Кіріспе

Кинтайр (Cinn Tìre) – Ұлыбританияның Шотландиясындағы, Аргилл мен Бьюттің оңтүстік-батысындағы жарты арал. Жарты арал оңтүстіктегі Мулл Кинтайрдан солтүстіктегі Шығыс және Батыс Лох Тарбертке дейін шамамен 30 мильге (48 км) созылады. Кинтайрдың солтүстігіндегі аймақ Кнапдейл деп аталады. Кинтайр ұзын және тар, батыс жағалауынан шығыс жағалауына дейін 11 мильден (18 км) аспайды, ал Кнапдейлге қосылған жерінде 2 мильден (3 км) кем. Кинтайр түбегінің шығыс жағы Килбранан бұғазымен шектеледі, оның жағалауында Торр Мор сияқты көптеген төбелер бар. Жарты аралдың орталық бөлігі көбінесе төбелі мойнақтардан тұрады, ең биік нүктесі – Бейнн ан Тюрк. Дегенмен, жағалау аймақтары мен ішкі аудандары бай және құнарлы. Кинтайр ұзақ жылдар бойы қоныс іздеушілер үшін бағалы аймақ болды, соның ішінде Ольстерден Шотландияның батысына көшіп келген алғашқы шотландтар мен екінші мыңжылдық басында бұл аймақты жаулап алып, қоныстанған викингтер немесе норвегтер. Аймақтың бас қаласы – Кэмпбелтаун (Муллден жолмен), ол 18-ші ғасырдың ортасынан бері патшалық қалашығы мәртебесіне ие. Бұл аймақтың экономикасы ұзақ жылдар бойы балық аулау мен егіншілікке негізделген, бірақ Кэмпбелтаун әлемдегі ең жақсы бір сыралы виски өндірушілерінің бірі ретінде танымал. Кэмпбелтаунның бір сыралы вискилерінің қатарында Спрингбанк бар. Лорд Лионның сотындағы қару-жарақ офицерлерінің бірі – Кинтир Персерванты осы түбекке байланысты аталған.

Басталуы

Кинтайр, Кнапдейл сияқты, бірнеше Тас дәуірі орналасқан жерлерін қамтиды; Баллохройда Юра аралындағы жер бедерімен үйлесетін үш мегалит бар, ал Бластхиллде (Саутхенд, Аргилл маңында) әлі де бірнеше жерлеу қабірлері тұр. Темір дәуірінен қалған іздер де аз емес, Кинтайрдың солтүстік жиегіндегі кельттік төбешік қамалы – Дун Скейг орналасқан. Кинтайрдың болжамдалатын пикті тұрғындарының тарихы жазылмаған, бірақ Кильдонаннан (Садделл маңында) б.з. дейінгі 2-ғасырға жататын тас қамал сақталған, және олар Дун Скейгті пайдалануын жалғастырған болуы мүмкін. Кинтайрдың төбесі Ольстерге бар-жоғы 19 шақырым (12 миль) қашықтықта, және Мойл бұғазы арқылы ұзақ жылдар бойы байланыс болған, Кинтайрдағы неолиттік табыстар, мысалы, Антримге тән кремний құралдары осыны көрсетеді. Бірінші мыңжылдықтың басында ирландтардың шапқыны Гейл тіліндегі Кинтайр түбегінің отарлануына әкелді, бұл Дál Риата патшалығының құрылуына себеп болды. Бұл патшалық белгілі бір рулық топтар басқаратын бірнеше аймаққа бөлінді, олардың ең қуаттысы – Cenél nGabráin, Кинтайр, Кнапдейл, Лох Аве мен Лох Файн арасындағы аймақ (Крайнш, Ардскотнш, Глассари және Гленнари), Арран және Мойл (Ольстерде) биледі. Патшалық бірнеше ғасыр бойы гүлденді және материкке христиан дінін таратуға ықпал етті. Кинтайрдың оңтүстік жағалауына жақын орналасқан Санда аралы, пиктілерге алғашқы миссионер Нинианмен тығыз байланысты, және ол салған 5-ғасырдың басындағы шіркеудің қиратысы сақталған. 563 жылы Колумба Дál Риата патшаларына құрмет көрсету үшін Кинтайрға келді, содан кейін Ионаға аттанып, пикті аймақтарында миссионерлік қызметтің орталығын құрды.

