Канададағы теміржол сыбайлас жемқорлығы және саяси дағдарыс

Кіріспе

Канадалық саяси жанжал

Тынық мұхиты жанжалы – Канададағы саяси жанжал. Бұл жанжал 1872 жылғы Канада федералды сайлауындағы сайлау шығындарын жабу үшін жеке мүдделердің Консервативтік партияға үлкен сомада ақша төлеуімен және ұлттық теміржол келісімшартына ие болу үшін бәсекелестікке әсер етуімен байланысты. Британ Колумбиясының 1871 жылы Канада Конфедерациясына қосылу шартының бір бөлігі ретінде федералды үкімет Британ Колумбиясының теңіз жағалауын шығыс провинцияларымен байланыстыратын трансконтиненталдық теміржол салуға міндеттелді. Осы жанжал Канаданың тұңғыш премьер-министрі Джон А. Макдональдтың отставкаға кетуіне және оның Консервативтік үкіметінен Александр Маккензи басқаратын Либералдық үкіметке биліктің ауысуына әкелді. Жаңа үкіметтің алғашқы қадамдарының бірі болашақ сайлаулардың адалдығын арттыру мақсатында құпия дауыс беруді енгізу болды. Жанжалдан кейін теміржол жоспары күшін жойды және жоспарланған желі салынбады. Кейіннен мүлдем басқа компания Канадалық Тынық мұхиты теміржолын салып бітірді.

Өмірбаян

Жас және шамалы айқындалған ұлт үшін ұлттық темір жол салу мемлекет құруға бағытталған белсенді әрекет болды, сонымен қатар агрессивті капиталистік кәсіпорын да еді. 1871 жылы халқы 3,5 миллион адамды құраған, жаңадан құрылған Канада, жақында сатып алынған Руперт жерінің де-юре саяси шекаралары ішінде нақты де-факто бақылауды жүзеге асыруға мүмкіндігі болмады, ал трансконтиненталдық темір жол салу осы жағдайды өзгертуге бағытталған жоғары деңгейдегі ұлттық саясат болды. Сонымен қатар, Америка Азамат соғысынан кейін американдық шекара батысқа қарай жылдам кеңейді, жерге зәру қоныс аударушылардың саны артып, аннексия туралы әңгімелер күшейді. Шындығында, сол кезде «Майқын тағдыр» сезімі кең тараған еді: 1867 жылы, Конфедерация жылы, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Уильям Х. Сьюард Солтүстік Америка құрлығының «ерте не кеш Америка одағының сиқырлы шеңберіне» енетінін болжады. Сондықтан, жобаға американдық инвестициялардың ағынын тоқтату Канаданың ұлттық мүддесіне сай деп есептелді. Осылайша, федералды үкіметтің басымдығы – Солтүстік Онтарионың таулы Канада қалқаны арқылы өтетін «толығымен канадалық бағытты» ұстану болды және Висконсин мен Миннесота арқылы оңтүстікке қарай өтетін, арзан бағалы бағытты қарастырудан бас тартты. Алайда, Канада қалқаны арқылы өтетін бағыт АҚШ-та ғана емес, Канадада және әсіресе Ұлыбританияда, қаржыландырудың басқа да тиімді көздерінен әлеуетті инвесторлар арасында да аса танымал болған жоқ. Болашақ инвесторлар үшін қарсылықтар негізінен саясатқа немесе ұлтшылдыққа емес, экономикаға қатысты болды. Сол кездегі ұлттық үкіметтердің мұндай ірі жобаларды жүзеге асыруға қажетті қаржылық мүмкіндіктері болмады. Бірінші трансконтиненталдық темір жол үшін АҚШ үкіметі темір жол салушыларға мемлекеттік жерлерді кең көлемде берді, бұл жеке қаржыгерлерді темір жолды қаржыландыруға итермеледі, олар жол бойындағы құнарлы жерлерді сатып алып, кейін оны үлкен пайдаға сата алады деп есептеді. Алайда, ұсынылып отырған Канадалық Тынық мұхиты темір жолының шығыс терминалы, бірінші трансконтиненталдық темір жолынан айырмашылығы, Небрасканың құнарлы жерінде емес, Канада қалқанының тереңінен орналасқан еді. Америкалық қаржыландыру моделін көшіру, сонымен бірге толығымен канадалық бағытты ұстану, темір жолдың қолдаушыларына экономикалық құндылығы төмен, таулы қалқанды жерлер арқылы жүздеген шақырымдық жол салуды талап етеді. Олар Манитобадағы және сол кездегі Альберта мен Саскачеванды қамтитын жаңадан құрылған Солтүстік-Батыс территорияларындағы құнарлы жерлерге қол жеткізуге үміттенгенге дейін айтарлықтай шығынға ұшырар еді. Көптеген қаржыгерлер, тез пайда табуды күткендіктен, мұндай ұзақ мерзімді міндеттемелерге дайын болған жоқ. Дегенмен, Монреаль капиталисі Хью Аллан, өзінің Синдикаты Канада Тынық мұхиты темір жолы компаниясымен, жобаға ықтимал табысты жарғыны алуға тырысты. Мәселе Аллан мен Макдональдтың Джордж В. МакМаллен және Джей Кук сияқты американдық қаржыгерлермен тымызын және жасырын түрде байланыста болғандығында еді, олар бәсекелес американдық кәсіпорынға, Солтүстік Тынық мұхиты темір жолына қатты қызығушылық танытты.

