Кіріспе
Кромниомантия – пияз арқылы болжау. Әдетте, бұл пияздың өсіп-өну әрекетін түсіндіру арқылы жасалады, алдымен болжау тақырыбын белгілейтін қандай да бір рәсім орындалады. Көбінесе пиязға белгілер салып, оны құрбандық тастағына немесе осыған ұқсас жерге арнау қажет. Бірақ кромниомантия пиязды өсіруді қажет етпейтін, ерекше тәсілмен де жасалған. Басқа жылдам өсетін өсімдіктерден неліктен осы пияз таңдалды, әлі белгісіз. Басқа болжау әдістерін салыстырғанда, болжау үшін қолданылатын өсімдіктердің маңызды тағамдық көз немесе дәрілік шөп ретінде маңызы болғандығын көруге болады. Пияз С витаминіне бай болғандықтан маңызды болды, сондай-ақ оны суық тию және басқа да инфекцияларға қарсы дәрілік шөп ретінде кеңінен қолданды.
Cromniomancy is divination by onions. It is usually done by interpreting their sprouting behavior, after some kind of ritual to state the topic of the divination. This often involves inscribing the onions, dedicating them on an altar or something similar. But cromniomancy is/was also done in idiosyncratic way not involving sprouting them. It is not known why the onion was chosen for that kind of divination, as opposed to other fast sprouting plants. Comparing other divination methods shows that plants used for divination have or had some significance as important food source and/or as medicinal herbs. The onion is rich in Vitamin C and was important because of this, and it was widely used as medicinal herb against colds and other infections.
Этимология
Бұл сөз ежелгі грек тіліндегі "пияз" деген мағына беретін κρόμμυον (айтылуы: crom mee on) және "оракул" деген мағына беретін μαντεία (айтылуы: man dee ah) сөздерінен туындаған.
Тарих
Кромниомантия тарихи түрде Еуропа, Африка және Солтүстік Азияда орындалған. Пияздың қабаттарындағы шар ішіндегі шар оны руханилық пен мәңгілік символы ретінде қастерлеуге әкелді, сондықтан ежелгі египеттіктер қасиетті серттеріне оң қолын пиязға тигізіп келген. Кромниомантияның көптеген түрлері бар, мысалы, пияз қабығының қалыңдығы арқылы ауа райын болжау немесе құпия ақпарат алу. Бұл практика туралы ең ерте жазбаша айғақ Роберт Бёртонның "Меланхолия анатомиясы" еңбегінде кездеседі, онда Рождество қарсаңында болашақ күйеу жігіттерді болжау үшін пиязды алтарга қою салты сипатталған.
Ерекше әдістер
Бір әдіс – пиязды қасиетті құрбандыққа арналған жерге қойып, алыстағы және байланысы үзілген достары мен туыстары туралы білу. Жақындарының есімдері әр пиязға жазылып, олар өніп шығуға дейін, көшпестен қалдырылады. Пияз қаншалықты тез өніп шықса, сол пиязға есім жазылған достың денсаулығы мен бақыты да соғұрлым жақсы болады. Пияз махаббатқа қатысты да кеңес беретін. Махаббатын таңдау қиын болған әйел, сүйіктілерінің есімдерін әртүрлі пиязға жазып қоятын. Дәстүр бойынша, ең бірінші өніп шыққан пияз, оның махаббатына лайық деп саналған жігіттің кім екенін көрсетеді. Бірінші шыққан пияз, оның сүйіспеншілігіне ең лайық жігітті анықтайтын. Кейбір дереккөздерде, мұны желтоқсанның бірінші күні жасаған абзал делінеді. Кез келген сұраққа жауап табу үшін екі пиязға «иә» және «жоқ» деп жазып, қайсысы бірінші өнетінін көру үшін отырғызу қажет еді. Оңтүстік Германияда келесі жылғы ауа райын болжау үшін қолданылатын әдіс былай: Жаңа жыл қарсаңында он екі үлкен, шар тәрізді пиязды алып, оларды ағаш тақтайға қатарлап қояды. Олар қаңтардан желтоқсанға дейінгі айларды білдіреді. Содан кейін әр пияздың ішіне бір тұйыр тұз салып, оны жылытпай, бірақ мұздатпай, түгел түнге қалдырады. Әр пияздың ішіндегі сұйықтықтың мөлшері сол айда қанша жаңбыр немесе қар жауатынын көрсетеді.