Норвегиялық доминион

Дал Риата соңында норвегиялық викингтердің шапқыны кезінде жойылды, олар өздерінің билігін орнатып, материктің солтүстігі мен батысындағы аралдарға кеңірек тарады. Норвегия біріккеннен кейін, олар Норвегияның Аралдар Корольдігіне айналды, жергілікті билік Годред Крованның қолында болды және Норвегияда Судрейяр (Ескі норвеж тілінде, дәстүрлі түрде Содор деп ағылшынша аударылады), яғни Оңтүстік аралдар деп аталды. Даль Риатаның бұрынғы аумағы географиялық тұрғыдан Аргиль (қазіргі Аргилл) деп сипатталды: гаэльдік жағалау. 1093 жылы норвегиялық король Магнус аралдардағы билігін бекіту үшін әскери жорық ұйымдастырды. Шотландия королі Малкольм Магнустың батыс жерлеріне билігін жүргізу құқығын мойындау туралы жазбаша келісімге келді. Нақты емес формулировка Магнусты Тарберттегі тар тілмаштағы қайығын сүйреп өтуге мәжбүр етті, ол ішінде отырып, осылайша Аран мен Бьют аралдарымен қатар Кинтайрды да иеленді. Магнустың жорығы Малкольмның кіші інісі Доналбейннің Малкольмға қарсы жасаған қастандығының бір бөлігі болды. Малкольм шайқаста қаза болғаннан кейін, Доналбейн Шотландия патшалығына шабуыл жасап, Малкольмның ұлдарын тақтан ығыстырды; король болғаннан кейін Доналбейн Магнустың жеңістерін растады. Алайда Доналбейннің осыны жасауға деген ықыласы ақсүйектер арасындағы қолдауын әлсіретті, ал Малкольмның ұлы Дункан оны тақтан түсірді. Бірнеше жылдан кейін, Магнустың аралдардағы билігіне қарсы көтерілістен кейін, ол тағы бір, одан да қатал жорық ұйымдастырды. 1098 жылы Магнустың әрекеттерінен хабардар болған жаңа шотланд королі Эдгар (Малкольмның тағы бір ұлы) Магнусқа аралдардағы барлық билігін, сондай-ақ Кинтайр мен Кнапдейлді толығымен берді. 12 ғасырдың ортасында Годред Крованның немересінің әйелі Сомерлед Норвегияға қарсы сәтті көтеріліс ұйымдастырып, Судрейджарды (оның ішінде Кинтайрды) тәуелсіз патшалыққа айналдырды. Ол қайтыс болғаннан кейін норвегиялық билік номиналды түрде қайта орнатылды, бірақ де-факто билік Сомерледтің ұлдары мен Крован әулеті арасында бөлісті. Сомерледтің ұлдарына нақты бөлінген аумақ белгісіз, бірақ отбасылық даудан кейін Сомерледтің немересі Дональд Кнапдейл, Ислей және Джурамен қатар Кинтайрды иеленді. Дональдтың әкесі Реджинальд 1207 жылы Садделл аббаттығын құрды. 13 ғасырдың ортасында Норвегия мен Шотландия арасындағы шиеленіс күшейіп, бірқатар шайқастарға әкелді, олардың ең ірісі Ларгс шайқасы болды, одан кейін норвегиялық король қайтыс болды. 1266 жылы оның бейбітшіл мұрагері үлкен ақша сомасына Перт шарты арқылы Судрейджардағы номиналды билігін шотланд короліне (Александр III) берді. Александр III Сомерледтің мұрагерлерінің жартылай тәуелсіз билігін мойындағанмен, оларға шотланд әскері қақтығыс кезінде басып алған материктік аумақтарды, соның ішінде Кинтайрдың бір бөлігін қайтармады.

Шотландияның ертедегі билігі

1293 жылы король Джон Баллиол Кинтайр шерифінің лауазымын құру арқылы шривальдық билікті орнатты. Көп ұзамай Роберт де Брюи Джонға қарсы азамат соғысын бастады. Осы кезде Сомерлдің ұрпақтары үш руға бөлінді: Макрори, Макдугалл және Макдональд; Макдугаллдар Джонның жағына шықты, ал Макдональдтар мен Макрори де Брюиді қолдады. Де Брюи Джонды жеңген соң, Макдугалл жерлерін тәркіледі деп жариялады және оларды Макдональдтарға берді. Макдональд әулетінің басшысы Макрори әулетінің мұрагеріне үйленді, осылайша Сомерлдің қалған иелігін біріктіріп, бір ғасырдан астам сақталған Аралдар билігін құрды. Бірақ 4 жыл және 3 баладан кейін ол Эмиден ажырасып, шотланд королі Роберт II-нің қызы Маргаретқа үйленді. Ол оған Кинтайрдың қалған бөліктерін және Кнапдейлдің барлық жерін қалыңдық ретінде берді. Алайда 1462 жылы сол кездегі Аралдардың иегері Джон ағылшын патшасымен Шотландияны басып алу жоспарын жасады; Англиядағы азамат соғысы осы құпияны он жылға дейін жасырды. 1475 жылы бұл жоспар ашылғаннан кейін, оның иеліктерін тәркілеу туралы талап қойылды, бірақ бір жылдан соң Джон Росс (Шығыс, Батыс және Скай), Кинтайр және Кнапдейлді Шотландияға қайтарып беру арқылы мәселені шешті.

