Роберт Лэрд Борден: Канаданың сегізінші премьер-министрі

Кіріспе

1911 жылдан 1920 жылға дейін Канаданың премьер-министрі болған Сэр Роберт Лэрд Борден (26 маусым 1854 – 10 маусым 1937) – канадалық заңгер және саясаткер, 1911 жылдан 1920 жылға дейін Канаданың сегізінші премьер-министрі қызметін атқарған. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Канаданы басқарғанымен ең танымал.

Prime minister of Canada from 1911 to 1920
the prime minister of Canada

Sir Robert Laird Borden (June 26, 1854 – June 10, 1937) was a Canadian lawyer and politician who served as the eighth prime minister of Canada from 1911 to 1920. He is best known for his leadership of Canada during World War I.

Borden was born in Grand Pré, Nova Scotia. He worked as a schoolteacher for a period and then served his articles of clerkship at a Halifax law firm. He was called to the bar in 1878, and soon became one of Nova Scotia's most prominent barristers. Borden was elected to the House of Commons in the 1896 federal election, representing the Conservative Party. He replaced Charles Tupper as party leader in 1901, but was defeated in two federal elections by Liberal Prime Minister Wilfrid Laurier in 1904 and 1908. However, in the 1911 federal election, Borden led the Conservatives to victory after he claimed that the Liberals' proposed trade reciprocity treaty with the United States would lead to the US influencing Canadian identity and weaken ties with Great Britain. Borden's early years as prime minister focused on strengthening relations with Britain. Halfway through his first term, World War I broke out. To send soldiers overseas, he created the Canadian Expeditionary Force. He also became significantly interventionist by passing the War Measures Act which gave the government extraordinary powers. To increase government revenue to fund the war effort, Borden's government issued victory bonds, raised tariffs, and introduced new taxes including the income tax. In 1917, facing what he believed to be a shortage in Canadian soldiers, Borden introduced conscription, angering French Canada and sparking a national divide known as the Conscription Crisis. Despite this, his Unionist Party composed of Conservatives and pro conscription Liberals was re elected with an overwhelming majority in the 1917 federal election. At the Paris Peace Conference, Borden sought to expand the autonomy of Canada and other Dominions. On the home front, Borden's government dealt with the consequences of the Halifax Explosion, introduced women's suffrage for federal elections, nationalized railways by establishing the Canadian National Railway, and controversially used the North West Mounted Police to break up the 1919 Winnipeg general strike. Borden retired from politics in 1920. In his retirement, he was Chancellor of Queen's University from 1924 to 1930 and was president of two financial institutions, the Barclays Bank of Canada and the Crown Life Insurance Company from 1928 until his death in 1937. Borden places above average among historians and the public in rankings of prime ministers of Canada. Borden was the last prime minister born before Confederation and the last prime minister to be knighted, having accepted a knighthood in 1914.

Борден Новая Шотландияның Гранд Пре қаласында дүниеге келген. Біраз уақыт мектеп мұғалімі болып жұмыс істеген, содан кейін Галифакс заң фирмасында тәлімгерлікке өткен. 1878 жылы адвокаттық құқық алған және көп ұзамай Новая Шотландияның ең көрнекті адвокаттарының біріне айналған. Борден 1896 жылғы федералды сайлауда Консервативтік партиядан Парламентке сайланған. 1901 жылы ол Чарльз Тэппердің партия басшысы лауазымын басып алған, бірақ 1904 және 1908 жылдары либералдық премьер-министр Уилфрид Лориеден екі рет федералды сайлауда жеңіліске ұшыраған. Алайда, 1911 жылғы федералды сайлауда Борден либералдардың АҚШ-пен жасасуға ұсынылған сауда келісімі Канаданың ұлттық ерекшелігіне әсер етеді және Ұлыбританиямен байланысты әлсіретеді деген уәжін келтіргеннен кейін консерваторларды жеңіске жеткізген. Борденнің премьер-министрлік алғашқы жылдары Ұлыбританиямен қарым-қатынасты нығайтуға бағытталған. Оның бірінші мерзімінің ортасында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған. Шетелге әскер жіберу үшін ол Канадалық экспедициялық корпусын құрған. Сондай-ақ, үкіметке ерекше өкілеттіктер беретін Соғыс шаралары заңын қабылдап, үкіметтің ішкі істерге араласуын күшейткен. Соғысқа қатысты шығыстарды қаржыландыру үшін Борденнің үкіметі жеңіс облигацияларын шығарған, тарифтерді көтерген және табыс салығын қоса алғанда жаңа салықтар енгізген. 1917 жылы, Канададағы әскер саны жеткіліксіз деп санаған Борден әскери міндеттілік туралы заңды енгізген, бұл француз канадалықтарының наразылығын тудырып, әскери міндеттілік дағдарысы деп аталатын ұлттық дауды қозғаған. Осыған қарамастан, консерваторлар мен әскери міндеттілікті қолдаған либералдардан құралған оның коалициялық үкіметі 1917 жылғы федералды сайлауда үлкен көпшілік дауыспен қайта сайланған. Париж бейбітшілік конференциясында Борден Канада мен басқа доминиондардың тәуелсіздігін кеңейтуге ұмтылған. Ішкі саясатта Борденнің үкіметі Галифакс жарылысының салдарын жойған, федералды сайлауларда әйелдерге сайлау құқығын берген, Канаданың Ұлттық темір жолын құру арқылы темір жолдарды мемлекеттік меншікке алған және 1919 жылғы Виннипег жалпы ереуілін тарату үшін Солтүстік-Батыс атты полициясын қолданған. Борден 1920 жылы саясаттан кеткен. Зейнетке шыққаннан кейін ол 1924 жылдан 1930 жылға дейін Квинс университетінің канцлері болды, ал 1928 жылдан 1937 жылы қайтыс болғанға дейін екі қаржы институтының – Barclays Bank of Canada және Crown Life Insurance Company президенті болды. Борден Канаданың премьер-министрлерінің рейтингінде тарихшылар мен жұртшылық арасында орташа көрсеткіштен жоғары бағаланады. Борден Конфедерация құрылғанға дейін туған соңғы премьер-министр және 1914 жылы рыцарлық атағын алған соңғы премьер-министр.

