Кіріспе
Канаданың премьер-министрі 1867-1873 және 1878-1891 жылдар аралығында Канаданың премьер-министрі болған сэр Джон Александр Макдональд (10 немесе 11 қаңтар 1815 – 6 маусым 1891) – Канаданың тұңғыш премьер-министрі, 1867-1873 жылдары және 1878 жылдан өмірінің соңына дейін, 1891 жылға дейін қызмет еткен. Ол Канада Конфедерациясының негізін қалаушы тұлғасы және шамамен жарты ғасырлық саяси мансапқа ие болды. Макдональд Шотландияда дүниеге келді; бала кезінде отбасысы Үстіңгі Канада провинциясының (қазіргі Онтарионың шығысы) Кингстон қаласына көшіп келді. Заңгер ретінде ол бірнеше маңызды істерге қатысты және 1844 жылы Канада провинциясының заң шығару жиналысына сайланған Кингстон қаласында танымал болды. 1857 жылы колонияның тұрақсыз саяси жүйесінде премьер-министр болды. 1864 жылы ешбір партия ұзақ уақыт үкімет құруға қабілетсіз болған кезде, Макдональд өзінің саяси қарсыласы Джордж Браунның ұсынысын қабылдады – партиялардың бірігіп, федерация және саяси реформа іздеу үшін Ұлы коалиция құруы. Макдональд одан кейінгі талқылаулар мен конференцияларда жетекші рөл атқарды, нәтижесінде Британдық Солтүстік Америка актісі қабылданды және 1867 жылдың 1 шілдесінде Канада мемлекет құрылды. Макдональд жаңа мемлекеттің тұңғыш премьер-министрі болды және 19 жыл қызмет етті; одан ұзақ қызмет еткен Уильям Лайон Маккензи Кинг қана. Алғашқы мерзімінде Макдональд Солтүстік-Батыс қадағалау полициясын құрды және Солтүстік-Батыс аумағын, Руперт жерін, Британдық Колумбияны және Принс-Эдуард аралын қосып, Канаданың аумағын кеңейтті. 1873 жылы партиясы Канадалық Тынық мұхиты теміржолын салуға байланысты келісімшартты алу үшін бизнесмендерден пара алғандығы туралы жанжалдан кейін ол қызметінен кетті. Бірақ 1878 жылы қайта сайланды. Макдональдтың ең үлкен жетістіктері – жаңа Доминион үшін табысты ұлттық үкімет құру және басқару, консервативтік партияны нығайту үшін қолдау көрсету, Ұлттық саясаттың қорғау тарифін ілгерілету және теміржол құрылысын аяқтау болды. Ол Оттавадағы ұлттық үкіметтен билікті қайтаруға тырысқан провинциялық күш-жігерді тоқтатуға күш салды. 1885 жылы метис көшбасшысы Луи Риелді мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен өлім жазасына кесуге рұқсат берді, бұл көптеген франкофондарды оның Консервативтік партиясынан алшақтатты. Ол 1891 жылы қайтыс болғанға дейін премьер-министр қызметін атқаруын жалғастырды. Ол Канада тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр болып табылады. ХХІ ғасырда Макдональд Қытайлық жұмысшыларға салық салу және жергілікті халықтарға қатысты федералдық саясаттағы рөлі үшін сынға ұшырады, соның ішінде Солтүстік-Батыс көтерілісі кезіндегі әрекеттері Риелдің өліміне әкелді және жергілікті балаларды ассимиляциялауға бағытталған мектептер жүйесін дамыту. Дегенмен, Макдональд Канаданың құрылуындағы маңызды рөлі үшін құрметке ие. Канаданың саяси тарихы саласындағы сарапшылардың жүргізген сауалнамаларында Макдональдты Канада тарихындағы ең жоғары бағаланған премьер-министрлердің бірі деп тұрақты түрде таныды.
the Canadian prime minister
Sir John Alexander Macdonald (January 10 or 11, 1815 – June 6, 1891) was the first prime minister of Canada, serving from 1867 to 1873 and from 1878 until his death in 1891. He was the dominant figure of Canadian Confederation, and had a political career that spanned almost half a century. Macdonald was born in Scotland; when he was a boy his family immigrated to Kingston in the Province of Upper Canada (today in eastern Ontario). As a lawyer, he was involved in several high profile cases and quickly became prominent in Kingston, which elected him in 1844 to the legislature of the Province of Canada. By 1857, he had become premier under the colony's unstable political system. In 1864, when no party proved capable of governing for long, Macdonald agreed to a proposal from his political rival, George Brown, that the parties unite in a Great Coalition to seek federation and political reform. Macdonald was the leading figure in the subsequent discussions and conferences, which resulted in the British North America Act and the establishment of Canada as a nation on July 1, 1867. Macdonald was the first prime minister of the new nation, and served 19 years; only William Lyon Mackenzie King has served longer. In his first term, Macdonald established the North West Mounted Police and expanded Canada by annexing the North Western Territory, Rupert's Land, British Columbia, and Prince Edward Island. In 1873, he resigned from office over a scandal in which his party took bribes from businessmen seeking the contract to build the Canadian Pacific Railway. However, he was re elected in 1878. Macdonald's greatest achievements were building and guiding a successful national government for the new Dominion, using patronage to forge a strong Conservative Party, promoting the protective tariff of the National Policy, and completing the railway. He fought to block provincial efforts to take power back from the national government in Ottawa. He approved the execution of Métis leader Louis Riel for treason in 1885 which alienated many francophones from his Conservative Party. He continued as prime minister until his death in 1891. He remains the oldest prime minister in Canadian history. In the 21st century, Macdonald has come under criticism for his role in the Chinese Head Tax and federal policies towards Indigenous peoples, including his actions during the North West Rebellion that resulted in Riel's execution, and the development of the residential school system designed to assimilate Indigenous children. Macdonald, however, remains respected for his key role in the formation of Canada. Historical rankings in surveys of experts in Canadian political history have consistently placed Macdonald as one of the highest rated prime ministers in Canadian history.
Алғашқы жылдары, 18151830
Джон Александр Макдональд 1815 жылы 10 қаңтарда (ресми жазба бойынша) немесе 11 қаңтарда (әкесінің күнделігі бойынша) Шотландияның Глазго қаласындағы Рамсхорн приходында дүниеге келген. Оның әкесі Хью, табыссыз саудагер, 1811 жылы 21 қазанда Джонның анасы Хелен Шоуға үйленді. Джон Александр Макдональд бес баланың үшіншісі болды. Хьюдың бизнес әрекеттері оны қарызға батырғаннан кейін, отбасы 1820 жылы Үстіңгі Канададағы Кингстонға (қазіргі Онтарионың оңтүстік және шығыс бөліктері) көшіп келді, себебі онда олардың бірнеше туыстары мен таныстары болған. Отбасы бастапқыда бірге тұрды, содан кейін Хью Макдональд басқарған дүкеннің үстінде орналасты. Олар келгеннен кейін көп ұзамай Джонның кіші інісі Джеймс, балаларға қарауға шақырылған қызметкердің соққысынан қайтыс болды. Хьюдың дүкені жабылып қалғаннан кейін, отбасы Кингстонның батысына қарай, Напанидің оңтүстігіндегі (Онтариодағы) Хей-Бейге көшіп барды, онда Хью тағы да бір дүкен ашты, бірақ ол да табыс әкелмеді. 1829 жылы оның әкесі Мидленд округінің әкімшісі болып тағайындалды. Джон Макдональдтың анасы ұлына өмір бойы үлгі болды, оның қиын алғашқы некесіне көмектесті және 1862 жылы қайтыс болғанға дейін оның өміріне ықпал етіп отырды. Макдональд бастапқыда жергілікті мектептерге қатысты. Ол 10 жасқа толғанда, оның отбасы оны Кингстондағы Мидленд округінің грамматикалық мектебіне жіберу үшін жеткілікті ақша жинады. Макдональдтың формалды білімі 15 жасында аяқталды, сол кезде мектепті бітіру жасы осылай болған, және тек ең бай отбасылардың балалары ғана университетте оқи алатын. Кейін Макдональд мектепті тастағанына өкініп, хатшысы Джозеф Поупқа егер ол университетте оқығанда, әдеби мансапқа бет бұрар еді деп айтты.
