Кіріспе
1894-1896 жылдар аралығында Канаданың премьер-министрі болған Сер Маккензи Боуэлл (ағылш. Sir Mackenzie Bowell; 27 желтоқсан 1823 – 10 желтоқсан 1917) – канадалық газет баспагері және саясаткер, Канаданың бесінші премьер-министрі, 1894-1896 жылдар аралығында қызмет еткен. Боуэлл Англияның Саффолк графтығындағы Рикингхолл қаласында дүниеге келген. Ол отбасымен бірге 1832 жылы Үстігі Канаданың Беллвилл қаласына көшіп келді. Жасөспірім шағында Боуэлл жергілікті «Belleville Intelligencer» газетінің баспаханасында шәкірт болып жұмыс істеді, ал 15 жылдан кейін газеттің иесі және бас редакторы болды. 1867 жылы Конфедерация құрылғаннан кейін ол Консервативтік партиядан Халықтар палатасына сайланды. Боуэлл 1878 жылы үкіметке кірді және үш премьер-министрдің басшылығымен қызмет етті: Джон А. Макдональд, Джон Эбботт және Джон Томпсон. Ол Кеден министрі (1878–1892), Әскер және қорғаныс министрі (1892), Сауда және коммерция министрі (1892–1894) лауазымдарында болды. Боуэлл 25 жыл бойы үздіксіз Халықтар палатасының депутаты болды, тіпті 1870-ші жылдардағы Либералдық партияның билігі кезінде де. 1892 жылы Боуэлл Сенатқа тағайындалды. Келесі жылы Сенаттағы үкімет басшысы болды. 1894 жылдың желтоқсан айында премьер-министр Томпсон қызмет бабында қайтыс болды. Канаданың генерал-губернаторы Абердин графы Боуэллді Томпсонның орнына премьер-министр етіп тағайындады, себебі ол үкіметтегі ең жоғары дәрежелі мүше болып есептелді. Боуэллдің премьер-министрлік қызметіндегі басты мәселе – Манитоба мектептері мәселесі болды. Оның келісімге келу әрекеттері өз партиясының мүшелерін наразылыққа түсірді, ал 1896 жылдың басында үкімет ішіндегі қарсылықтардан кейін ол Чарльз Тэппердің пайдасына отставкаға кетті. Боуэлл 93 жасқа толғанға дейін сенатор болып қалды, бірақ ешқашан министрлік лауазымды иеленбеді; ол 50 жыл бойы Канада парламентінің мүшесі болып қызмет етті.
Sir Mackenzie Bowell ('/b//oʊ//.//əl/; December 27, 1823 – December 10, 1917) was a Canadian newspaper publisher and politician, who served as the fifth prime minister of Canada, in office from 1894 to 1896. Bowell was born in Rickinghall, Suffolk, England. He and his family moved to Belleville, Upper Canada in 1832. When in his early teens, Bowell was apprenticed to the printing shop of the local newspaper, the Belleville Intelligencer, and some 15 years later, became its owner and proprietor. In 1867, following Confederation, he was elected to the House of Commons for the Conservative Party. Bowell entered cabinet in 1878, and would serve under three prime ministers: John A. Macdonald, John Abbott, and John Thompson. He served variously as Minister of Customs (1878–1892), Minister of Militia and Defence (1892), and Minister of Trade and Commerce (1892–1894). Bowell kept his Commons seat continuously for 25 years, through a period of Liberal Party rule in the 1870s. In 1892, Bowell was appointed to the Senate. He became Leader of the Government in the Senate the following year. In December 1894, Prime Minister Thompson unexpectedly died in office. The Earl of Aberdeen, Canada's governor general, appointed Bowell to replace Thompson as prime minister, due to his status as the most senior cabinet member. The main problem of Bowell's tenure as prime minister was the Manitoba Schools Question. His attempts at compromise alienated members of his own party, and following a Cabinet revolt in early 1896 he was forced to resign in favour of Charles Tupper. Bowell stayed on as a senator until his death at the age of 93, but never again held ministerial office; he served continuously as a Canadian parliamentarian for 50 years.