Ерте өмір және мансап (18541874)

Конфедерацияға дейін туған соңғы Канада премьер-министрі Борден, Жаңа Шотландияның Гранд-Пре қаласында, Анаполис аңғарының шығыс шетіндегі шаруа қожалықтары жиынтығында дүниеге келді және білім алды. Оның бес атасы, Род-Айленд штатының Тивертон қаласынан Перри Борден ағасы, 1760 жылы Жаңа Англия плантаторларының бірі ретінде осы аймақтағы акадиялық жерді иеленген. Бордендер отбасы 17 ғасырда Англияның Хедкорн қаласынан Жаңа Англияға көшіп келген. Сол топқа шамамен сол кезде Коннектикут штатынан келген Роберт Денисон деген алты атасы да кірді. Перри әкесі Сэмюэл Борденмен бірге болды, ол Массачусетс үкіметі таңдаған бас геодезист, акадиялық бұрынғы жерлерді шолу және Жаңа Шотландиядағы плантаторлар үшін жаңа участар құру үшін тағайындалған. Оның әкесінің тегі бойынша Ричард Борденнің Инносент Корнеллға үйленуі арқылы Борден, Род-Айленд штатының Портсмут қаласынан шыққан Томас Корнеллдің ұрпағы. Борденнің әкесі Эндрю Борденді ұлы "жақсы қабілет пен тамаша ой-өріс" иесі және "тыныш, ойлы және философиялық" мінезді адам деп сипаттады, бірақ "оның күші жеткіліксіз және істерге аса бейімділігі болмады" деді. Оның анасы Юнис Джейн Лэрд көбірек жігерлі болды, "өте күшті мінез, ерекше энергия, жоғары амбиция және ерекше қабілетке" ие еді. Оның амбициясы алғашқы баласына берілді, ол ата-анасына шаруашалық жұмыста көмектесе отырып, өзінің оқуына дайындық жасады, бұл жұмыс оған ұнамады. Борденнің туысы Фредерик Борден белгілі либерал саясаткер болды. Тоғыз жасында Борден жергілікті жеке академияның, Акасия Вилла мектебінің күндізгі оқушысы болды. Мектеп "балаларды өмірдің жауапкершіліктеріне дене, рухани және зияли жағынан дайындауды" мақсат етті. Сол жерде Борден грек, латын және еврей тілдеріне қызығушылық таныта бастады. 14 жасында Борден классикалық пәндер бойынша көмекші ұстаз болды. 1873 жылдың соңында Борден Нью-Джерси штатының Матаван қаласындағы Гленвуд институтында классика және математика профессоры болып жұмыс істей бастады. Оқытуда болашақ көре алмағандықтан, ол 1874 жылы Жаңа Шотландияға оралды. 1882 жылы Борден, либерал болғанына қарамастан, Уоллес Грэмнің Галифаксқа көшіп, Грэм мен Чарльз Хибберт Тэппер басқарған консервативті заң фирмасына қосылу туралы ұсынысын қабылдады. 1886 жылы Борден Премьер-министр Уильям Стивенс Филддингтің Жаңа Шотландияны Конфедерациядан шығару науқанына келіспегендіктен Либералдық партиядан бөлінді. 1889 жылдың күзінде, ол 35 жасқа толғанда, Грэм мен Тэппердің сотқа және саясатқа кетуінен кейін аға серіктес болды. Бордендер 1891 және 1893 жылдары жазда Англия мен Еуропаға демалысқа барды. 1894 жылы Борден Квинпул жолының оңтүстік жағында үлкен мүлік және үй сатып алды, оны жұбайлар Пайнхерст деп атады.