Заңгерлік білім және ерте мансап, 18301837
Макдональдтың ата-анасы мектепті бітіргеннен кейін оның заңгер болуы керек деп шешті. Дональд Крейтон (1950 жылдары Макдональдтың екі томдық өмірбаянын жазған) жазғандай, «заң – бұл жайлылыққа, ықпалға, тіпті билікке жететін кең және тоқсан өткен жол» еді. Бұл сондай-ақ «білімге құштар, бірақ саудаға қызығушылық танытпаған бала үшін табиғи таңдау» болды. Әкесінің бизнесі құлдырап жатқандықтан, Макдональд отбасын асырау үшін дереу ақша табуға мәжбүр болды. Ол көп жылдардан кейін: «Менде балалық шақ болған жоқ», - деп шағымданды. «15 жасымнан бастап өзімнің күнкөрісімді табуға кірістім». Макдональд Торонтоға (1834 жылға дейін Йорк деп аталған) кемемен саяхаттап, онда Жоғарғы Канаданың Заң қоғамы ұсынған емтиханды тапсырды. 1830 жылы Британдық Солтүстік Америкада заң мектептері болған жоқ; студенттер тәлімгерлікке кіргенде және бітіргенде емтихан тапсыратын. Екі емтихан арасында олар тәжірибелі заңгерлерге шәкірт болып оқыды. Макдональд өзінің тәлімгері ретінде Джордж Маккензибен, Кингстонның дамып келе жатқан шотланд қауымының құрметті мүшесі болған, белгілі жас заңгермен жұмыс істей бастады. Маккензи корпоративтік құқықпен айналысты, бұл Макдональдтың өзі кейінірек таңдайтын табысты мамандық еді. Макдональд үміткер студент болды және 1833 жылдың жазында жұмыс берушісі Төменгі Канададағы (қазіргі Квебек провинциясының оңтүстік бөлігі) Монреаль мен Квебекке жұмыс сапарына кеткен кезде Маккензи кеңсесін басқарды. Сол жылдың соңында Макдональд науқастанып қалған Маккензидің туысының заң кеңсесін басқаруға жіберілді. 1834 жылдың тамызында Джордж Маккензи холерадан қайтыс болды. Жетекші заңгері қайтыс болғаннан кейін, Макдональд Халоуэллдегі (қазіргі Пиктон, Онтарио) туысының заң кеңсесінде қалды. 1835 жылы Макдональд Кингстонға оралды және жасы жетпегендігіне және біліктілігі болмауына қарамастан, бұрынғы жұмыс берушісінің клиенттерін алуға үміттеніп, заңгерлік тәжірибесін бастады. Макдональдтың ата-анасы мен қарындастары да Кингстонға оралды. 1836 жылдың ақпанында Макдональд адвокаттыққа қабылданғаннан кейін көп ұзамай ол екі студентті қабылдауға тырысты; екеуі де Макдональд сияқты Конфедерацияның әкелері болды. Оливер Моват Онтарионың премьер-министрі, ал Александр Кэмпбелл федералды кабинет министрі және Онтарионың вице-губернаторы болды. Алғашқы клиенттерінің бірі – 16 жастағы ирланд иммигранты Элиза Гримасон болды. Ол күйеуімен бірге сатып алғысы келетін дүкен туралы кеңес сұрады. Гримасон Макдональдтың ең бай және ең адал қолдаушыларының біріне айналды, сонымен қатар оның сүйіктісі болуы мүмкін. Макдональд қалада танымал болуға тырысып, көптеген жергілікті ұйымдарға қосылды. Ол сондай-ақ жоғары беделді істерді іздеді, бала зорлаушы Уильям Брассқа өкілдік етті. Брасс қылмысы үшін асылды, бірақ Макдональд өзінің қорғанысының сапасы үшін оң пікірлерге ие болды. Оның өмірбаянын жазған Ричард Гвиннің айтуынша:
«Драматикалық істерді қолға алған қылмыстық заңгер ретінде Макдональд Кингстонның бизнес қауымдастығының тар шеңберінен тыс жерде өзін таныстырды. Ол өмірінің басым бөлігін өткізетін қоғамдық пікірлер аренасында әрекет етіп жатты. Сол жерде ол өзінің саяси өмірінде пайдасы тиетін, дәлелдеу және сендіру өнерін үйренді».
Кәсіби бедел, 1837-1843
Үсті Канада көтерілісіне байланысты сот процестерінің көпшілігі Торонтода өткенімен, Макдональд Кингстонда өткен бір сотта айыпталушылардың бірін қорғады. Кингстонның барлық айыпталушылары ақталды, ал жергілікті газет Макдоналды «Өңірдегі ең жас адвокаттардың бірі, мамандығында жылдам дамып келе жатқан» деп сипаттады. 1838 жылдың соңында Макдональд, Канаданы британдық отаршылдықтан азат ету мақсатымен шекараны кесіп өткен американдық шабуылшылардың біріне кеңес беруге келісті. Шабуылшылар Үсті Канаданың Прескотт қаласы маңындағы Жел диірмені шайқасынан кейін тұтқындалды. Тұтқындарға қарсы халықтың пікірі қатты қызды, олар өлтірілген канадалық лейтенанттың денесін қиратқан деп айыпталды. Макдональд тұтқындарды қорғауға мүмкіндік алмады, себебі олар әскери сотта сотталды және азаматтық адвокаттардың құқығы болмады. Кингстон тұрғыны, бақандай болған жорықтың казнашысы Дэниел Джорджтың туыстарының өтінішімен, Макдональд Джорджқа кеңес беруге келісті, ол, басқа тұтқындар сияқты, өзінің қорғанысын жүргізуге тиіс болды. Джордж сотталып, дарға асылды. Макдональдтың өмірбаяуын жазған Дональд Свайнсонның айтуынша, «1838 жылға қарай Макдональдтың жағдайы тұрақталды. Ол қоғамдық тұлға, танымал жас жігіт және тәжірибелі заңгер еді». Макдональд өзінің практикасын кеңейтуді жалғастырды, сонымен қатар көптеген компаниялардың, негізінен Кингстондағы директорлар кеңесіне кірді. Ол Мидленд округінің жаңа Коммерциялық банкінің директоры және заң кеңесшісі болды. 1840 жылдары Макдональд жылжымайтын мүлікке, соның ішінде Торонтоның орталық ауданындағы коммерциялық мүліктерге көп инвестиция жасады. Осы уақытта ол денсаулығына байланысты ауруға шалдықты, ал 1841 жылы әкесі қайтыс болды. Ауырған және қайғырған күйде, ол 1842 жылдың басында Ұлыбританияға ұзақ демалысқа кетті. Сапарға ақшасы жеткілікті болды, себебі ол кетіп бара жатқан үш күн бұрын «лу» карта ойынында құмар ойнап, көп ақша ұтып алды. Ұлыбританиядағы екі айлық сапары барысында ол өзінің туысы Изабелла Кларкпен танысты. Макдональд үйге жазған хаттарында оны есімдерін атамағандықтан, олардың кездесуінің мән-жайы белгісіз. 1842 жылдың соңында Изабелла Кингстонға әпкесіне қонаққа барды. Сапар бір жылға жуық созылды, содан кейін Джон мен Изабелла Макдональд 1843 жылдың 1 қыркүйегінде үйленді.