Кемпбеллдер және кейінірек

1481 жылға дейінгі белгісіз бір уақытта Кинтайр шерифтігі Тарбертширге айналды, ол Кинтайрдың солтүстік ұшындағы Тарберт қаласында орналасқан; сол жылы Тарбертшир Кнапдейлді де қамту үшін кеңейтілді. Алайда, Аралдардың Лорды құқықтан бас тарқаннан кейін комиталдық билік сақталмады; аймақтағы құқық пен тәртіп дағдарысынан кейін Шотландия королі Джеймс IV Аргилл графы Арчибальд Кэмпбеллді Тарберт қамалының губернаторы етіп тағайындады, бұл Скипнес сияқты жақын орналасқан қамалдарға да билік етуді білдірді. Шотландия реформациясынан кейін Макдональдтар (оппозициядағылар) мен Кэмпбеллдер (жақтаушылар) арасында тікелей қақтығыс туды. 1607 жылы Макдональдтардың бірқатар жауымдаушылық әрекеттерінен кейін король Джеймс VI олардың Кинтайрдағы жерлерін бұрынғы Арчибальдтың мұрагері Арчибальд Кэмпбеллге беруге бұйырды. Кэмпбеллдердің қысымымен шериф соты Кэмпбелл билігінің ортасына жақын, Тарбертширдің солтүстік-шығысындағы Инверарейге көшті; 1633 жылы шерифтік билік Аргилл шерифіне қосылды. Арчибальдтың ұлы, діни реформаторлардың сергек жақтаушысы, Кинтайрдың оңтүстігіндегі Кинлохкилкерран ауылының маңында, төмендік Шотландиядан келген адал пресвитериандардан тұратын үлкен елді мекен құру жоспарын жасады, осы арқылы жергілікті католик халқын басып озу және мемлекеттің діни реформаларына қарсылықты азайту мақсатында. Оның ұлы Арчибальдтың тұсында бұл Кампбелтаун қаласына айналды. Олардың әрекеттері гаэль мәдениетін де әлсіретіп, оны бірте-бірте төмендіктердің мәдениетімен алмастырды. Комиталдық өкілеттіктер Мұрагерлік юрисдикциялар туралы заңмен жойылды, тек шерифтік бірлік сақталды. 1899 жылы шотландтық жергілікті басқару туралы заң бойынша округтер ресми түрде құрылды; Кинтайр Аргилл графтығының құрамына кірді. 20 ғасырдың соңындағы реформалардан кейін ол қазір Аргилл мен Бьюттің кеңірек аймағының ішінде.

Көлік

Қоғамдық көліктің барлық түрлері туралы ақпаратты Traveline Scotland-тан алуға болады.

Темір жолдар

Бүгінде қолданыстағы темір жолдар қалмаған. 1876 жылдан 1931 жылға дейін Кэмпбелтаун және Махриханиш жеңіл темір жолы жұмыс істеді, ол бастапқыда көмір тасымалдау үшін салынған.

Сынау

Кинтайр мүйісі сынағы – қалалық аңыз бойынша, Британдық кино жіктеу кеңесінің ересек фильмдер мен суреттерді цензуралау мақсатымен фильмдер мен теледидардағы эрекцияны жіктеуге арналған бейресми ережесі.

Тіркелген әндер

Олардың ішіндегі ең танымал - Пол Маккартнидің 1977 жылы Wings тобы орындаған "Mull of Kintyre" әні. Ән, Маккартнидің 1966 жылдан бері High Park Farm шаруашылығына иелік ететін әдемі түбекке және оның мүйісіне, яғни Mull of Kintyre-ға арналған құрметпен жазылды. Бұл ән Ұлыбританияда Wings тобының ең үлкен хиті болды, Рождестводағы бірінші орынды иеленді және Ұлыбританияда екі миллионнан астам дана сатылған тұңғыш сингл атанды.