The last Canadian prime minister born before Confederation, Borden was born and educated in Grand Pré, Nova Scotia, a farming community at the eastern end of the Annapolis Valley. His great grandfather, Perry Borden Sr. of Tiverton, Rhode Island, had taken up Acadian land in this region in 1760 as one of the New England Planters. The Borden family had immigrated from Headcorn, Kent, England, to New England in the 17th century. Also arriving in this group was a great great grandfather, Robert Denison, who had come from Connecticut at about the same time. Perry had accompanied his father, Samuel Borden, the chief surveyor chosen by the government of Massachusetts to survey the former Acadian land and draw up new lots for the Planters in Nova Scotia. Through the marriage of his patrilineal ancestor Richard Borden to Innocent Cornell, Borden is descendant from Thomas Cornell of Portsmouth, Rhode Island. Borden's father, Andrew Borden, was judged by his son to be "a man of good ability and excellent judgement" and of a "calm, contemplative and philosophical" turn of mind, but "he lacked energy and had no great aptitude for affairs." His mother Eunice Jane Laird was more driven, possessing "very strong character, remarkable energy, high ambition and unusual ability". Her ambition was transmitted to her first born child, who applied himself to his studies while assisting his parents with the farm work he found so disagreeable. Borden's cousin, Frederick Borden, was a prominent Liberal politician. At age nine, Borden became a day student for the local private academy, Acacia Villa School. The school sought to "fit boys physically, morally, and intellectually, for the responsibilities of life." There, Borden developed an interest in the Greek, Latin, and Hebrew languages. At age 14, Borden became the assistant master for classical studies. In late 1873, Borden began working as a professor for classics and mathematics at the Glenwood Institute in Matawan, New Jersey. Seeing no future in teaching, he returned to Nova Scotia in 1874. In 1882, Borden, despite being a Liberal, accepted Wallace Graham's request to move to Halifax and join the Conservative law firm headed by Graham and Charles Hibbert Tupper. In 1886, Borden broke with the Liberal Party after he disagreed with Premier William Stevens Fielding's campaign to withdraw Nova Scotia from Confederation. In the autumn of 1889, when he was only 35, Borden became the senior partner following the departure of Graham and Tupper for the bench and politics, respectively. The Bordens spent several weeks vacationing in England and Europe in the summers of 1891 and 1893. In 1894, Borden bought a large property and home on the south side of Quinpool Road, which the couple called Pinehurst.

Соғысқа дейінгі Канада

Өзара келісім шарты күшіне енгенде пайда көретін фермерлерге көмек көрсету мақсатында Борден үкіметі 1912 жылғы Канада астық заңын қабылдады, ол астық инспекциясын қадағалап, астық саудасын реттейтін астық комиссарлары кеңесін құрды. Бұл заң сонымен қатар федералды үкіметке астық сату және экспорт жүйесінің маңызды нүктелерінде астық көтергіштерін салуға, сатып алуға және пайдалануға мүмкіндік берді. 1912 және 1913 жылдары Борден үкіметі британдық әскери-теңіз күштері үшін үш дредноут салуға 35 миллион доллар жұмсайтын әскери-теңіз заң жобасын қабылдауға тырысты. Қазір оппозиция жетекшісі Лауриер бұл заң жобасы Канаданың тәуелсіздігіне қауіп келтіреді деп мәлімдеді. 1913 жылдың мамыр айында либералдар бақылаған Сенат заң жобасын тоқтатты.

Негізгі реформалар

1914 жылғы 22 тамызда Парламент дау тудыратын Соғыс шаралары туралы заңды (консерваторлар мен либералдардың қолдауымен) қабылдады, ол үкіметке ерекше және төтенше өкілеттіктер берді, соның ішінде байланыстарды цензуралау және тоқтату құқығы, айыптау немесе сотсыз адамдарды тұтқындау, ұстау және елден шығару құқығы, көлік, сауда және өндірісті бақылау құқығы және «соғыс, шабуыл немесе көтеріліс» кезінде жеке мүлікті алып қою құқығы. Бұл заң Борденге Кеңес шешімімен басқаруға да мүмкіндік берді, яғни Министрлер кабинеті заң жобаларын Ұлыбританияның Парламенті мен Сенатта дауыс берусіз қабылдай алатын болды. Борден үкіметі әскерилердің отбасыларына қаржылық және әлеуметтік көмек көрсету үшін Канадалық патриоттық қорын құрды. Экономиканы жандандыру үшін кейбір тауарларға баж салығы көтерілді. 1918 жылы Канада халқының саны, әлеуметтік құрылымы және экономикасы туралы мәліметтер алу үшін үкімет Статистика заңы арқылы Доминион статистика бюросын құрды. 1971 жылы ол Канада Статистикасы деп аталды. 1914 жылғы желтоқсанда Борден «мәжбүрлеу немесе әскерге шақыру болмайды» деді. Соғыс созылғандықтан, еріктілер арқылы CEF үшін көбірек әскерлер жиналды. 1915 жылғы шілдеде CEF сарбаздарының саны 150 000-ға жетті, 1915 жылғы қазанда 250 000-ға дейін өсті, ал 1916 жылғы қаңтарда 500 000-ға екі есеге артты. 1916 жылдың ортасына қарай еріктілер саны азая бастады. Бұл Борден мен Уайттың 1915 жылы Нью-Йоркте 50 миллион долларлық несие алуына мүмкіндік берді. Канада 1916 және 1917 жылдары Нью-Йоркте ірі облигациялар шығаруға да қол жеткізді. 1918 жылы 300 миллион долларлық Жеңіс облигациясы 660 миллион доллар әкелді. 1917 жылы Борден үкіметі табыс салығын енгізді, ол 1917 жылғы 20 қыркүйекте күшіне енді. Салықтан жеке адамдар (тұрмысқа шықпағандар және жесірлер, сондай-ақ асыраушы балалары жоқ жесірлер) табысының алғашқы 1500 доллары; ал қалғандары – 3000 доллары босатылды. Жеке адамдарға 4 пайыз салық салынды, ал тұрмысқа шыққан, асыраушысы бар және жылдық табысы 6000 доллардан жоғары канадалықтарға салық ставкасы 2-ден 22 пайызға дейін болды. Көптеген босатулардың болуына байланысты, табыс салығының алғашқы күндері канадалықтардың тек 2-8 пайызы ғана салық декларациясын тапсырды. Соғыс 1918 жылы аяқталғанда, табыс салығынан 8 миллион доллар түсті, бұл 1,6 миллиард долларлық ұлттық қарыздың шағын бөлігі болды. Борден үкіметі табыс салығын уақытша деп жариялағанмен, ол содан бері күшінде. 1917 жылы бағаның күрт өсуіне байланысты Борден үкіметі Канаданың Астық қадағалау кеңесін құрды, ол 1917 және 1918 жылдары өсірілген астықты жеке астық компанияларынан алшақтату үшін құрылды. 1919 жылғы егін үшін оның орнына Канаданың Бидай кеңесі құрылды.