Парламентке түсу, 18431857
1843 жылдың 29 наурызында Макдональд Кингстонның Төртінші округінде 156 дауыспен, қарсыласы полковник Джексонға қарсы 43 дауыспен сайланды. Ол өзінің алғашқы сәтсіздігі деп атаған жағдайды да бастан өткізді, өйткені оның қолдаушылары жеңімпаз үміткерді көтеріп алып, оны лайлы көшеге түсіріп алды. 1841 жылы Ұлыбритания Парламенті Жоғарғы және Төменгі Канаданы Канада провинциясына біріктірді. Кингстон жаңа провинцияның алғашқы астанасы болды; Жоғарғы Канада мен Төменгі Канада Канада Батысы және Канада Шығысы деп аталды. 1844 жылдың наурыз айында жергілікті кәсіпкерлер Макдональдты алдағы заң шығару сайлауында Кингстон үшін консервативтік үміткер ретінде түруді сұрады. Макдональд сайлаушыларға көп мөлшерде спирттік ішімдік берудің қазіргі әдетін сақтады. Бұл сайлауда дауыстар ашық жарияланды, және Макдональд өзінің қарсыласы Энтони Манаханды 275 «дауыспен» 42-ге қарсы жеңді, сайлау 1844 жылдың 15 қазанында аяқталды. Макдональд ешқашан шешен болған емес, және оның айтуынша, сол кездегі әсем сөздерді ұнатпады. Оның орнына, ол сайлау заңнамасы және парламенттік процедуралар бойынша сарапшы болуға бейімделді. 1844 жылы Изабелла ауырып қалды. Ол жазылып кетті, бірақ келесі жылы ауруы қайталанып, оны мүгедек қылды. 1845 жылы Джон әйелін Саваннаға (Джорджия штаты, АҚШ) теңіз ауасы мен жылу оның ауруларын емдейді деп үміттене отырып алып кетті. Джон алты айдан кейін Канадаға оралды, ал Изабелла үш жыл АҚШ-та қалды. Ол 1846 жылдың соңында Нью-Йоркте тағы да келді, және бірнеше айдан кейін ол жүкті екенін хабарлады. 1847 жылдың тамызында олардың ұлы Джон Александр Макдональд кіші Нью-Йоркте дүниеге келді, бірақ Изабелланың денсаулығы нашар болғандықтан, туыстары балаға күтім жасады. Әйелінің ауруына байланысты ол жиі болмаса да, Макдональд кәсіби және саяси жетістіктерге қол жеткізді. 1846 жылы ол Корольдің кеңесшісі болып тағайындалды. Сол жылы оған министрлікке жатпайтын солиситор-генерал лауазымы ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. 1847 жылы Макдональд бас салық жинаушы болды. Үкіметтік лауазымды қабылдау үшін Макдональд заң фирмасының табысынан бас тартып, уақытының көп бөлігін Изабелладан алыс Монреальде өткізді. 1848 жылдың желтоқсаны мен 1849 жылдың қаңтарында өткен сайлауларда Макдональд Кингстон үшін оңай қайта сайланды, бірақ консерваторлар орынды жоғалтып, 1848 жылдың наурыз айында заң шығару органы қайта жиналғанда отставкаға кетуге мәжбүр болды. Макдональд заң шығару органы отырыс өткізбеген кезде Кингстонға оралды, ал Изабелла маусым айында оған қосылды. Тамыз айында олардың баласы кенеттен қайтыс болды. 1850 жылдың наурыз айында Изабелла Макдональд тағы бір ұл, Хью Джон Макдональдты дүниеге әкелді, ал оның әкесі: «Біз Джонниді қайтадан, оның бейнесі сияқты, алдық» деп жазды. Осы кезде Макдональд көпшілік ортада да, жеке өмірінде де ішімдік ішуді бастады, бұл Макдональдтың жеке өмірін зерткен Патрисия Феникс оның отбасылық қиындықтарына байланысты деп есептейді. Либералдар 1851 жылғы сайлауда билікті сақтап қалды, бірақ көп ұзамай парламенттік даудан бөлініп қалды. Қыркүйекте үкімет отставкаға кетті, және провинцияның екі бөлігіндегі партияларды біріктірген коалициялық үкімет Аллан МакНабтың басшылығымен билікті иеленді. Макдональд үкіметті құру жұмысының көп бөлігін жасады және бас прокурор болып қызмет етті. 1854 жылы билікке келген коалиция Либералды консерваторлар (қысқаша консерваторлар) деп аталды. 1855 жылы Канада Шығысынан (қазіргі Квебек) Джордж Этьен Картье кабинетке қосылды. Картье 1873 жылы қайтыс болғанға дейін Макдональдтың саяси серігі болды. 1856 жылы МакНабты премьер-министр лауазымынан Макдональд ығыстырды, ол Канада Батыс консерваторларының жетекшісі болды. Этьен Пашаль Таше премьер-министр болған кезде Макдональд бас прокурор болып қалды.
Колониалды көшбасшы, 1858-1864
1857 жылдың шілдесінде Макдональд Канада үкіметінің жобаларын ілгерілету үшін Ұлыбританияға аттанды. Канадаға оралғаннан кейін ол зейнеткерлікке шыққан Таше орнына премьер-министр болып тағайындалды, сонымен қатар консерваторлар партиясын жалпы сайлауда басқарды. Макдональд Кингстонда Джон Шоуға қарсы 1189 дауыспен, ал Шоу 9 дауыс жинады; алайда, Канаданың батысындағы басқа консерваторлар нашар өнер көрсетті, және тек француз канадалықтарының қолдауы Макдональдты билікте ұстады. 28 желтоқсанда Изабелла Макдональд қайтыс болды, Джон жеті жасар ұлымен жесір қалды. Хью Джон Макдональдты негізінен әкесінің әпкесі мен күйеуі тәрбиеледі. Ассамблея үкіметтің орнын Квебек қаласына тұрақты түрде көшіруге дауыс берді. Макдональд бұған қарсы шығып, 1857 жылы Ассамблеяны қайта қарауға мәжбүрлеу үшін өкілеттіктерін пайдаланды. Макдональд Канаданың астанасы қай қала болу керектігін Виктория патшайымына шешуге ұсынды. Қарсыластар, әсіресе Канаданың шығысынан, патшайым бұл шешімді оқшауланған түрде қабылдамайды деп талас жасады; оның канадалық министрлерінен бейресми кеңес алуға міндетті екені айтылды. Макдональдтың жоспары қабылданды, Канаданың шығысы Квебек қаласына тұрақты астанаға көшуге дейін үш жылға үкімет орнын беруге келісім берді. Макдональд жеке Колониялық кеңседен патшайым кем дегенде 10 ай немесе жалпы сайлаудан кейін жауап бермейтінін қамтамасыз етуді сұрады. 1858 жылдың ақпанында патшайымның таңдауы жарияланды, бұл провинцияның екі бөлігіндегі көптеген заң шығарушыларды қорқытты: Канаданың батысындағы оқшауланған Оттава қаласы астана атанды. 1858 жылдың 28 шілдесінде оппозициялық Канада шығысының депутаты патшайымға Оттаваның ұлттық астана ретінде қолайсыз екенін хабарлайтын үндеу ұсынды. Макдональдтың Канада шығысы партиясының мүшелері үндеуді қолдау үшін партиядан шығып, үкімет жеңіліске ұшырады. Макдональд отставкаға кетті, ал генерал-губернатор сэр Эдмунд Уокер Хед оппозиция жетекшісі Джордж Браунды үкімет құруға шақырды. Сол кездегі заң бойынша Браун мен оның министрлері лауазымдарын қабылдағаннан кейін Ассамблеядағы мандаттарынан айырылып, қайта сайлауға түсуге мәжбүр болды. Бұл Макдональдқа қосымша сайлауға дейін көпшілікті қамтамасыз етті, ол дереу үкіметті жеңді. Хед Браунның Ассамблеяны тарату туралы өтінішін қабылдамады, Браун мен оның министрлері отставкаға кетті. Содан кейін Хед Макдональдты үкімет құруға шақырды. Заң соңғы тридцать күн ішінде министрлік лауазымда болған кез-келген адамға жаңа лауазымды қабылдауға, қайта сайлауға түспей, мүмкіндік берді; Макдональд пен оның министрлері жаңа лауазымдарды қабылдады, содан кейін "Қос алмасу" деп аталғанды аяқтады, бұрынғы лауазымдарына оралып. Әділдік көрінісін беру үшін Хед Картье премьер-министр, ал Макдональд оның орынбасары болуын талап етті. 1850-ші жылдардың соңы мен 1860-шы жылдардың басында Канада зор өркендеу кезеңін бастан кешірді, ал теміржол мен телеграф байланысты жақсартты. Макдональдтың өмірбаянын жазған Ричард Гвиннің айтуынша, "қарапайым тілмен айтқанда, канадалықтар біртұтас қауымға айнала бастады". Сонымен қатар, провинциялық үкіметті басқару күрделеніп кетті. Канаданың шығысы мен батысын қамтитын заңға сәйкес, провинцияның екі бөлігінен де заң шығарушылардың "қос көпшілігі" қажет болды. Бұл Ассамблеядағы тосқауылдың күшеюіне әкелді. Екі бөлім де 65 заң шығарушыны сайлады, бірақ Канаданың батысында халық саны көп болды. Браунның басты талаптарының бірі - халық санына пропорционалды өкілдік, бұл Канаданың батысына көбірек орын алуға мүмкіндік берер еді; бұған Канаданың шығысы қатты қарсы болды. Америка Азамат соғысы Канада мен Ұлыбританияда АҚШ ішкі соғысын аяқтағаннан кейін олар Канадаға қайтадан шабуыл жасайды деген қорқыныш тудырды. Канада кейде АҚШ-қа қарсы Конфедерацияның құпия қызметіне операциялар жүргізу үшін қауіпсіз баспана болды; көптеген канадалық азаматтар мен саясаткерлер Конфедерацияға көңіл білдірді. Бұл Чесапик оқиғасы, Сент-Олбанс шабуылдары және Нью-Йорк қаласын өртеп жіберуге жасалған сәтсіз әрекеттерге әкелді. Канаданың батыс бөлігінің бас прокуроры ретінде Макдональд АҚШ-тың шекарасынан шабуылдар ұйымдастыру үшін британдық аумақты пайдаланған Конфедерация оперативтіктерін соттаудан бас тартты. Канадалықтар АҚШ-тан басып кіруден қорқып, британдықтар канадалықтардың қорғаныс шығындарының бір бөлігін төлеуін сұрады, ал 1862 жылы Ассамблеяға милиция туралы заң жобасы енгізілді. Оппозиция шығындарға қарсылық көрсетті, ал Канаданың шығыс бөлігінің өкілдері француз канадалықтары британдықтардың бастамасымен соғысқа түсуге мәжбүр болады деп қорқып, алаңдады. Макдональд көп ішімдік ішіп, заң жобасы аясында көшбасшылық таныта алмады. Үкімет заң жобасы бойынша құлап, Гриттер Джон Сэндфилд Макдональдтың (Джон А. Макдональдқа қатысы жоқ) жетекшілігімен билікке келді. Партиялардың орындары шамалы болды, ал тәуелсіздердің шағын тобы кез келген үкіметті құлатуға қабілетті болды. Жаңа үкімет 1863 жылдың мамырында құлап, бірақ Хед жаңа сайлауға рұқсат берді, ол партиялардың жағдайында көп өзгеріс жасамады. 1863 жылдың желтоқсанында Канада батысының депутаты Альберт Нортон Ричардс бас прокурор лауазымын қабылдады, сондықтан ол қайта сайлауға түсуге мәжбүр болды. Джон А. Макдональд Ричардсқа қарсы жеке өкілдікпен күресті, және Ричардс консерватордан жеңіліске ұшырады. Орын ауысуы Гриттерге көпшілігінен айырды, олар наурызда отставкаға кетті. Джон А. Макдональд Таше премьер-министр ретінде қайтадан кеңсеге оралды. Таше-Макдональд үкіметі маусымда жеңіліске ұшырады. Партиялардың жағдайы соншалықты бекітілгендіктен, Суэйнсонның сөзінше, "Канада провинциясының конституциясы өлі екені баршаға белгілі болды".
