Кіріспе

Халықаралық коммерциялық емес мүшелік ұйым
The Human Relations Area Files, Inc. (HRAF) АҚШ-тың Коннектикут штатындағы Нью-Хейвен қаласында орналасқан, 20-дан астам елде 500-ден астам мүше мекемесі бар халықаралық коммерциялық емес мүшелік ұйым. 1949 жылдан бері Йель университетінде орналасқан, қаржылық тәуелсіз ғылыми-зерттеу агенттігі, оның миссиясы – өткен мен қазіргі кездегі мәдени алуан түрлілік пен ортақтықты түсінуді дамыту. Осы миссияны іске асыру үшін HRAF зерттеу, оқыту және оқу үшін ғылыми ресурстар мен инфрақұрылымды жасайды, сондай-ақ мәдени айырмашылықтар бойынша түпкілікті зерттеулерді қолдайды және жүргізеді. HRAF екі маңызды деректер базасын ұсынады: eHRAF World Cultures және eHRAF Archaeology. HRAF сонымен қатар тоқсан сайын жарияланатын «Cross Cultural Research: The Journal of Comparative Social Science» журналына демеушілік етеді және оны редакциялайды. Жыл сайын кеңейтіліп, жаңартылатын eHRAF World Cultures базасы бүкіл әлемдегі мәдениеттер туралы этнографиялық материалдарды қамтиды. Сонымен қатар, жыл сайын дамып келе жатқан eHRAF Archaeology әлемдегі маңызды археологиялық дәстүрлерді, көптеген қосымша дәстүрлер мен археологиялық ескерткіштерді қамтиды. Екі деректер базасындағы құжаттар HRAF антропологтарымен абзац деңгейінде тақырыптық түрде индекстеледі. Бұдан өзге, HRAF бірнеше ашық қолжетімді ресурстарды ұсынады. «Адам мәдениетін түсіндіру» базасы стандартталған тұжырымдамаларды қамтиды, бұл зерттеушілерге мәдени универсалиялар мен айырмашылықтар туралы бұрынғы кросс-мәдени зерттеулерден не білгенін анықтауға мүмкіндік береді. «Адам мәдениетін түсіндіру» мәдени көзқарас бойынша тақырыптық мақалаларды да ұсынады (мысалы, балалық шақ, тұрғын үйлер және спортқа қатысты мәдени көзқарас). «Мәдениеттер аралық зерттеуге кіріспе» – мәдениеттер аралық әдістерге арналған «шапшаң курс» құрайтын PDF-файлдар жинағы. Соңында, «Teaching eHRAF» кітапханасы мәдени алуан түрлілікті зерттеу үшін eHRAF-ті пайдаланатын оқу жаттығулары мен оқу жоспарларын қамтиды (олардың көп бөлігі мүше мекемелердің профессорларымен жасалған).

Тарих

1949 жылғы 26 ақпанда Гарвард, Пенсильвания, Оклахома, Вашингтон және Йель университеттерінің өкілдері Коннектикут штатындағы Нью-Хейвен қаласында Йель университетінде құрылатын коммерциялық емес ғылыми консорциумға қатысуға келісім білдірді. Жобаның мақсаты – "адам қоғамдары мен мәдениеттеріне қатысты жинақталған ақпаратты жасау және тарату" болды. Жаңа университеттер аралық корпорация Human Relations Area Files, Inc. (HRAF) деп аталды. Бұл – географиялық орналасуы және мәдени ерекшеліктері бойынша сұрыпталған, тізімделген этнографиялық деректердің үнемі толықтылып отыратын каталогы. Атауы сол кезде Йельдегі салааралық бағдарлама – Адам қатынастары институтынан алынған. Адам қатынастары институты HRAF-тың алдындағы Cross Cultural Survey (Көшқұластық зерттеу) (George Peter Murdock-қа қараңыз) жобасын да қолдаған, адам мінез-құлқы мен мәдениеттің біртұтас ғылымын дамытуға бағытталған шаралардың бір бөлігі ретінде. 1949 жылғы 7 мамырда HRAF консорциумы Чикаго университеті, Солтүстік Каролина университеті және Оңтүстік Калифорния университетінің қосылуымен ресми түрде құрылды. 2018 жылдың мәліметі бойынша, 21 демеуші мүше және жүздеген серіктес мүше бар. HRAF Этнографиялық жинағы (eHRAF World Cultures электронды нұсқасының алдындағы түрі) бастапқыда қағаз түрінде таратылды. 1960 жылдардың басынан 1994 жылға дейін көптеген мүшелер жылдық материалдарын микрофишкада алды. 1994 жылдан бері жылдық материалдар электронды форматта, алдымен CD-ROM арқылы, кейін онлайн режимінде таратылуда.