On August 22, 1914, Parliament passed the controversial War Measures Act (with support from both Conservatives and Liberals), which gave the government extraordinary and emergency powers, including the right to censor and suppress communications, the right to arrest, detain, and deport people without charges or trials, the right to control transportation, trade and manufacturing, and the right to seize private property during times of "war, invasion or insurrection". The act also allowed Borden to govern by Order in Council, meaning that Cabinet was allowed to implement pieces of legislation without the need for a vote in the House of Commons and Senate. Borden's government created the Canadian Patriotic Fund to give financial and social assistance to the families of soldiers. The government also raised tariffs on some high demand consumer items to boost the economy. In 1918, to gain information on Canada's population, social structure, and economy, the government established the Dominion Bureau of Statistics through the Statistics Act. It was renamed Statistics Canada in 1971. In December 1914, Borden stated, "there has not been, there will not be, compulsion or conscription." As the war dragged on, more troops for the CEF were deployed through the voluntary force. In July 1915, the number of CEF soldiers increased to 150,000 before being increased to 250,000 in October 1915 before doubling to 500,000 in January 1916. By mid 1916, the rate of volunteers enlisting started to slow down. This led Borden and White to successfully negotiate a $50 million loan in New York City in 1915. Canada also succeeded in negotiating larger bond issues in New York in 1916 and 1917. In 1918, a Victory Bond of $300 million brought in $660 million. In 1917, Borden's government introduced the income tax which came into effect on September 20, 1917. The tax exempted the first $1,500 of income for single people (unmarried persons and widows and widowers without dependent children); the tax exempted the first $3,000 for everyone else. Single people were taxed at four percent while the tax rate ranged from two to 22 percent for married Canadians with dependents and an annual income over $6,000. Due to its several exemptions, only two to eight percent of Canadians filed tax returns during the early days of the income tax. When the war ended in 1918, $8 million in income tax revenue had been recorded, which was a small fraction of the national net debt of $1.6 billion. Though Borden's government declared the income tax to be temporary, it has remained in place ever since. In 1917, facing skyrocketing prices, Borden's government established the Board of Grain Supervisors of Canada to distance the marketing of crops grown in 1917 and 1918 away from the private grain companies. It was succeeded by the Canadian Wheat Board for the 1919 crop.