Канада Конфедерациясы, 18641867
Оның үкіметі қайтадан құлағандықтан, Макдональд жаңа генерал-губернатор лорд Монкке заң шығарушы органы таратылуы туралы өтініш жасады. Макдональд бұл мәселемен айналысуға үлкерместен бұрын, Браун оған делдалдар арқылы жүгінді; Grit партиясының көшбасшысы дағдарыстың партияларға конституциялық реформа үшін бірігуге мүмкіндік беретініне сенді. Браун Британдық Солтүстік Америка колонияларының конфедерациясы жөніндегі парламенттік комиссияны басқарды, ол Таше-Макдональд үкіметі құлағанға дейін есеп берген еді. Браун халық санына пропорционалды өкілдікке көбірек қызығушылық танытты, ал Макдональдтың басымдығы – басқа колониялардың қосыла алатын федерацияны құру болды. Екеуі де келісімге келді және жаңа үкімет «федеративтік принципті» қолдайтынына уағдаласты – бұл ыңғайлы, икемді ұғым. Талқылаулар жарияланбады, ал Макдональд Ассамблеяны Браунмен келіссөздердің табысқа жеткеніне байланысты таратуды кейінге қалдыратынын мәлімдеп, таң қалдырды. Екі адам саяси қарсыластар ғана емес, бір-бірін жек көретіндігі де белгілі болды. Партиялар арадағы келіспеушіліктерді шешіп, Ұлы коалиция құрды, тек Жан Батист Эрик Дорион басқаратын Канада Шығысының Қызыл партиясы ғана бөлек қалды. Колониялық кеңсе шақырған конференция 1864 жылдың 1 қыркүйегінде Принс-Эдвард аралындағы Шарлоттаун қаласында өтті; Маритим провинциялары одақ құру мәселесін қарастыруға тиіс болды. Канадалықтар Макдональд, Картье және Браун басқаратын делегацияны, бұл конференция Шарлоттаун конференциясы деп белгілі болды, жіберуге рұқсат алды. Конференция аяқталғаннан кейін Маритим провинцияларының делегаттары егер егжей-тегжейлі келіссөздер жүргізілсе, конфедерацияға қосылуға дайын екендерін білдірді. 1864 жылдың қазан айында Конфедерация делегаттары Квебек қаласында Квебек конференциясын өткізді, онда олар Канада үкіметінің негізін құрайтын Жетпіс Екі Резолюцияға келісті. Ташенің 1865 жылы қайтыс болуы Ұлы коалицияның ыдырауына әкеп соқты; лорд Монк Макдональдты премьер-министр болуға шақырды, бірақ Браун оның коалициялық серігі ретінде осы лауазымға дақылды екенін сезінді. Келіспеушіліктерді шешу үшін тағы бір келісімдік кандидат – Нарсис Фортуна Белло титулярлық премьер-министр қызметіне тағайындалды. 1865 жылы ұзақ пікірталас жүргізілгеннен кейін Канаданың заң шығарушы жиналысы конфедерацияны 91 дауысқа 33 қарсылықпен мақұлдады. Алайда, Маритим провинцияларының ешқайсысы бұл жоспарды мақұлдаған жоқ. 1866 жылы Макдональд және оның әріптестері Жаңа Брансуик провинциясындағы жалпы сайлауда конфедерацияны жақтаушы кандидаттарды қаржыландырып, конфедерацияны жақтаушы жиналысты құрды. Сайлаудан кейін көп ұзамай Новая Шотландияның премьер-министрі Чарльз Таппер колонияның заң шығарушы органы арқылы конфедерацияны жақтаушы резолюцияны қабылдады. Британдық парламент одақты ресми түрде бекітуге дейін Лондонда соңғы конференция өткізу қажет болды. Маритим провинцияларының делегаттары 1866 жылдың шілдесінде Лондонға кетті, бірақ Макдональд, қайтадан көп ішімдік ішіп алғандықтан, қарашаға дейін кетпеді, бұл Маритим провинцияларын ашуландырды. 1866 жылдың желтоқсанында Макдональд Лондондағы конференцияға жетекшілік етіп, талқылауларды жүргізгені үшін мақтау алды, сонымен қатар екінші әйелі Агнес Бернардқа ғашық болып, үйленді. Бернард Макдональдтың жеке хатшысы Хьюит Бернардтың әпкесі болды; жұп алғаш рет 1860 жылы Квебекте кездесті, бірақ Макдональд оны 1856 жылдан бері көріп, оған ғашық болған. 1867 жылдың қаңтар айында Лондонда болғанда, ол қонақ үй бөлмесінде шамды ұйықтап қалған креслоға от жағып, ауыр күйік алды, бірақ Макдональд конференцияның ешбір отырысын жібермеді. Ақпан айында ол Ганновер алаңындағы Сент-Джордж шіркеуінде Агнеске үйленді. 8 наурызда Британдық Солтүстік Америка туралы заң 1867 жылы Қауымдар палатасынан өтті (бұрын Лордтар палатасынан өткен). 1867 жылдың 29 наурызында Виктория патшайымы заңға патшалық келісім берді. Макдональд одақтың 15 шілдеде күшіне енуін қалады, себебі дайындық жұмыстары одан бұрын аяқталмайды деп қорқыды. Британдықтар ертерек мерзімді ұсынды, соның салдарынан 22 мамырда Канаданың 1 шілдеде құрылатыны туралы хабарланды. Лорд Монк Макдональдты жаңа мемлекеттің бірінші премьер-министрі етіп тағайындады. Жаңа мемлекет құрылғаннан кейін Канада Шығысы мен Канада Батысы жеке провинцияларға айналды, олар тиісінше Квебек және Онтарио деп аталды. 1867 жылдың 1 шілдесінде Доминион күні деп аталатын, кейін Канада күні деп аталған алғашқы мерекеде Макдональд Бат орденінің кавалер-командующийы (KCB) болып тағайындалды.