Балалық шағы, отбасы
Боуэлл Рикингхолл қаласында, Англияда, Джон Боуэлл мен Элизабет Маршалл отбасында дүниеге келген. 1832 жылы оның отбасы Жоғарғы Канаданың Бельвилл қаласына көшіп барды, онда ол қалалық газеттің – «Бельвилл Интеллидженсер» газетінің баспагерінің шәкірті болды. Ол бұл газетте табысты баспагер және редактор болды, кейін газеттің иесі атанды. Ол франкмасон және оранжерист болды, 1870-1878 жылдары Британдық Солтүстік Американың Оранжевый орденінің бас шебері қызметін атқарды. 1847 жылы ол Гарриет Мурға үйленді, олардан бес ұл мен төрт қыз дүниеге келді.
Әскери қызмет
Хастингс округіндегі ополченняны ынталы қолдаушы болған ол 1856 жылғы 24 шілдеде 1-ші Беллвилл ополченнясында энсин қызметіне тағайындалды. Ол 1857 жылы Беллвилл ерікті ополчення мылтық компаниясын ұйымдастыруға көмектесті және Трент дауы кезінде Үстіңгі Канададағы Амхерстбургте әскери міндетін өтеді. Ол 1863 жылы 15-ші Беллвилл батальонына (Аргилл жеңіл жаяу әскері) қосылды және 1864 жылдың желтоқсанынан 1865 жылдың шілдесіне дейін Ниагара шекарасында No. 6 рота, 1-ші (Батыс) әкімшілік батальонында энсин ретінде әскери міндетін өтеді. 1866 жылғы 23 наурызда ол No. 1 ротаның командирі капитан қызметіне көтерілді, 15-ші батальон.
Парламентке сайланған
Боуэлл алғаш рет 1867 жылы Онтарионың Хастингс-Норт округінен консерватор ретінде Парламентке сайланды. Ол 1874 жылғы қаңтардағы сайлауда консерваторлар жеңілгеніне қарамастан, өзінің мандатын сақтап қалды, бұл Тынық мұхитындағы дау-дамаылдан кейін болды. Сол жылы Луи Риелді Парламенттен қууға белсенді түрде қатысты.
Министрлер кабинетіне тағайындалды, сенатор
1878 жылы консерваторлар қайтадан билікке келген кезде ол кеден министрі болып үкімет құрамына кірді. 1892 жылы ол 25 жыл бойы үзбей палата мүшесі болып келген әскери және қорғаныс министрі болды. Іскер, еңбекқор басшы Боуэлл сол жылы сенатор болғаннан кейін жаңадан құрылған сауда және коммерция министрі ретінде кабинетте қалды. 1893 жылы Австралияға жасаған сапары 1894 жылы Оттавада өткен британдық отарлар мен тәуелді аумақтардың басшыларының алғашқы кеңесіне жол ашты. 1893 жылғы 31 қазанда ол Сенаттағы үкімет басшысы болды.
Премьер-министр (18941896)
1894 жылдың желтоқсанында премьер-министр Джон Спарроу Дэвид Томпсон күрт қайтыс болды, ал Боуэлл, ең жоғары дәрежелі министр ретінде, генерал-губернатормен Томпсонның орнына тағайындалды. Осылайша Боуэлл Сенатта қызмет етіп, Төменгі палатада қызмет етпеген жалғыз екі канадалық премьер-министрдің (Джон Эбботттан кейін) екіншісі болды.
Манитоба мектептері сұрағы
Премьер-министр ретінде Боуэлл Манитоба мектептері мәселесімен айналысты. 1890 жылы Манитоба католик және протестант діни мектептеріне мемлекеттік қаржыландыруды жойды, көптеген адамдар бұл шараның 1870 жылғы Манитоба актісінде діни мектептер үшін қарастырылған ережелерге қайшы келеді деп санайтын. Бірақ сотқа шағым түскен кезде, Privy Council сот комитеті Манитобаның діни мектептерге мемлекеттік қаржыландыруды тоқтатуы Манитоба актісінің талаптарына сәйкес келеді деген шешім қабылдады. Екінші сот ісінде Сот комитеті федералды парламенттің Манитобаны қаржыландыруды қайта орнатуға мәжбүрлеу үшін түзету заңын қабылдауға құқылы екенін анықтады.
