында позитивті нәтижелер көрсетті. Джон А. Макдональд Конфедерациядан кейінгі экономика үшін стратегия ретінде үш элементті біріктірді. Біріншіден, өндіріс индустриясын қорғау үшін импортталған өнімдерге жоғары тарифтер белгілеу арқылы. Екіншіден, жолдар мен теміржолдар сияқты физикалық инфрақұрылымды кеңейту арқылы. Соңында, бұл екеуінің нәтижесінде, әсіресе Батыс Канадада халық санының өсуін қолдау арқылы. Канадалық Тынық мұхиты теміржолының салынуы және Батыс Канадаға иммиграцияны ынталандыру осы саясаттың бір бөлігі болды. Макдональд 1878 жылғы сайлауда осы саясатты жариялап, еркін сауданы қолдаған Либералдық партияны жеңді. Бұл саясат 1879 жылдан 1950 жылдардың басына дейін сақталды.

Терминология және қолдану

Ұлттық саясат термині бастапқыда Канаданың ұлттық экономикасы бар нағыз ел құруға бағытталған. Макдональд саяси құрылым 1867 жылы құрылғанын, бірақ экономика тек сайлауларға дейін ғана сақталатынын есептеді. Конфедерация үшін тұрақты, күшті ұлттық экономиканы қамтамасыз ету үшін Макдональд экономиканың болашағы үшін осы факторларды бекітуі керек болды. Бұл, болашақ Канаданың батысқа қарай дамуына тікелей байланысты екенін білдіреді. Шығыс-батыс бағытындағы даму болмаса, америкалықтар батысты басып алып, Канаданың экономикалық және әлеуметтік тұрақтылығы мен тәртібіне нүкте қояр еді. Уақыт өте келе, бұл термин Тори партиясының экономиканы дамыту жөніндегі тұтас бағдарламасымен, әсіресе Батыс Канадаға көші-қонның ұлғаюымен және Канадалық Тынық мұхиты темір жолының құрлықарлық желісінің салынуымен байланысты болды. Дегенмен, Ұлттық саясат Канада экономикасына көместес салдарлар да әкелді. Канадаға импортталатын тауарлар мен өнімдерге қатысты шектеулер енгізілді.

Негізгі саясат

Джон А. Макдональд, бұрын 1867 жылдан 1873 жылға дейін Канаданың тұңғыш премьер-министрі болған және отставкаға кеткен ол, сол жылы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін 1878 жылы қайтадан билікке оралды, бұл оған Ұлттық саясатты іске асыруға мүмкіндік берді. Бұл саясаттың үш негізгі бағыты Канаданың болашағын жақсартуға және дамытуға бағытталған, олар:

Канадалық өндірістер мен өндірушілерді қолдау

Джон Макдональд канадалықтарға канадалық өнімдерді сатып алуға ықпал етіп, Канада экономикасын дамытуға тырысты. Проблема мынада еді: теміржолдар АҚШ-тан Канадада жасалған тауарларға қарағанда әлдеқайда арзан тауарлар мен өнімдерді оңай импорттады. Макдональд американдық тауарлар мен өнімдерге салық немесе тариф салуды ұсынды. Макдональд Канадада берік өндіріс базасын құру арқылы елдің қауіпсіздігін арттырып, АҚШ-қа тәуелділігін азайтуды жоспарлады. Ол сондай-ақ Монреаль мен Торонтоның бизнес мүдделерімен тығыз байланыста болды, олар осындай саясаттан пайда көретін еді, және олар 1896 жылға дейін Торилерді билікте ұстауда маңызды рөл атқарды. Конфедерацияға дейін Канада-Америка өзара келісім шарты аясында еркін саудамен қысқа ғана тәжірибе жасалғанына қарамастан, американдықтар Ұлттық саясат бойынша Канададан жоғары тарифтермен күшті протекционистік саясатты ұстанды. АҚШ-тың осындай жоғары тарифтерінің салдарынан канадалық фирмалар АҚШ нарығында бәсекелесе алмады, ал американдық фирмалар Канадаға оңай кіре алды. Канадалық өндірушілер АҚШ-та бағаны төмендетпеу үшін американдық өндірушілердің артық тауарларын Канадаға демпингтеуінен қатты зардап шекті. Канадаға әкелінетін тауарларға тарифтер қойылды, бұл американдық тауарларды қымбаттатты. Бұл саясат тез арада Канада саясатының ең маңызды аспектілерінің біріне айналды және 1896 жылға дейін Торилерді билікте ұстауда маңызды рөл атқарды, ол кезде Уилфрид Лориер мен либералдар Ұлттық саясатты сақтап қалуге уәде беріп сайлау кампаниясын жүргізді. Көптеген либералдар әлі де еркін сауданы қолдағанмен, Ұлттық саясат Онтарио және Квебек провинцияларында тым танымал болғандықтан оны тоқтату мүмкін болмады. Либералдар 1911 жылғы сайлауда еркін сауданы жақтағандары үшін сайлауда жеңіліске ұшырады.

Ұлттық темір жолды аяқтау

Британ Колумбиясы Конфедерацияға қосылғанда, Канада үкіметі Британ Колумбиясын Канаданың шығысымен байланыстыратын темір жол жүйесін салуға уәде берді. Макдональд бұл темір жолдың Канаданың батысынан шығысына тауарлар мен қызметтерді тасымалдауды жеңілдетуі керек екенін айтты.