Бірінші көпшілік, 18671871
Макдональд пен оның үкіметі жаңа ел құрылғаннан кейін бірден қиындықтарға тап болды. Федералды үкімет құруда әлі де көп жұмыс істеу керек еді. Жаңа Шотландия одақтан шығу қаупін тудырды; теңіз жағалауы провинцияларын біріктіріп, оларды Канаданың қалған бөлігімен жақындастыруға арналған Колонияаралық темір жол әлі салынбаған еді. Англо-американдық қарым-қатынастар нашар болды, ал Канаданың сыртқы саясаты Лондоннан басқарылды. 1866 жылы америкалықтардың Өзара келісім шартынан бас тартуы АҚШ нарықтарындағы канадалық тауарларға салықтарды арттырды. Америка және Ұлыбритания пікірінше, Конфедерация тәжірибесі тез күйреп, жаңа мемлекет АҚШ-қа қосылып кетеді. 1867 жылдың тамызында жаңа елде алғашқы жалпы сайлау өтті; Макдональдтың партиясы екі ірі провинцияда да күшті қолдаумен және Нью-Брансуиктен көпшілік дауыспен жеңіске жетті. 1869 жылы Жаңа Шотландия жақсырақ қаржылық шарттар туралы уәдеден кейін Канаданың құрамында қалуға келісті – Оттавадан жеңілдіктер алу үшін келіссөздер жүргізген алғашқы провинция. Лондон мен Оттаваның қысымы Ньюфаундлендтің қосылуына әкелмеді, оның сайлаушылары 1869 жылдың қазан айында өткен жалпы сайлауда Конфедерация платформасын қабылдамады. 1869 жылы Джон мен Агнес Макдональдтың Мэри есімді қызы дүниеге келді. Бірақ Мэридің дамуында проблемалар бар екені көп ұзамай байқалды; ол ешқашан жүре алмады, сонымен қатар толыққанды ақыл-есі дамымады. Әділет министрінің орынбасары және Макдональдтың бұрынғы хатшысы Хьюит Бернард, Бернардтың жесір анасымен бірге Оттавадағы Макдональд үйінде тұрды. 1870 жылдың мамырында Джон Макдональд өт тастарымен ауырды; жиі ішімдік ішуімен байланысты, ол жедел панкреатиттің ауыр түріне шалдыққан болуы мүмкін. Шілдеде ол Принс-Эдвард аралына емделу үшін кетті, бұл аралда Конфедерацияға қосылуды қолдаушылар болған кезде, оны Конфедерацияға қосу мақсатында келіссөздер жүргізуі мүмкін. Арал 1873 жылы Конфедерацияға қосылды. Макдональд бұрын канадалық провинциялардың батысқа қарай кеңею мәселесіне құлшыныспен қарамаған; премьер-министр ретінде ол екі жағалаулы Канаданың жақтасы болды. Конфедерация құрылғаннан кейін ол Лондонға комиссарларды жіберді, олар Руперт жерін және Солтүстік-Батыс аумағын Канадаға беру туралы келіссөздер жүргізді. Гадсон шығанағы компаниясы 300 000 фунт стерлинг өтемақы алды және ең жақсы егістік жерлердің бір жиырмасын және бірнеше сауда бекеттерін сақтап қалды. Сатып алу күніне дейін Канада үкіметі Қызыл өзен колониясында (қазіргі Манитобаның оңтүстік-шығысы, Виннипегтің маңында) наразылыққа тап болды. Жергілікті халық, оның ішінде метистер, өздерінің мүдделері ескерілмейтін билік жүргізілетінінен қорқып, Луи Риель басқаратын Қызыл өзен көтерілісіне шықты. Көтерілісшіл аумақ үшін ақы төлеуге дайын болмаған Макдональд әскерлерді көтерілісті ресми түрде беруден бұрын басуға бұйырды; наразылықтың нәтижесінде Қызыл өзен колониясы Манитоба провинциясы ретінде Конфедерацияға қосылды, ал сатып алынған қалған жерлер Солтүстік-Батыс аумақтарына айналды. Макдональд Британ Колумбиясы колониясын дамытуды қалады. АҚШ колонияны аннексиялауға мүдделі болды, ал Макдональд өзінің жаңа мемлекетінің Тынық мұхитына шығуын қамтамасыз етуді қалады. Колония Конфедерацияға қосылған жағдайда өте үлкен қарызы болды. Келіссөздер 1870 жылы, негізінен Макдональдтың ауруы мен сауығуы кезінде жүргізілді, Картье канадалық делегацияны басқарды. Картье Британ Колумбиясына оны он жыл ішінде шығыс провинцияларымен байланыстыратын темір жолды ұсынды. Жеке түрде әлдеқайда жомарт емес шарттарға дайын болған Британдық Колумбиялықтар тез келісіп, 1871 жылы Конфедерацияға қосылды. Канада Парламенті консерваторлар Конфедерациядан бері болған ең қиын күрес деп сипаттаған министрлер кабинетінің мүшесі Александр Моррис жоғары шығындар туралы пікірталас өткізіп, шарттарды ратификациялады. Америкалықтармен терең теңіздегі балық аулау құқықтарына қатысты даулар жалғасты, ал 1871 жылдың басында ағылшын (және канадалық) және американдықтар арасындағы туындаған мәселелерді шешу үшін ағылшын-американдық комиссия құрылды. Канада АҚШ-тағы базалардан Канадаға шабуыл жасаған фениандықтардың келтірген зияны үшін өтемақы алуды үміттенеді. Макдональд британдық комиссар болып тағайындалды, ол Канада мүдделері ана ел үшін құрбан болуы мүмкін екенін түсінгендіктен, оны қабылдауға құлшынбады. Бұл осылай болды; Канада фениандықтардың шабуылдары үшін өтемақы алмады және келісімде Канаданың суларына американдық балық аулаушыларды кіргізуді талап етті. Макдональд Вашингтон шартынан қорғану үшін үлкен саяси қарсылыққа тап болып үйіне оралды.
Екінші көпшілік және Тынық мұхит сазданы, 18721873
1872 жылғы сайлауға дейін Макдональд теміржол саясатын қалыптастырмаған және құрылысты қамтамасыз ету үшін қажетті несие кепілдіктерін ойлап табуға үлкермеген. Алдыңғы жылы Макдональд Хью Аллан сияқты теміржолдың әлеуетті қаржыгерлерімен кездесіп, қаржы мәселелері бойынша кеңінен талқылаулар өткізген. Макдональдтың ең үлкен саяси мәселесі – Вашингтон шарты болды, ол әлі парламентте талқыланбаған еді. 1872 жылдың басында Макдональд шарты ратификациялау үшін ұсынды, ол 66 дауыспен Төменгі палатадан өтті. Жалпы сайлау тамыздың соңы мен қыркүйектің басында өтті. Сайлау округтерінің қайта бөлінуі Онтариоға палатада өкілдікті арттырды; Макдональд провинцияда, көбінесе Кингстоннан тыс жерде көп уақыт науқан жүргізді. Канаданың барлық жерінде сайлаушыларға кеңінен пара беру орын алды, бұл дауыс беру ашық жарияланған кезде ерекше тиімді болды. Макдональд пен консерваторлар өздерінің көпшілігін 35-тен 8-ге дейін қысқартты. Либералдар (Гриттерлер деп аталған) Онтариода консерваторлардан жақсы өнер көрсетті, үкіметті партияны толық қолдамайтын Батыс және теңіз жағалауының депутаттарының дауысына сүйенуге мәжбүр етті. Макдональд 1872 жылдың басында Канадалық Тынық мұхит теміржолының жарғысын беруге үміттенген, бірақ үкімет пен қаржыгерлер арасындағы келіссөздер созылып кетті. Макдональдтың үкіметі 1872 жылдың соңында Аллан тобына жарғыны берді. 1873 жылы Парламент ашылғанда либералды депутат Люциус Сет Хантингтон үкімет министрлеріне жарғыны беру үшін үлкен, жарияланбаған саяси жарналар төленгенін мәлімдеді. Көп ұзамай «Тынық мұхит жанжалы» деп белгілі болған оқиғаның куәгерліктерін көрсететін құжаттар жарыққа шықты. АҚШ-тың Солтүстік Тынық мұхит теміржолы жасырын қолдауымен Аллан бастаған қаржыгерлер тори сайлау қорына 179 000 доллар берді, олар жарғыны алды, ал оппозициялық газеттер жарғы қаралып жатқан кезде теміржол мүддесінен үлкен сома талап ететін үкімет министрлерінің қол қойған телеграммаларын жариялай бастады. Макдональд теміржолдан 45 000 доллар қаржы алған. Картьеға да айтарлықтай сомалар берілді, ол Монреаль Шығысындағы орынды сақтау үшін қымбат күреске түсті (ол жеңілді, бірақ кейіннен Манитоба провинциясының Провеншер округінен сайланды). Науқан барысында Картье Брайт ауруымен ауырып, оның ой-өрісіне әсер еткен болуы мүмкін; ол 1873 жылдың мамырында Лондонда ем алу кезінде қайтыс болды. Картье қайтыс болғанға дейін Макдональд үкіметті қиын жағдайдан шығару үшін уақытты созуға тырысты. Оппозиция бұған жауап ретінде достық газеттерге құжаттарды жіберді. 18 шілдеде үш газет Макдональдтан 1872 жылдың тамызында алынған 10 000 долларлық қосымша қаражат туралы сұрау және «бұл соңғы рет болатынына» уәде берген телеграмманы жариялады. Макдональд тамызда Парламенттің жұмысын тоқтатуға қол жеткізді, бұл мәселені зерттеу үшін Корольдік комиссия құруға мүмкіндік берді, бірақ қазан айының соңында Парламент қайта жиналғанда либералдар Макдональдты мәселе бойынша жеңілуі мүмкін екенін сезініп, екіталай депутаттарға қысым жасады. 