Әскерге шақыру, Юнионисттік партия және 1917 жылғы сайлау

1917 жылдың көктемінде Борден Еуропаға сапар шегіп, Императорлық конференцияға қатысты. Ол онда бейбіт келісімдерге қатысты талқылауларға қатысып, соғыстан кейінгі конституциялық конференцияны шақыруды көздейтін IX қаулының қабылдануына көмектесті. Ол «барлық маңызды ортақ империялық мәселелер бойынша тұрақты консультациялар жүргізудің тиімді шараларын және бірнеше үкіметтер анықтайтын консультацияға негізделген қажетті келісімді шараларды қамтамасыз ету» мақсатын көздеді. Бұл заң 1917 жылдың 29 тамызында қолданысқа енді. Әскерге шақыру мәселесі бойынша туған даулар 1917 жылғы әскери міндеттілік дағдарысына әкеп соқты. Көптеген ағылшын канадалықтары бұл саясатты қолдады, ал көптеген француз канадалықтары оған қарсы болды, бұл Квебектегі наразылықтарда көрінді. Квебектің бұл саясатқа қарсылығын реттеу үшін Борден консерваторлар мен либералдардан тұратын соғыс уақытындағы коалициялық үкімет құруды ұсынды. Борден либералдарға кабинетте тең орын ұсынғанына қарамастан, либералдардың әскери міндеттілікті қолдауына байланысты бұл ұсынысты либералдық көшбасшы Лорие қабылдамады. Қазан айында Борден консерваторлар мен әскери міндеттілікті қолдайтын либералдардан (либералды-юнионистер деп аталды) тұратын Юнионисттік партияны құрды. Лаурие әскери міндеттілікке қарсы ұстанымын сақтап, Юнионисттік үкіметке қосылудан бас тартты және оның орнына «Лаурие либералдары» партиясын құрды. 1917 жылғы федералды сайлау 17 желтоқсанда өтті. Бұл сайлау Канада үшін алты жылдағы алғашқы сайлау болды; Конституциялық талапқа сәйкес, Парламент бес жылдан аспауы керек болғандықтан, ол 1916 жылы өткізілуі тиіс еді, бірақ соғыс салдарынан бір жылға кейінге шегерілді. Сайлауға бірнеше ай қалғанда Борден үкіметі 400 000 шақырылған канадалық сарбазға, оның ішінде кәмелетке толмаған және Ұлыбританияда туғандарға дауыс беруге мүмкіндік беретін әскери сайлаушылар туралы заңды енгізді. Бұл заң сонымен қатар қазіргі және бұрынғы халықтардың ардагерлеріне дауыс беруге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, соғыс уақытындағы сайлау туралы заң әскерилердің әйел туыстарына (халықтардың әйелдерін қоспағанда) дауыс беруге мүмкіндік берді. Алайда бұл заң 1902 жылдан бастап Канадаға көшіп келген неміс және австриялық иммигранттардан (яғни «жау елдерінен» келген иммигранттардан) дауыс беру құқығын алып қойды, сондай-ақ алдағы әскери қызметке шақырудан босатылғандарды, оның ішінде діни көзқарастарына байланысты әскери қызметтен бас тартқандарды да қамтыды. Кейбіреулер бұл заңдар Юнионисттерге қолайлы жағдай жасады деп санайды. Юнионисттік сайлау кампаниясы француз Канадасын соғысқа қатысуға төмен деңгейде тіркелгені үшін сынады. Либералдық жеңіске жететін мүмкіндіктен қорқып, Юнионисттік жарияламалардың бірі этникалық айырмашылықтарды атап өтіп, «осы соғыста өз міндеттерін орындамаған француз канадалықтары осы елдің үкіметінде басым күшке айналады. Ағылшын тілді халық мұндай жағдайға дайын ба?» деді. Квебек қаласында 28 наурыз бен 1 сәуір аралығында болған әскери міндеттілікке қарсы «Пасхалық бүліктерді» басу үшін Борден үкіметі соғыс шаралары туралы заңды қолданды, әскери жағдайды жариялады және 6000-нан астам әскерді орналастырды. Әскерлер мен бүлікшілер атысқа түсті, нәтижесінде төрт бейбіт азамат қаза тауып, 150-ге жуық адам жарақаттанды. Тағы 80 000 украин канадалықтары түрмеге қамалған жоқ, бірақ «жау шетелдіктер» ретінде тіркеліп, полицияға үнемі есеп беруге міндеттелді. Олардың сөз бостандығы, қозғалысы және қауымдасу бостандығына да шектеу қойылды. 1916 жылдың қаңтарында Канаданың Ұлыбританиядағы жоғарғы комиссары Джордж Перлиге жазған хатында Борден: «Біз 400 000 немесе 500 000 адамды майданға шығарып, дауыссыз және ескерілмейтін жағдайды қабылдауымызды күтуге болмайды, егер біз ойыншық автоматтар болсақ» деп жазды. 1918 жылдың 27 қазанында Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж Борденді бейбіт келісімдерге қатысу үшін Ұлыбританияға баруға шақырды. Борден «Бұл елдің баспасөз және халқы Канаданың Бейбітшілік конференциясында өкілдік етілетінін қабылдады» деп жауап берді. 1918 жылдың 11 қарашасында Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталды. Борден әйелі Лораға «Канада соғыстан тек танылудан басқа ештеңе алмады» деді. Борденнің табандылығы оған Парижде Канаданы ұлт ретінде өкілдік етуге ғана мүмкіндік бермеді, сонымен қатар әрбір доминион Версаль шартына өз атынан қол қоюына және Ұлттар Лигасына жеке мүшелікке ие болуына кепілдік берді. Конференция барысында Борден АҚШ пен Ұлыбритания делегациясының басқа мүшелері, әсіресе Австралия мен Жаңа Зеландия арасындағы делдал ретінде әрекет етуге тырысты. Борден Ллойд Джорджпен Канаданың Батыс Индияны өз қарамағына алу мүмкіндігін де талқылады, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. 1919 жылдың 6 мамырында Борден Канаданың Лига кеңесіне сайлану құқығын талап ететін меморандум жариялады. Бұл ұсынысты Ллойд Джордж, АҚШ президенті Вудро Вильсон және француз премьер-министрі Жорж Клемансо қабылдады. Бұл үш көшбасшы Канаданың Халықаралық Еңбек Ұйымының басқару органына сайлануға үміткер болу құқығын да қосты. Борден 11 мамырда Парижтен кетті; оның кабинет министрлері Чарльз Доэрти мен Артур Сифтон оның атынан Версаль шартына қол қойды. Борден 30 миллион доллар медициналық көмек көрсетуге, инфрақұрылымды жөндеуге және жараланған құрбандыларға зейнетақы тағайындауға жұмсаған Галифакс көмек комиссиясын құруға көмектесті.