For a young and loosely defined nation, the building of a national railway was an active attempt at state making, as well as an aggressive capitalist venture. Canada, a nascent country with a population of 3.5 million in 1871, lacked the means to exercise meaningful de facto control within the de jure political boundaries of the recently acquired Rupert's Land, and building a transcontinental railway was a national policy of high order to change that situation. Moreover, after the American Civil War the American frontier rapidly expanded west with land hungry settlers, exacerbating talk of annexation. Indeed, sentiments of Manifest Destiny were abuzz at the time: in 1867, the year of Confederation, US Secretary of State William H. Seward surmised that the whole North American continent "shall be, sooner or later, within the magic circle of the American Union." Therefore, preventing American investment into the project was considered as being in Canada's national interest. Thus the federal government favoured an "all Canadian route" through the rugged Canadian Shield of northern Ontario and refused to consider a less costly route passing south through Wisconsin and Minnesota. However, a route across the Canadian Shield was highly unpopular with potential investors not only in the United States but also in Canada and especially in Great Britain, the only other viable sources of financing. For would be investors, the objections were not primarily based on politics or nationalism but economics. At the time, national governments lacked the finances needed to undertake such large projects. For the first transcontinental railroad, the United States government had made extensive grants of public land to the railway's builders, inducing private financiers to fund the railway on the understanding that they would acquire rich farmland along the route, which could then be sold for a large profit. However, the eastern terminus of the proposed Canadian Pacific route, unlike that of the first transcontinental, was not in rich Nebraskan farmland, but deep within the Canadian Shield. Copying the American financing model whilst insisting on an all Canadian route would require the railway's backers to build hundreds of miles of track across rugged shield terrain, with little economic value. at considerable expense before they could expect to access lucrative farmland in Manitoba and the newly created Northwest Territories, which at that time included Alberta and Saskatchewan. Many financiers, who had expected to make a relatively quick profit, were not willing to make that sort of long term commitment. Nevertheless, the Montreal capitalist Hugh Allan, with his syndicate Canada Pacific Railway Company, sought the potentially lucrative charter for the project. The problem lay in that Allan and Macdonald highly and secretly were in cahoots with American financiers such as George W. McMullen and Jay Cooke, men who were deeply interested in the rival American undertaking, the Northern Pacific Railroad.