3 қарашада Макдональд үкіметті қорғау үшін Төменгі палатада сөз сөйледі, оның өмірбаянының бірі П. Б. Уэйттің айтуынша, ол «өмірінің ең маңызды сөзін, және белгілі бір мағынада, өмірі үшін» айтты. Ол сөзін кешкі сағат 9-да бастады, әлсіз және ауру көрінді, бірақ бұл көрініс тез жақсарды. Сөйлеген кезде ол көптеген стақан джин мен су ішті. Ол жемқорлықпен сауда жасалғанын жоққа шығарды және мұндай жарналар екі саяси партияға да ортақ екенін мәлімдеді. Бес сағаттан кейін Макдональд сөзін аяқтады: «Мен осы Палатаға толық сеніммен қалдырамын. Мен кез келген жағдайға дайынмын. Мен осы Палатаның маған қарсы немесе маған пайдалы шешімін көре аламын, бірақ ол маған қарсы немесе маған пайдалы болсын, мен білемін, және мұны айту бос мақтаныш емес, өйткені менің жауларым да мен мақтанышпен айтпайтынымды мойындайды, Канадада менің уақытымды, жүрегімді, байлығымды немесе ақыл-ойым мен күшімді, мүмкін, осы Канада Доминионының игілігі үшін арнаған адам жоқ». Макдональдтың сөзі жеке жеңісі ретінде қабылданды, бірақ ол үкіметінің жағдайын жақсартуға көмектеспеді. Палатада да, жұртшылық арасында да қолдаудың төмендеуіне байланысты Макдональд 5 қарашада генерал-губернатор Лорд Дафференге барып, отставкаға кетті; либералдық көшбасшы Александр Маккензи Канаданың екінші премьер-министрі болды. Ол «Тынық мұхит жанжалы» оқиғалары туралы қайтадан сөйлегені белгілі емес. 1873 жылдың 6 қарашасында Макдональд партия басшысы лауазымынан кету туралы ұсыныс жасады, бірақ ол қабылданбады. Маккензи 1874 жылдың қаңтарында сайлау жариялады; консерваторлар Төменгі палатадағы 206 орынның 70-іне ғана ие болды, бұл Маккензиге үлкен көпшілікті қамтамасыз етті. Консерваторлар тек Британдық Колумбияда ғана либералдардан басым түсті; Маккензи провинцияның Конфедерацияға қосылу шарттарын «орындауға болмайтын» деп атады. Макдональд Кингстонда сайланды, бірақ пара беру фактісі дәлелденгеннен кейін сайлау нәтижесі күштен шығарылды. Ол одан кейін өткізілген қосымша сайлауда 17 дауыспен жеңіске жетті. Суэйнсонның сөзіне сүйенсек, көптеген сарапшылар Макдональдты саясаттан мүлдем шығып кеткен деп есептеді, «тозығы жеткен және ар-ұжданы жоғалтқан адам» ретінде қарады.
I leave it with this House with every confidence. I am equal to either fortune. I can see past the decision of this House either for or against me, but whether it be against me or for me, I know, and it is no vain boast to say so, for even my enemies will admit that I am no boaster, that there does not exist in Canada a man who has given more of his time, more of his heart, more of his wealth, or more of his intellect and power, as it may be, for the good of this Dominion of Canada. Macdonald's speech was seen as a personal triumph, but it did little to salvage the fortunes of his government. With eroding support both in the Commons and among the public, Macdonald went to the Governor General, Lord Dufferin on November 5, and resigned; Liberal leader Alexander Mackenzie became the second prime minister of Canada. He is not known to have spoken of the events of the Pacific Scandal again. On November 6, 1873, Macdonald offered his resignation as party leader to his caucus; it was refused. Mackenzie called an election for January 1874; the Conservatives were reduced to 70 seats out of the 206 in the Commons, giving Mackenzie a massive majority. The Conservatives bested the Liberals only in British Columbia; Mackenzie had called the terms by which the province had joined Confederation "impossible". Macdonald was returned in Kingston but was unseated on an election contest when bribery was proven; he won the ensuing by election by 17 votes. According to Swainson, most observers viewed Macdonald as finished in politics, "a used up and dishonoured man".
Қарсылық, 18731878
Макдональд консервативтерді оппозицияда тыныш түрде басқаруды және либералдардың қателіктерін күтуді қалаған. Ол ұзақ демалысқа шығып, заңгерлік тәжірибесіне қайта оралды, отбасын Торонтоға көшіріп, ұлы Хью Джонмен серіктестік құрды. Макдональд либералдардың жасаған бір қателігі – 1874 жылы Вашингтонмен жасалған еркін сауда келісімі деп есептеді; Макдональд Канада индустриясын дамыту үшін қорғаудың қажеттігіне сенді. 1873 жылғы үрей бүкіл әлемде экономикалық депрессияға алып келді; либералдар мұндай жағдайда теміржолды қаржыландыруды қиындыққа тапты және жалпы алғанда, осы жобаға қарсы болды. Құрылыстың баяу жүргені Британдық Колумбияның конфедерацияға кірген келісімнің бұзылу қаупі бар екенін мәлімдеуіне себеп болды. 1876 жылы Макдональд пен консерваторлар партиялық саясат ретінде протекционизмді қабылдады. Бұл көзқарас 1876 жылдың жазында Онтариода өткен бірнеше саяси пикниктердегі сөздерде кеңінен жарияланды. Макдональдтың ұсыныстары халық арасында танымал болды және консерваторлар бірқатар қосымша сайлауда жеңіске жетті. 1876 жылдың соңына қарай торилер 14 орын қосып алды, нәтижесінде Маккензидің либералдық көпшілігі 70-тен 42-ге дейін азайды. Жеңіске жеткеніне қарамастан, Макдональд зейнетке шығуды ойлады, ол 1874 жылғы сайлаушылардың шешімін кері қайтаруды ғана қалады – ол Чарльз Тэпперді өзінің мұрагері деп санады. 1877 жылы парламент жиналғанда консерваторлар сенімді болды, ал либералдар қорғанысқа көшті. Торилердің жыл басындағы сәтті сессиясынан кейін Торонто маңындағы аймақтарда тағы бір пикниктер сериясы басталды. Макдональд тіпті Квебектегі науқанға қатысты, бірақ ол бұл жұмысты сирек жасайтын, сөз сөйлеуді Картьеге тапсырды. 1878 жылы тағы да пикниктер өткізілді, онда «Ұлттық саясат» деп аталатын ұсыныстар талқыланды: жоғары тарифтер, трансконтиненталды теміржолдың (Канадалық Тынық мұхиты теміржолы немесе CPR) жылдам салуы, теміржол арқылы Батыс аймағының ауыл шаруашылығының жылдам дамуы және Канадаға иммигранттарды тартуға бағытталған саясат. Бұл пикниктер Макдональдқа науқандағы өнерлерін көрсетуге мүмкіндік берді және көбінесе көңілді атмосферада өтті. Бірде тори көшбасшысы ауыл шаруашылығы зиянкестерін Гриттерлерге кінәлады және консерваторлар сайланса, жәндіктер жоғалып кетеді деп уәде берді. Канаданың 3-ші Парламентінің соңғы күндері жарылғыш қақтығыстармен ерекшеленді, өйткені Макдональд пен Тэппер депутат және теміржол қаржыгері Дональд Смит Тынық мұхит дағдарысы кезінде консерваторларға сатқындық жасағаны үшін сыйақы ретінде CPR-дің Пембина тармағын (американдық желілерге қосылатын) салуға рұқсат алғанын айыптады. Палата таратылуы туралы заң Сенатта оқылғаннан кейін де дау жалғасты, өйткені Макдональд 3-ші Парламентте жазылған соңғы сөздерін айтты: «Смит деген жігіт мен көрген ең үлкен жалғаншы!» Сайлау 1878 жылдың 17 қыркүйегіне белгіленді. Кингстонда Макдональд жеңіледі деп қорқып, оның қолдаушылары оны консерваторлардың сенімді үміткері болатын Кардуэлл округінен сайлауға көндіруге тырысты; 35 жыл бойы туған қаласын өкілдік еткен ол сол жерде тағы да сайланды. Сайлауда Макдональд Александр Ганннан жеңілді, бірақ консерваторлар жеңіске жетті. Макдональд Манитоба штатының Маркет округінде сайлауға қатысты, онда сайлау Онтариодан кейін өтті. Ол парламенттік мандатын босатты және Макдональд Британдық Колумбияның Виктория округінен сайлауға түсуге шешім қабылдады, онда сайлау 21 қазан күні өтетін болды. Макдональд Викториядан сайланды, бірақ ол ешқашан Маркетке де, Викторияға да бармаған.