In Spring 1917, Borden visited Europe and attended the Imperial Conference. There, he participated in discussions that included possible peace terms and helped spearhead the passage of Resolution IX which called for a post war constitutional conference to "provide effective arrangements for continuous consultation in all important matters of common Imperial concern, and for such necessary concerted action, founded on consultation, as the several Governments may determine." The act became law on August 29, 1917. The disputes over conscription triggered the Conscription Crisis of 1917; most English Canadians supported the policy whereas most French Canadians opposed it, as seen by protests in Quebec. In a bid to settle Quebec opposition towards the policy, Borden proposed forming a wartime coalition government composed of both Conservatives and Liberals. Despite Borden offering the Liberals equal seats in the Cabinet in exchange for Liberal support for conscription, the proposal was rejected by Liberal leader Laurier. In October, Borden formed the Unionist Party, a coalition of Conservatives and pro conscription Liberals (known as Liberal–Unionists). Laurier, maintaining his anti conscription position, refused to join the Unionist government and instead created the "Laurier Liberals", a party of Liberals opposed to conscription. The 1917 federal election was held on December 17. The election was Canada's first in six years; it was supposed to be held in 1916 due to the constitutional requirement that Parliament last no longer than five years, but was delayed by one year due to the war. Months before the election was called, Borden's government introduced the Military Voters Act that allowed all 400,000 conscripted Canadian soldiers — including those who were underage and born in Britain, to vote. The act also allowed current and former Indigenous veterans to vote. In addition, the Wartime Elections Act allowed female relatives of soldiers (excluding Indigenous women) to vote. However, this law confiscated voting rights from German and Austrian immigrants (i. e. immigrants from "enemy nations") who moved to Canada during and after 1902 as well as those who exempted from the coming conscription draft, including conscientious objectors. Some believe that these laws put the Unionists in a favourable position. The Unionist election campaign criticized French Canada for its low enlistment rate to fight in the war. Fearing the possible event of a Liberal victory, one of the Unionist pamphlets highlighted ethnic differences, stating, "the French Canadians who have shirked their duty in this war will be the dominating force in the government of this country. Are the English speaking people prepared to stand for that?" To suppress the anti conscription "Easter Riots" that occurred in Quebec City between March 28 and April 1, Borden's government used the War Measures Act, invoked martial law, and deployed more than 6,000 troops. The troops and rioters exchanged gunfire, resulting in four civilian deaths and as many as 150 casualties. Another 80,000 Ukrainian Canadians were not imprisoned but were registered as "enemy aliens" and were compelled to report regularly to the police. Their freedom of speech, movement, and association were also restricted. in a January 1916 letter to the High Commissioner of Canada in the United Kingdom, George Perley, Borden wrote:

text="It can hardly be expected that we shall put 400,000 or 500,000 men in the field and willingly accept the position of having no more voice and receiving no more consideration than if we were toy automata." On October 27, 1918, British Prime Minister David Lloyd George requested Borden to visit Britain for possible peace talks. Borden replied stating, "the press and the people of this country take it for granted that Canada will be represented at the Peace Conference." World War I ended shortly after on November 11, 1918. Borden told his wife, Laura, that "Canada got nothing out of the war except recognition." Not only did Borden's persistence allow him to represent Canada in Paris as a nation, it also ensured that each of the dominions could sign the Treaty of Versailles in its own right and receive a separate membership in the League of Nations. Also during the conference, Borden tried to act as an intermediary between the United States and other members of the British Empire delegation, particularly Australia and New Zealand over the issue of the League of Nations Mandate. Borden also discussed with Lloyd George the possibility of Canada taking over the West Indies but no agreement was reached. On May 6, 1919, Borden issued a memorandum calling for Canada, as a member, to have the right to be elected to the League's council. This proposal was accepted by Lloyd George, U. S. President Woodrow Wilson, and French Prime Minister Georges Clemenceau. These three leaders also included Canada's right to contest for election to the governing body of the International Labour Organization. Borden departed Paris on May 11; his Cabinet ministers Charles Doherty and Arthur Sifton signed the Treaty of Versailles on his behalf. Borden helped set up the Halifax Relief Commission that spent $30 million on medical care, repairing infrastructure, and establishing pensions for injured survivors.

Әйелдердің сайлау құқығы

1918 жылғы 24 мамырда 21 жастан асқан әйел азаматтарға федералды сайлауда дауыс беру құқығы берілді. 1920 жылы Борден үкіметі Доминион сайлау заңына өзгеріс енгізіп, әйелдерге Канада Парламентіне сайлануға мүмкіндік берді. Дегенмен, бұл екі заң азиялық канадалықтар мен Канаданың аборигендерінің әйелдері мен еркектерінің дауыс беруіне бөгет жасады немесе оларды үдерістен шеттетуге тырысты.