Батыс елдерін қоныстандыру

Макдональд батыстағы егіншілік салаларын жақсартуға уәде берді. Бұл әрекет Канададағы ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруде батыстың басты өндіруші екенін көрсету мақсатында жасалды.

Жоғары тарифтер

Джон А. Макдональдтың ұлттық саясаты үлкен қоғамдық мәселеге айналды, себебі Александр Маккензи басқарған либералдық үкімет 1876 жылы тарифтер бойынша бюджетті көтере алмады. 1878 жылы Макдональд қайтадан билікке келгеннен кейін, Канада мен бизнестің бюджетіне жоғары тарифтер енгізілді. Жоғары тарифтердің мақсаты – Канада экономикасының негізін кеңейту және Канаданың дамуы үшін сенімді ел ретінде беделді болуына көмектесу болды. Тарифтер, негізінен, Канададан тыс жерде жасалған өндіріс тауарлары мен қызметтерге қатысты көтерілді. Шетелдегі өндірілген тауарларға тарифтерді көтерудің мақсаты – Канадада жасалған өнімдерді және канадалық өндірушілерді қорғау еді.

Императорлық артықшылық

1897 жылдан бастап бұл саясат британдық тауарларға қатысты Канада нарығына басымдықпен кіруді қамти бастады, соның салдарынан Ұлыбританиядан импортталатын тауарларға қолданылатын тарифтік ставкалары сегізден бірге (1897), төрттен бірге (1898) және соңында үштен бірге (1900) төмендетілді. Империялық басымдық тарифтерді төмендетуді білдіргендіктен, ол Ұлттық саясаттың ыдырауына алып келді. Канаданың империялық басымдығы Канаданың Ұлыбританиядан импорттаған тауарларының көлемін шамамен екі есеге ұлғайтты.

Батыста танымалдылығы жоқ

Бұл саясат Канаданың орталық аймақтарында қолдау тапса, батыс Канадада оған қарсылық күшті болды. Ұлттық саясатқа наразылық 1920 жылдары Канаданың Прогрессивті партиясының құрылуына ықпал етті. Олардың сайлау алды бағдарламасындағы "Жаңа Ұлттық саясатта" еркін сауда қолдау тапты.

Либералдар бұзған

Ұлттық саясат Уильям Лайон Маккензи Кинг пен Луи Сент-Лоранның көп жылдық либералдық үкімет ету кезеңінде бірте-бірте жойылды. Осы уақытта АҚШ тарифтерін төмендетіп жатты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде экономикалық интеграция күшейді, ал 1965 жылы екі елдегі автомобиль өнеркәсібі толыққанды бірікті. Дегенмен, толық еркін сауда 1988 жылы Брайн Малронидің прогрессивті консервативтік үкіметі енгізген Канада-АҚШ еркін сауда келісімі арқылы ғана қол жеткізілді.

Бағалау

Ұлттық саясатты бағалау әртүрлі. Жалпы алғанда, экономистер бұл саясат бағаларды көтеріп, Канаданың тиімділігі мен әлемдік бәсекеге қабілеттілігін төмендеткенін айтады. Канада үлкен, тиімді американдық экономикаға біріктірілмегендіктен, тұтынушылар үшін жоғары бағалы көптеген монополиялық фирмалар мен тиімсіз, шағын фабрикалар салынды. Тарихшылар бұл саясатты АҚШ-тан тәуелсіз, біртұтас ұлт құру үшін қажетті шығын ретінде қарастырады, сондықтан оны оңды бағалайды. Дегенмен, азаматтар үшін де пайда болды, себебі табыс салығы болмады, бұл өндірілген тауарлардың сәл жоғары бағасын көтеруді жеңілдетті. Уилфрид Лориер 1896 жылғы сайлауда Либералдық партияны жеңіске жеткізгеннен кейін, либералдар осы басқару жүйесіне және Ұлттық саясаттың принциптеріне бейімделді. Тарифтер жоғары деңгейде сақталды. Тек Уильям Лайон Маккензи Кинг пен Луи Сен-Лоран басқаратын либералдық үкіметтер 1920 жылдары протекционистік тарифтерді төмендетуді бастады. Эден мен Молот (1993) Канадада үш ұлттық саясат болғанын айтады: 1867–1940 жылдардағы қорғаныс экспансионизмі – «Ұлттық саясат»; 1941–1981 жылдардағы өтемақы либерализмі; және 1982 жылдан бастап нарықтық либерализм. Қорғаныс кеңейту кезеңі елді құру үшін тарифтерге, теміржол құрылысына және жерді игеруге сүйенді. Екінші ұлттық саясат ГАТТ жүйесіне, кейнсиандық макроэкономикалық саясатқа және ішкі әлеуметтік әл-ауқат желісін құруға деген міндеттемелерді біріктірді. Қазіргі ұлттық саясат Канада мен АҚШ арасындағы еркін саудаға, NAFTA еркін саудасына, нарыққа негізделген саясаттарға және фискалдық шектеулерге негізделген. Олар «стратегиялық интеграция» деп аталатын төртінші саясатты ұсынады. Ол еркін саудадан (сыртқы және ішкі), ақпараттық технологияларды дамыту мен таратуға негізделген ұлттық телекоммуникациялық инфрақұрылымды құрудан және адам капиталын дамытудан тұрады.