Үшінші және төртінші көпшілік, 18781887
Ұлттық саясаттың бір бөлігі 1879 жылдың ақпан айында ұсынылған бюджетте іске асырылды. Осы бюджет аясында Канада АҚШ және Германия сияқты жоғары тарифтік елге айналды. Тарифтер канадалық өнеркәсіпті қорғау және дамыту мақсатымен жасалды. Дайын тоқыма өнімдеріне 34% тариф белгіленді, бірақ оларды жасауға қажетті машиналар Канадаға тегін әкелінді. Макдональд өмірінің соңына дейін жоғары тарифтерді қолдау үшін күресті. 1879 жылдың қаңтарында Макдональд саясаткер Николас Флод Дэвинге АҚШ-тағы өнеркәсіптік мектеп-интернаттар жүйесі туралы есеп дайындауды тапсырды. Қазір Дэвин есебі ретінде белгілі, «Үндістер мен аралас нәсілділерге арналған өнеркәсіптік мектептер туралы есеп» 1879 жылдың 14 наурызында Оттаваға ұсынылып, канадалық үнді балаларға арналған мектептер жүйесінің негізін қалады. Ол Канада үкіметі мен шіркеудің АҚШ президенті Улисс С. Гранттың «агрессивті ассимиляция» саясатын іске асырудағы ынтымақтастығын қамтамасыз етті. 1880 жылдары Макдональд денсаулығының нашарлауын сезінді, бірақ саяси қабілетін сақтап қалды. 1883 жылы ол «Маскүнемдікке қарсы заң жобасын» қабылдады, ол реттеу жүйесін провинциялардан алып, өзінің қарсыласы премьер-министр Моуаттың жолын кесті. Ол өзінің ішімдікке құмарлығын бақылауға алып, ішімдікке берілу кезеңдері аяқталды. «Оның орта жасындағы керемет ішімдікке берілу кезеңдері енді естеліктерге айналып барады». Бюджет іске асырылғанда Макдональд теміржол жобасының жақсы дамып жатқанын көрді. Макензи басқару кезеңінде жобаға аз қаржы жұмсалса да, бірнеше жүз шақырым жол салынды және маршруттың барлық бөлігі зерттелді. 1880 жылы Макдональд Джордж Стивен басқаратын консорциумды тапты, ол CPR жобасын жүзеге асыруға дайын болды. Дональд Смит (кейін Лорд Страткона) консорциумның маңызды серігі болды, бірақ оның консерваторлармен арадағы жаман қарым-қатынас салдарынан Смиттың қатысуы бастапқыда жарияланбады, бірақ Макдональдқа жақсы белгілі болды. 1880 жылы Доминион Ұлыбританияның Арктикадағы қалған аумақтарын иеленді, бұл Канаданың қазіргі шекарасына дейін кеңейтілді, Ньюфаундлендті қоспағанда, ол 1949 жылға дейін Конфедерацияға қосылмады. Сондай-ақ 1880 жылы Канада өзінің алғашқы дипломатиялық өкілін шетелге жіберді, сэр Александр Галтты Ұлыбританиядағы Жоғары комиссар етіп тағайындады. Экономикалық жағдай жақсы болғандықтан, Макдональд пен консерваторлар 1882 жылы азайтқан көпшілік дауыспен қайтадан сайланды. Макдональд Онтарио провинциясының Карлтон сайлау округінен сайланды. Трансконтиненталдық теміржол жобасы үкімет тарапынан көптеген субсидиялармен қаржыландырылды. CPR теміржол бағытындағы жерлерге және үкіметтен 25 миллион долларға ие болды. Сонымен қатар, үкімет CPR-ді қолдау үшін басқа теміржолдарды салуға 32 миллион доллар жұмсауға міндетті болды. Бұл жоба өте қымбатқа түсті, әсіресе 1881 жылы халқы 4,1 миллион адамды құрайтын ел үшін. 1880 мен 1885 жылдар арасында теміржол баяу салынып жатқанда, CPR бірнеше рет қаржылық қиындыққа тап болды. Роки тауларының жер бедері қиын болды және Супериор көлінің солтүстігіндегі маршрут қауіпті болып шықты, себебі рельстер мен локомотивтер батпаққа батып кетті. Канаданың CPR облигацияларына кепілдік беруі экономиканың төмендеуіне байланысты оларды сатуға мүмкіндік бермеген кезде Макдональд корпорацияға қазынадан несие алды, оны бекітетін заң жобасы фирма төлемсіздікке ұшырамас бұрын Сенатта қабылданды. Солтүстік-Батыста тағы да тәртіпсіздіктер орын алды. Манитобалық метистердің көпшілігі аумаққа көшіп келді және метистер мен үкімет арасындағы жер құқығы туралы дауларды шешу жөніндегі келіссөздер қиындыққа тап болды. 1870 жылдан бері АҚШ-та эмиграцияда тұрып жатқан Риел Макдональд үкіметінің ықтиярымен Регинаға сапар шекті, олар оның олармен келісе алатын көшбасшы болатынына сенді. Бірақ, керісінше, метистер келесі жылы Риел басшылығымен Солтүстік-Батыс көтерілісін ұйымдастырды. Макдональд теміржолмен жеткізілген әскерлердің көмегімен көтерілісті басты, ал Риел тұтқындалды, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыпталды, сотталды және асылды. Макдональд психикалық денсаулығы күмәнді Риелді кешіру туралы өтінішті қарастырудан бас тартты. Риелдің асылуына байланысты дау туды, бұл көптеген квебек тұрғындарын консерваторлардан алшақтатты, олар Риел сияқты католик және француз канадалық мәдениетін ұстанатын болды, олар жақын арада либералдармен бірікті. 1885 жылғы Солтүстік-Батыс көтерілісінен кейін Макдональд үкіметі жергілікті халықтың қозғалысын шектеді, олар резерваттан шығу үшін Үндістер департаментінің лауазымды адамынан ресми рұқсат алуға міндетті болды. CPR банкротқа жақын болды, бірақ дағдарысқа әскерді жылдам жеткізудегі рөлі, оның британдық биліктің аумақты бақылауында сақталуына көмектесетінін көрсетті, және Парламент оны аяқтау үшін қаржы бөлді. 1885 жылдың 7 қарашасында CPR басқарушысы Уильям Ван Хорн Британдық Колумбияның Крейгеллахи қаласынан Макдональдқа соңғы тіреуіш теміржолға орнатылғанын хабарлады, осылайша теміржол аяқталды. Осы жылы Макдональд үкіметі Қытай иммиграциялық заңын, 1885 жылғы заңды қабылдады. Макдональд Парламентке, егер қытайлар Канадаға кірмесе, «Британдық Американың болашағы арийлік сипатын жоятынын» айтты. 1886 жылдың жазында Макдональд теміржолмен Батыс Канадаға сапар шекті. 1886 жылдың 13 тамызында Макдональд күміс балғамен алтын тіреуішті соғып, Эскимальт және Нанаймо теміржолын аяқтады. 1886 жылы АҚШ-пен балық аулау құқығы туралы тағы да дау туды. Американдық балық аулаушылар Канадаға түсуге рұқсат беретін келісімшарт ережелерін ағаш және су алу үшін пайдаланып, жасырын жағалау балық аулауын жүзеге асырды. Бірнеше кемелер Канада порттарында ұсталды, бұл американдықтардың наразылығын тудырды, олар оларды босатуды талап етті. Макдональд келісімшарт ережелерінің бір бөлігін жоққа шығаратын Балық шаруашылығы заңын қабылдауға тырысты, бұл сыртқы қатынастарға жауапты болған британдықтардың наразылығын тудырды. Ұлыбритания үкіметі генерал-губернатор лорд Лансдаунға заңға Корольдің қол қоюын тоқтатуды бұйырды, тиімді түрде оны ветосыз тоқтатып қойды. Көптеген талқылардан кейін Ұлыбритания үкіметі жыл соңында Корольдің қол қоюына рұқсат берді және егер американдықтармен келісімге қол жеткізілмесе, балық шаруашылығын қорғау үшін соғыс кемесін жіберетінін мәлімдеді.