Никельді ажыратылуы

Өзі де рыцарь атағын алғанына қарамастан, Борден канадалықтарды марапаттау процесіне қарсы болды және 1917 жылдың наурыз айында тізім Вестминстерге жіберілмес бұрын барлық үміткерлерді премьер-министр бекітуі керек екенін баяндаған саясатты жасады. 1917 жылдың ортасында Борден Канададағы мұрагерлік атақтарды жою туралы Уильям Фолгер Никлдің ұсынысын қабылдады. Мұрагерлік атақтарды жоюдан басқа, кейіннен әскери наградалардан өзге, Канада премьер-министрінің келісімі немесе кеңесі болмаса, Канадада тұратын адамдарға ешқандай марапат берілмейтіні анықталды. Борден үкіметі Канада Ұлттық Темір Жолын (CN) мемлекеттік корпорация ретінде құрды. Ұйым бастапқыда төрт темір жолдан құралды: Интерколониалдық темір жолы, Канаданың Солтүстік темір жолы, Ұлттық Трансконтинентальдық темір жолы және Гранд-Тронк Пасифик темір жолы. 1923 жылдың қаңтарында бесінші темір жол қосылды: Гранд-Тронк темір жолы. Бұл бес темір жолдың барлығы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде банктерден (көбінесе британдық банктерден) қарыз ала алмағандықтан қаржылық қиындықтарға тап болды.

1919 жылғы Виннипег жалпы ереуілі

Соғыстан кейін жұмысшы табы экономикалық қиындықтарға ұшырады. Бұл мәселені шешу үшін Манитоба штатының Виннипег қаласындағы құрылыс және металл өңдеу саласының жұмысшылары жалақыны және жұмыс жағдайын жақсарту мақсатында басшыларымен келіссөздер жүргізді. 1919 жылдың мамыр айында жұмысшылар мен басшылары арасындағы келіссөздердің сәтсіз аяқталуына байланысты бірнеше ереуіл басталды; 15 мамырда Виннипег сауда және еңбек кеңесі (WTLC) келіссөздердің тоқырауы салдарынан жалпы ереуілге шақырды. Виннипегтегі жалпы ереуіл басталғаннан кейін бірнеше сағаттың ішінде шамамен 30 000 жұмысшы жұмыстан кетті. Ереуілдің басқа қалаларда да қақтығыс тудыруы мүмкін деген опасымен Борден үкіметі араласты. Оның кабинет министрлері Артур Миген мен Гидеон Робертсон ереуілге қарсы тұратын Азаматтар комитетімен кездесті, бірақ ереуілді қолдайтын Орталық ереуіл комитетімен кездесуден бас тартты. Азаматтар комитетінің кеңесіне сүйене отырып, Борден үкіметі федералдық қызметкерлерді дереу жұмысқа оралмаған жағдайда жұмыстан босатумен қорқытты. Үкімет сонымен қатар Иммиграция заңына өзгеріс енгізіп, британдық туған иммигранттарды депортациялауға мүмкіндік берді. 17 маусымда үкімет Орталық ереуіл комитетінің 10 жетекшісін және "Бір Ұлы Одақ" кәсіподағының екі мүшесін қамауға алды. 21 маусымда Борден үкіметі қоғамдық тәртіпті сақтау үшін Солтүстік-Батыс атты полициясының (NWMP) әскерлерін ереуіл оқиғасы болған жерге жіберді. Наразылық білдірушілер көтеріліс жасағаннан кейін NWMP оларға шабуыл жасап, таяқтармен ұрып, оқ атты. Екі адам қаза тауып, осы құбылыс "Қанды сенбі" деп аталды. Бірнеше күннен кейін ереуіл аяқталды.