Ашулы оқиға

Темір жол құрылысы шартына екі топ таласты: Хью Алланның «Канада Тынық мұхиты темір жолы» компаниясы және Дэвид Льюис Макферсонның «Интер-Океандық темір жолы» компаниясы. 1873 жылғы 2 сәуірде Либералдық партияның парламент мүшесі Люциус Сет Хантингтон сөз сөйлеп, палатада қызу пікір тудырды. Ол Аллан мен оның серіктестеріне «Канада Тынық мұхиты темір жолы» шартының 360 000 доллар көлеміндегі саяси қайырымдылықтар үшін берілгенін дәлелдейтін мәліметтер тапқанын мәлімдеді. 1873 жылы Алланның 1872 жылғы консерваторлық үкіметтің сайлау науқанына ірі сомада қаржы жұмсағаны белгілі болды; кейбір дереккөздер 360 000 доллардан астам соманы атап көрсетеді. Аллан американдық капиталды теміржол келісімінен шеттетуге уәде берген еді, бірақ бұл маңызды мәселеде Макдональдқа жалған айтқанын кейіннен Макдональд анықтады. Парламенттегі оппозициялық Либералдық партия консерваторларды Хью Алланға ақша үшін келісімшарт беруге келісім жасады деп айыптады. Мұндай айыптаулар жасаған либералдар мен баспасөздегі олардың одақтастары (әсіресе Джордж Браунның «Globe» газеті) ақшаның көп бөлігі 1872 жылғы сайлауда сайлаушыларды сатып алу үшін қолданылғанын болжады. Сол кезде жаңалық саналған құпия дауыс беру Канадада әлі енгізілмеген еді. Дауыс беру үшін пара беру, талап ету немесе қабылдау заңсыз болғанымен, бұл тыйымды тиімді орындау мүмкін болмады. Макдональд өзінің кінәсіз екенін мәлімдесе де, Алланнан Макдональдқа және оның бірнеше саяси әріптестеріне ақшалай түбіртектер берілгенін көрсететін дәлелдер пайда болды. Бәлкім, Макдональдқа одан да көп зиян келтіргені – либералдардың Алланның бұрынғы қызметкері арқылы тапқан телеграмма болды; ол Алланның адвокаты Джон Эбботтың сейфінен ұрланған деп саналды. Бұл дау Макдональдтың үкіметі үшін өлім жазасына әкеп соқты. 1872 жылғы сайлаудан бері Макдональдтың Парламентке бақылауы нашарлаған еді. Партиялық тәртіп бүгінгідей мықты болмағандықтан, Макдональдтың кінәлі екені белгілі болғаннан кейін ол енді Өкілдер палатасының сенімін сақтай аламын деп үміттенбеді. Макдональд 1873 жылғы 5 қарашада премьер-министр қызметінен кетті. Ол Консервативтік партия төрағасы лауазымынан да кетуді ұсынды, бірақ одан бас тартты, оны қызметте қалуға көндірді. Мүмкін, осы жанжалдың тікелей салдары ретінде консерваторлар халықтың назарынан тыс қалды және 1874 жылғы федералды сайлауда ресми оппозицияға айналды, онда алғаш рет құпия дауыс беру қолданылды. Бұл Александр Маккензиге Макдональдты Канаданың жаңа премьер-министрі ретінде алмастыруға толық өкілеттік берді. Қысқа мерзімді жеңіліске қарамастан, бұл жанжал Макдональдқа, Консервативтік партияға немесе «Канада Тынық мұхиты темір жолының» құрылысына қайырсымсыз соққы болмады. Макдональд биліктен кеткеннен кейін көп ұзамай Канаданы Ұзақ депрессия шарлады, депрессияның себептері көбінесе Канададан тыс болғанымен, көптеген канадалықтар Маккензиді туындаған қиындықтар үшін кінәлады. Макдональд 1878 жылғы сайлауда Ұлттық саясатының арқасында премьер-министр болып қайта келді. Ол 1891 жылы қайтыс болғанға дейін премьер-министр қызметін атқарды, ал «Канада Тынық мұхиты» 1885 жылға дейін, Макдональд әлі де қызметте болған кезде, бірақ мүлдем басқа корпорациямен аяқталды.

Two groups competed for the contract to build the railway, Hugh Allan's Canada Pacific Railway Company and David Lewis Macpherson's Inter Oceanic Railway Company. On April 2, 1873, Lucius Seth Huntington, a Liberal Member of Parliament, created an uproar in the House of Commons. He announced he had uncovered evidence that Allan and his associates had been granted the Canadian Pacific Railway contract in return for political donations of $360,000. In 1873, it became known that Allan had contributed a large sum of money to the Conservative government's re election campaign of 1872; some sources quote a sum over $360,000. Allan had promised to keep American capital out of the railway deal but had lied to Macdonald over this vital point, as Macdonald later discovered. The Liberal Party, the opposition party in Parliament, accused the Conservatives of having made a tacit agreement to give the contract to Hugh Allan in exchange for money. In making such allegations, the Liberals and their allies in the press (particularly George Brown's newspaper The Globe) presumed that most of the money had been used to bribe voters in the 1872 election. The secret ballot, which was then considered a novelty, had not yet been introduced in Canada. Although it was illegal to offer, solicit or accept bribes in exchange for votes, effective enforcement of the prohibition proved impossible. Despite Macdonald's claims that he was innocent, evidence came to light showing receipts of money from Allan to Macdonald and some of his political colleagues. Perhaps even more damaging to Macdonald was when the Liberals discovered a telegram through a former employee of Allan; it which was thought to have been stolen from the safe of Allan's lawyer, John Abbott. The scandal proved fatal to Macdonald's government. Macdonald's control of Parliament was already tenuous since the 1872 election. Since party discipline was not as strong as it is today, once Macdonald's culpability in the scandal became known, he could no longer expect to retain the confidence of the House of Commons. Macdonald resigned as prime minister on 5 November 1873. He also offered his resignation as the head of the Conservative Party, but it was not accepted, and he was convinced to stay. Perhaps as a direct result of this scandal, the Conservatives fell in the eyes of the public and was relegated to being the Official Opposition in the federal election of 1874 in which secret ballots were used for the first time. It gave Alexander Mackenzie a firm mandate to succeed Macdonald as the new prime minister of Canada. Despite the short term defeat, the scandal was not a mortal wound to Macdonald, the Conservative Party, or the construction of the Canadian Pacific Railway. The Long Depression gripped Canada shortly after Macdonald left office, and although the causes of the depression were largely external to Canada, many Canadians blamed Mackenzie for the ensuing hard times. Macdonald returned as prime minister in the 1878 election thanks to his National Policy. He held the office of prime minister to his death in 1891, and the Canadian Pacific was completed by 1885 while Macdonald still in office, although by a completely different corporation.