Бесінші және алтыншы көпшілік, 18871891
Саяси күштерін жоғалтудан қорқып, экономикалық қиындықтар жалғасқанда Макдональд 1886 жылдың соңына дейін сайлау өткізуді жоспарлады, бірақ Онтарио провинциялық сайлауын либералдық Онтарио премьер-министрі Оливер Моват шақырғанда ол әлі жарлық шығармаған еді. Провинциялық сайлау федералды сайлаудың көрсеткіші ретінде қарастырылды. Макдональдтың күшті үгіт-насихатына қарамастан, Моваттың либералдары Онтариода қайта сайланды және көпшілігін арттырды. 1887 жылдың 15 қаңтарында Макдональд 22 ақпанда сайлау өткізу үшін федералды парламентті таратып жіберді. Үгіт-насихат кезінде Квебек провинциялық либералдары үкімет құрды (1886 жылдың қазан айындағы Квебек сайлауынан кейін төрт ай өткен соң), консерваторларды Квебек қаласындағы биліктен қуды. Дегенмен, Макдональд және оның кабинеті қысқы сайлауда белсенді үгіт жүргізді, ал Лондонға жаңа жоғарғы комиссар болып тағайындалған Тэппер Жаңа Шотландиядағы консерваторлардың дауысын күшейту үшін аттанбауын кейінге шегерді. Либералдық көшбасшы Эдвард Блейктің үгіт-насихаты әсерсіз болды, ал консерваторлар ұлттық деңгейде 35 мандатпен жеңіске жетті, Онтарио, Жаңа Шотландия және Манитобада оңай жеңіс оді. Торилер Риелдің асылуына наразылық білдіргеніне қарамастан, Квебектегі орындардың көпшілігін алды. Макдональд тағы да Кингстоннан депутат болды. Болашақ премьер-министр Джон Томпсон сияқты жас министрлер де, кейде Макдональдтың саясатына қарсы болғанымен, Макдональдтың консерваторлар үшін маңызды сайлау активі екенін мойындады. Блейк жеңіліске ұшырағаннан кейін отставкаға кетті, оның орнына Уилфрид Лориер келді. Лориердің алғашқы кезеңінде либералдар, бұрын Ұлттық саясаттың көп бөлігін қолдаған, оған қарсы науқан жүргізіп, АҚШ-пен "шексіз өзара қарым-қатынас" яки еркін сауданы талап етті. Макдональд АҚШ-пен өзара қарым-қатынасқа келісуге дайын болды, бірақ көптеген тарифтерді төмендетуге құлықсыз еді. Американдық жақтастар оны "коммерциялық одақ" деп атап, саяси одақтың алғы шарты ретінде қарастырды және оны айтудан тартынбады, бұл Канадада қосымша дау тудырды. Макдональд 1891 жылдың 5 наурызына сайлау жариялады. Либералдар американдықтардан көп қаржы алды, ал консерваторлар КПР-ден көп қаржы алды. 76 жастағы премьер-министр науқан кезінде құлап, саяси іс-шараларын күйеуінің үйінен, Кингстонда жүргізді. Консерваторлар халықтың дауысында аздап жеңіске жетті, бірақ олардың көпшілігі 27-ге дейін азайды. Елдің орталық бөлігінде партиялар тең түсті, бірақ консерваторлар Маритимдер мен Батыс Канадада басымдық танытты, бұл либералдық депутат Ричард Джон Картрайттың Макдональдтың көпшілігі "Конфедерацияның қиыр-қиыр бөліктеріне" тәуелді екенін мәлімдеуіне әкелді. Сайлаудан кейін Лориер мен оның либералдары Ұлттық саясатты мәжбүр түрде қабылдады; Лориер премьер-министр болғаннан кейін оны аз өзгерістермен қабылдады.
Өлім
1891 жылдың мамыр айында Макдональд инсульт алды, оның салдарынан денесінің бір жағы қозғалмай қалды және сөйлей алмады. Оның денсаулығы нашарлай берді және 1891 жылдың 6 маусымында кешкі уақытта қайтыс болды. Мыңдаған адам Сенат палатасында оның ашық табынына қарап құрмет көрсетті; оның денесі жерлеу пойызымен туған қаласы Кингстонға жеткізілді, және әр аялдамада көпшілік тойтарыс берді. Кингстонға келген соң Макдональд қалалық әкімшіліктің ғимаратында Императорлық жеке кеңесшінің формасын киіп жатты. Ол Кингстондағы Катаракки зиратында, бірінші әйелі Изабелланың қабіріне жақын жерленді.
Мұра және ескерткіштер
Макдональд премьер-министр ретінде 19 жылға жуық қызмет етті, бұл көрсеткіш бойынша одан ұзақ қызмет еткен Уильям Лайон Маккензи Кинг қана. Сауалнамаларда Макдональд Канада тарихындағы ең ұлы премьер-министрлердің бірі ретінде бағаланады. Макдональдтың есімімен аталған қалалар немесе әкімшілік бөлімшелер жоқ (Манитобадағы шағын ауылды қоспағанда), сондай-ақ ірі ескерткіштер де жоқ. Рокки тауларындағы Маунт Макдональд (1887) тауы Роджерс өтегінде оның құрметіне аталған. 2001 жылы Парламент 11 қаңтарды сэр Джон А. Макдональд күні деп жариялады, бірақ бұл күн федералдық мереке емес және көбінесе ескерілмей өтеді. Ол 1971 және 2018 жылдар аралығында басылған канадалық он долларлық банкнотада бейнеленген. 2015 жылы Канада Корольдік монетасы Макдональдтың 200 жылдығын тойлау үшін екі долларлық монета – Туниге оның суретін түсірді. Макдональдтың есімі Оттаваның Оттава Макдональд-Картье халықаралық әуежайында (1993 жылы қайта аталды) және Онтарио тас жолының 401-і (1968 жылғы Макдональд-Картье тас жолы) қолданылады. Оттавадағы сэр Джон А. Макдональд саябағының (2012 жылға дейін Өзен саябағы) атауы өзгертіліп, Кичи Зиби Микан деп аталды. Макдональдпен байланысты бірнеше нысандар сақталған. Оның қабір орны Канаданың ұлттық тарихи ескерткіші деп жарияланды. 1840 жылдары Макдональд отбасы тұрған Кингстон қаласындағы Беллвью үйі де Канаданың парктері басқаратын ұлттық тарихи нысан болып табылады және сол дәуірге дейін толыққанды қалпына келтірілді. Оның Оттавадағы үйі – Эрнсклифф – Канададағы Ұлыбританияның жоғары комиссарының ресми резиденциясы. Макдональдтың мүсіндері Канаданың әр түрлі аймақтарында орнатылған; біреуі Оттавадағы Парламент төбесінде орналасқан (Луи Филипп Хеберт, 1895 жыл). Макдональдтың мүсіні Торонтоның Queen's Park-ындағы Королева Викторияның мүсіні үшін арналған гранит тұғырының үстінде тұр. Макдональдтың мүсіні Кингстон қалалық саябағында да орнатылған; Кингстон тарихи қоғамы жыл сайын оның құрметіне еске алу шарасын өткізеді. 2021 жылдың 18 маусымында Камлупс индейлік интернат мектебінде 215 белгісіз қабір табылғаннан кейін, Макдональдтың мүсіні Кингстон қалалық саябағынан алынып тасталды. Қалалық кеңес оны алып тастауды қолдап, 12-1 дауыспен шешім қабылдады және мүсін Макдональд жерленген Катараки зиратына орнатылмақ. 2018 жылы жергілікті халықтармен келісімге қол жеткізу бағдарламасы аясында Виктория қалалық әкімшілігінің алдынан Макдональдтың мүсіні алынып тасталды. Монреальдегі Макдональд ескерткіші бірнеше рет тонауға ұшырады, ал 2020 жылдың 29 тамызында ескерткіштегі мүсін қиратылып, басы кесілді. Монреаль мэрі Валери Планте бұл әрекетті айыптап, қала мүсінді қалпына келтіруді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2018 жылдың тамызында Шотландия үкіметінің веб-сайтынан Макдональд туралы ақпараттық мақала алынып тасталды. Шотландия үкіметінің өкілі: "Біз сэр Джон А. Макдональдтың мұрасы төңірегіндегі дауларды және жергілікті қауымдастықтардың қозғайтын заңды алаңдаушылықтарды мойындаймыз", - деді. 2021 жылдың 5 шілдесінде Канаданың ұлттық кітапханасы, Library and Archives Canada, Канаданың премьер-министрлері туралы "Бірінші теңдер арасында" атты веб-бетін жойып, оны "ескірген және қажетсіз" деп сипаттады.