Деректер қорының ерекшелігі

HRAF деректер базалары адамдар туралы салыстырмалы зерттеулерді, олардың барлық түрлерінде – кішкентай аулау және жинау қауымдастықтарынан бастап күрделі мемлекеттерге дейін дамыту мақсатымен жасалған. Бұл тек елдерге ғана назар аударатын деректер базаларынан өзгеше. Сонымен қатар, деректер базалары, материалдарға сілтеме жасайтын библиографиялық деректерден айырмашылығы, осы материалдардың өзін қамтиды. Мәдениеттер арасында белгілі бір ақпаратты іздеуді HRAF 60 жылдан астам уақыт бойы дамытып, жетілдірген бірегей этнографиялық тақырыптарды жіктеу жүйесі – Мәдени материалдардың жоспары немесе OCM жеңілдетеді. Көптеген тақырыптық индекстеулер құжат деңгейінде жасалатын болса, HRAF-те тақырыптық индекстеушілер тақырыптық индекстеуді абзац деңгейінде жүргізеді. Мысалы, егер пайдаланушылар әртүрлі мәдениеттердің сақталған тағамдарға қаншалықты тәуелді екенін бағалауға қызығушылық танытса, олар "Тағамды сақтау және консервілеу" (OCM 251) деп аталатын индекстік тақырыптық санаты бар екенін біледі. Осы тақырып бойынша іздеу нәтижесінде кептірілген, түтінделген, тұздалған, салқындатылған, мұздатылған және консервіленген тағамдарды сипаттайтын барлық абзацтар табылады, сондай-ақ берілген мәдениетте тағамды сақтаудың және консервілеудің басқа да тәсілдері көрсетіледі. HRAF файлдарына кіретін әрбір мәтіннің әрбір бетін қарап, индекстеген HRAF сарапшылары, пайдаланушы бастапқы авторлар қолданған нақты сөздерді (аудармаған ана тіліндегі сөздерді қоса алғанда) бұрын білмесе де, қажетті ақпаратты табуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, eHRAF мәтіндеріндегі нақты сөздер бойынша да іздеу жасауға болады. Ең тиімді іздеулер OCM тақырыптық санаттары мен кілт сөздерін Буль операторларын қолдана отырып біріктіру арқылы жүзеге асырылады. Бірақ, егер зерттелетін тақырып бойынша стандартты сөздік болмаса, пайдаланушы әрқашан ізделіп отырған ақпараттың белгілі бір түріне жету үшін OCM тақырыптық санаттарын пайдалана алады.

eHRAF жинақтарының пайдаланылуы

eHRAF жинақтары мәдени және әлеуметтік өмірдің кез келген саласын оқыту және зерттеу үшін қолданылуы мүмкін. Жинақтар негізінен ірі географиялық аймақтар бойынша, содан кейін мәдениеттер немесе археологиялық дәстүрлер бойынша ұйымдастырылған, осылайша зерттеушілер нақты мәдениеттер, әлемнің нақты аймақтары туралы мәліметтерге қол жеткізе алады, сонымен қатар бүкіл әлемдік немесе аймақтық мәдени салыстырулар жүргізе алады. Мәдениеттер аралық зерттеулерге қараңыз.