Зейнеткерлік

Дәрігерлер оның саясаттан дереу кетуін ұсынғандықтан, Борден 1919 жылғы 16 желтоқсанда кабинетіне отставкаға кететінін мәлімдеді. Кейбір кабинет мүшелері оны қызметте қалып, бір жыл демалыс алуға көндіруге тырысты. Борден белгісіз мерзімге демалысқа шығып, 1920 жылдың мамырында Оттаваға оралды. Борден 1920 жылғы 1 шілдеде Доминион күнінде өзінің одақтас фракциясына зейнетке шығатынын жариялады. Зейнетке шығар алдында, фракция одан өзінің ізбасары мен премьер-министрін таңдауын сұрады. Борден қаржы министрі Уильям Томас Уайтты жақтырды. Уайт бас тартқаннан кейін, Борден кабинет мүшесі Артур Мейгенді ізбасарлығына көндірді. Мейген 1920 жылғы 10 шілдеде Борденнің орнына келді. Борден сол айда саясаттан толығымен кетіп қалды. 1923 және 1925 жылдар аралығында Шамплейн қоғамының вице-президенті, ал 1925 және 1937 жылдар аралығында қоғамның бірінші құрметті президенті болды. 1930-1931 жылдары Канада тарихшылар қауымдастығының президенті болды. 1928 жылы Борден екі қаржы мекемесінің президенті болды: Barclays Bank of Canada және Crown Life Insurance Company. 1932 жылы ол Канаданың алғашқы өзара инвестициялық қоры – Canadian Investment Fund төрағасы болды. Премьер-министрліктен кеткеннен кейін де Борден Ллойд Джорджбен байланысын үзбеді; бірде ол оған зейнетке шығуы туралы айтып, «Менің кітаптарым, кейбір шаруашылық ісім, жабайы бағым, құстар мен гүлдер, аздаған гольф және ашық ауадағы өмір – осылардың бәрі менің күндерімнің толықтығын құрайды» деді. Оның қосылу рәсіміне Мысыр әскерінің мыңдаған ветерандары қатар тұрды. Канада соғыс мұражайы: «Соғыстың қысымы Борден үкіметін азаматтардың күнделікті өміріне бұрын-соңды болмаған деңгейде араласуға мәжбүр етті». Борденнің соғыстағы әскери шақыруды пайдалануы әлі де даулы мәселе болып табылады. Тарихшы Ж. Л. Гранаштейн «Канада әскері даулы саясатсыз жалғастыра алмас еді» және «[Шақырылғандар] соғысты жеңуде маңызды рөл атқарды» деп жазғанмен, ол «Бұл мақсаттарға жету үшін ол елді жақындап қалды» деп те жазды. 1917 жылғы федералды сайлауда Квебек Борден мен Одақтас партияның әскери шақыруға қолдау көрсетуіне наразылық білдірді. Квебек әскери шақыруға қарсы Лауриер либералдарына көп дауыс берді; Одақтастар тек үш орын жеңіп алды. Тарихшы Роберт Крейг Браун былай деп жазды: «[Әскери шақырудың] саяси құны өте зор болды: Квебектегі консервативтік партияның қолдауы жойылды және ондаған жылдар бойы қалпына келмеді». Прогрессивтік партияны Томас Крерар құрды, ол 1919 жылға дейін Борденнің ауыл шаруашылығы министрі болған, бірақ биік тарифтерге қарсылық білдіргендіктен және үкіметтің бюджеті фермерлердің мәселелеріне жеткілікті көңіл бөлмегенін сенгендіктен отставкаға кетті. 1921 жылғы федералды сайлауда консерваторлар үшінші орынға түсіп қалғанда, прогрессивтер екінші ірі партияға айналды және Борденнің одақтастары төрт жыл бұрын жеңіп алған Батыс Канаданы басып алды. Тарихшы Роберт Крейг Браун атап өткендей, «Более того, Батыс Канададағы Одақтас партияның қолдауы уақытша болды және бейбітшілікке қатысты алғашқы белгілермен жоғалып кетті». Борден 1975 жылдан бері жүз долларлық банкнотта бейнеленген.

With his doctors recommending that he should leave politics immediately, Borden told his cabinet on December 16, 1919, that he was going to resign. Some cabinet members begged him to stay in office and take a year long vacation. Borden took a vacation for an unspecified amount of time and returned to Ottawa in May 1920. Borden announced his retirement to his Unionist caucus on Dominion Day, July 1, 1920. Before he retired, the caucus asked him to choose his successor as leader and prime minister. Borden favoured his Finance Minister William Thomas White. With White refusing, Borden persuaded cabinet minister Arthur Meighen to succeed him. Meighen succeeded Borden on July 10, 1920. Borden retired from politics altogether in that same month. He was Vice President of The Champlain Society between 1923 and 1925 and was the Society's first Honorary President between 1925 and 1937. He also was president of the Canadian Historical Association in 1930–31. In 1928 Borden became president of two financial institutions: Barclays Bank of Canada and the Crown Life Insurance Company. In 1932 he became chairman of Canada's first mutual fund, the Canadian Investment Fund. Even after he stepped down as prime minister, Borden kept in touch with Lloyd George; Borden once told him of his retirement, stating, "There is nothing that oppresses me books, some business avocation, my wild garden, the birds and the flowers, a little golf, and a great deal of life in the open – these together make up the fullness of my days." In his funeral, a thousand World War I veterans lined the procession route. The Canadian War Museum wrote, "The pressures of war drove Borden’s government to unprecedented levels of involvement in the day to day lives of citizens." Borden's use of conscription in the war remains controversial. While historian J. L. Granatstein wrote, "Canada's military couldn't have carried on without the controversial policy" and that "[The conscripts] played a critical role in winning the war", he also wrote that "To achieve these ends, he almost broke the nation." In the 1917 federal election, in what was seen as a backlash against Borden and the Unionist Party's pro conscription position, Quebec voted overwhelmingly in favour of the anti conscription Laurier Liberals; the Unionists won only three seats. Historian Robert Craig Brown wrote, "The political cost [of conscription] was enormous: the Conservative Party’s support in Quebec was destroyed and would not be recovered for decades to come." The Progressive Party was founded by Thomas Crerar, who was Borden's minister of agriculture until 1919, when he resigned over his opposition towards high tariffs and his belief that the government's budget did not pay enough attention to farmer's issues. In the 1921 federal election that saw the Conservatives plummet to third place, the Progressives became the second largest party and swept Western Canada, a region that Borden's Unionists won over in the election four years previously. As historian Robert Craig Brown notes, "Moreover, Unionist support in western Canada was ephemeral and vanished at the first hints of peace." Borden has appeared on the one hundred dollar bill since 1975.