Басшылық дағдарысы
Боуэлл мен оның ізашарлары осы мәселені шешуге тырысты, ол елді бөліп тастады және тіпті Боуэллдің өзінің кабинетінде де дау тудырды. Ол мәселені шешуде өзінің ұдайы шешім қабылдамауы және сенатор ретінде Халық палатасындағы пікірталастарға қатыса алмауы оған кедергі келтірді. Боуэлл Манитоба провинциясын католик мектептерін қайта ашуға мәжбүрлейтін, бұрын дайындалған заң жобасын қолдады, бірақ кабинеті ішіндегі қарсылықтарға байланысты оны кейінге шегерді. Үкіметтік жұмыстар тоқтап қалғанда, кабинет мүшелерінің бірнешесі Боуэллдің басшылыққа лайық еместігіне келісті. Оны отставкаға жіберу үшін жеті министр отставкаға кетіп, содан кейін оның орнын басатын адамдарды тағайындауға бөгет қойды. Боуэлл оларды "сатқындардың тобы" деп айыптады.
Отставка
Боуэлл премьер-министр лауазымынан кетуге мәжбүр болды. Он күннен кейін, генерал-губернатордың Боуэллдің атынан араласуынан соң үкіметтік дағдарыс шешіліп, министрлердің алтауы қайтадан қызметке орналастырылды, бірақ басшылықты сол кезде Кабинетке қосылған Чарльз Тэппер тиімді түрде иеленді, ол жетінші орынды толтырды. Біріккен Корольдікте Канаданың жоғарғы комиссары болған Тэпперді заговоршылар Боуэллді алмастыру үшін шақырып алды. Боуэлл парламенттік сессияның соңында Тэппердің пайдасына ресми түрде отставкасын берді.
Кейінгі өмірі мен өлімі
Боуэлл Сенатта қалды, 1906 жылға дейін партиясының жетекшісі болды, содан кейін 1917 жылы қайтыс болғанға дейін қалыпты Сенатор болып қызмет етті, 50 жылдан астам уақыт бойы федералдық парламентарий ретінде үздіксіз қызмет еткен. Ол 94 жасқа толуына он жеті күн жетпей, Белвилде пневмониядан қайтыс болды. Ол Белвильдегі зиратқа жерленді. Оның қоштасу рәсіміне Оранж орденінің толық құрамы қатысты, бірақ үкіметтің қазіргі немесе бұрынғы ешбір мүшесі қатыспады.
Мұра
Боуэлл 1945 жылы Ұлттық тарихи орындар мен ескерткіштер кеңесінің ұсынысы бойынша Ұлттық тарихи тұлға деп жарияланды. 1954 жылы Пошта ведомствосы Боуэллді премьер-министрлер туралы серияның бір бөлігі ретінде еске алуға арналған маркамен құрметтеді. 1998 жылы Жан Кретьенге дейінгі Канада премьер-министрлерін зерттеген Дж. Л. Гранаштейн мен Норман Хиллмердің еңбегінде, Канада тарихшыларының сауалнамасы бойынша Боуэлл сол кезге дейін болған 20 премьер-министрдің арасында 19-орынды иеленді. 2017 жылға дейін Боуэлл өмірі мен мансабына арналған толыққанды биографиясы жоқ жалғыз канадалық премьер-министр болып келді. Бұл олқылық Беллвилл қаласының тарихшысы Бетси Дьюар Бойс жазған «Кездейсоқ премьер-министр» кітабы Банкрофт, Онтариодағы «Кирби Букс» баспасынан жарық көргенде шешілді. Кітап Боуэллдің қайтыс болғанына 100 жыл толуына орай жарық көрді. Бойс 2007 жылы қайтыс болды, ол өзінің еңбегі үшін он жыл бойы баспагер іздеген болатын.