Мәдениеттер аралық зерттеулер

HRAF жинақтарының көптеген мақсаттарда қолданылуы мүмкін болғанымен, олар негізінен зерттеушілерге әртүрлі мәдениеттер бойынша ақпаратты жылдам табуға және қоғамдарды нақты өзгеріс өлшемдері бойынша салыстыруға мүмкіндік беру үшін жасалған. Көптеген мәдениаралық зерттеушілер адамның мінез-құлқы мен әлеуметтік және мәдени өмір туралы дұрыс жалпыламаларға жету мақсатымен бүкіл әлемдік үлгілердегі гипотезаларды тексереді. Алайда, аймақтық салыстырулар сияқты кішкентай масштабтағы салыстырулар да мүмкін, немесе қоғамдардың нақты түрлерін (мысалы, аңшы-жинаушылар немесе тарихқа дейінгі мемлекеттер) салыстыру да мүмкін. HRAF-тің тақырыптық индекстеу жүйесі арқылы этнографиялық немесе археологиялық есептердегі мәтіндерді оңай табуға болады, бірақ eHRAF-та алдын ала кодталған айнымалылар аз. Сондықтан зерттеушілер өзгерістің нақты түрлерін өлшеу үшін номиналды, ординалды немесе интервалдық кодтау шкалаларын жасауы керек. Мысалы, «Әлеуметтендіру әдістері» (OCM 861) тақырыптық санаты бала тәрбиесі немесе жалпы тәртіптік әдістер туралы мәдени идеяларды қамтитын мәтіндерді табады, бірақ «дене жазасының қолданылу деңгейі», «қорқыту қолданылу деңгейі» немесе «балаларды мақтау деңгейі» сияқты өзгеріс өлшемдерін өлшеу үшін кодтау схемаларын жасау қажет. Біраз тәжірибеден кейін сөздерді сандық өлшемдерге кодтауға мүмкіндік беретін ординалды шкалаларды жасау қиын емес, және бұл жасалғаннан кейін қол жетімді бағдарламалық құралдарды гипотезаларды тексеруге, нәтижелерді салыстыруға, біріктіруге және модельдеуге оңай болады. HRAF-тағы индекстелген мәтіндер мәдениаралық салыстыруларға да ыңғайлы. HRAF деректер базасы белгілі бір мүмкіндіктерге байланысты құрылған, сондықтан гипотезаларды тексеру үшін eHRAF-тағы өкілдік үлгіні пайдалану орынды. eHRAF World Cultures-те екі негізгі өкілдік үлгі және eHRAF Archaeology-де біреуі бар. eHRAF World Cultures құрамында 1) 60 мәдениеттен тұратын Ықтималдық үлгі файлдары (PSF); және 2) Стандартты мәдениаралық үлгідегі көптеген қоғамдар (2020 жылға дейін толық қамтылуы күтілуде) бар. Зерттеушілер PSF-ті әлемдік мәдениеттердің үлкен және бейтарап үлгісінде гипотезаларды тексеру үшін пайдалана алады. PSF үлгісі әлемдегі 60 макромәдениет аймағынан кездейсоқ таңдалған бір ғана мәдениетті (деректер сапасының критерийлеріне сәйкес келетін) қамтитындықтан, корреляциялар және басқа статистикалық нәтижелер сенімді және функционалды болады, олар кездейсоқ таралу немесе ортақ тектің салдарынан үлгідегі қайталауларға байланысты емес. 2000 жылдан бастап eHRAF World Cultures ғылыми үлгі алу үшін PSF-ке қосылуы мүмкін қосымша кездейсоқ таңдалған жағдайларды қамтиды (Жай кездейсоқ үлгі деп аталады). 186 қоғамнан тұратын Стандартты мәдениаралық үлгі де әлемді мәдениет аймақтарына жіктеді, содан кейін әр мәдениет аймағынан бір қоғамды таңдады, бірақ ол PSF-тен 200 мәдениет аймағы қолданылған және қоғамды таңдау кездейсоқ таңдауға емес, бағалауға негізделген. eHRAF Archaeology гипотезаларды тексеру үшін пайдаланылатын Археологиялық дәстүрлердің конспектісінен алынған археологиялық дәстүрлердің жыл сайын өсіп келе жатқан жай кездейсоқ үлгісін (SRS) қамтиды. Сонымен қатар, eHRAF Archaeology дәстүрдің толық тізбегін қамтиды. Этнографияны қолдана отырып мәдени зерттеулердің нәтижелері көбінесе өзара байланысты болады. Алайда, уақыт тізбектерінің себептік теорияларды растайтынын көру үшін қималық тексеруден тысқары шығу пайдалы болар еді. eHRAF World Cultures деректер базасында көбінесе бірнеше уақыт кезеңінен ақпарат бар, сондықтан жиі жасалмаса да, этнографиялық жағдайларды екі түрлі уақыт кезеңінде өлшеуге болады. Бірақ мәдени эволюция туралы көптеген сұрақтар үшін этнографиялық (немесе этнотарихи) жазбалар статистикалық талдау үшін қажетті уақыт тізбегі деректерін жеткілікті түрде қамтамасыз етпейді. Бұл дилемма, әсіресе, адам мәдени эволюциясы туралы классикалық сұрақтарға қатысты, соның ішінде ауыл шаруашылығының пайда болуы, әлеуметтік теңсіздіктің өсуі, алғашқы қалалар мен мемлекеттердің пайда болуы. Мәдени эволюция зерттеушілері себептік тізбектерді зерттеу және модельдеу үшін eHRAF World Cultures және eHRAF Archaeology деректер базасын пайдалана алады. Мәдениаралық (салыстырмалы этнографиялық) зерттеулер мәдени және басқа (мысалы, физикалық және әлеуметтік қоршаған орта) ерекшеліктердің археологиялық көрсеткіштерін ұсынуы мүмкін. Осы көрсеткіштерді пайдаланып, зерттеушілер мәдени эволюция мен деволюцияның маңызды оқиғалары туралы көптеген себептік идеяларды археологиялық жазбалардағы уақыт тізбегі деректерінде сынап көре алады. Осылайша, eHRAF Archaeology деректері зерттеушілерге эволюциялық үлгілердің бір аймақта екіншісінде қайталанатынын анықтауға және басқа әлемдік аймақтарда да болжамды себептік факторлардың маңызды және алдын ала екенін анықтауға мүмкіндік береді. Салыстырмалы этнография қазіргі заманда мәдени өзгерісті болжайтын мәдени тұрақтылық туралы айта алады. Салыстырмалы археология тарих алдынан ненің бірінші келгенін және ненің одан кейін келгенін айта алады.