Кіріспе
Дидактикалық христиандық мәтін Физиолог (Φυσιολόγος) – Александрияда белгісіз автордың грек тілінде жазған немесе құрастырған дидактикалық христиандық мәтін. Оның құрамы дәстүрлі түрде біздің заманымыздың 2-шы ғасырына жатқызылады, себебі оқырмандар мәтінді білген Александриялық Клименттің жазбаларымен салыстырған, бірақ Алан Скотт 3-шы ғасырдың соңында немесе 4-ші ғасырда жазылған деп санайды. Физиолог жануарлар, құстар және фантастикалық жаратылыстар, кейде тастар мен өсімдіктердің сипаттамаларынан тұрады, оларға моральдық мазмұн қосылған. Әр жануар сипатталады, содан кейін оқиға келеді, одан жануардың моральдық және символдық қасиеттері шығарылады. Көптеген қолжазбалар суреттермен безендіріледі, көбінесе аса жоғары деңгейде. Кітап 5-ші ғасырда армян тіліне, 6-шы ғасырдың басында немесе мүмкін 4-ші ғасырдың ортасында латын тіліне, эфиопия және сирия тілдеріне, содан кейін көптеген еуропалық және Таяу Шығыс тілдеріне аударылды. Берн Физиологы сияқты көптеген жарықтандырылған қолжазбалар сақталған. Ол Еуропада жануарлардың «мағынасы» туралы түсініктерге мың жылдан астам уақыт бойы әсер етті. Бұл – малдар туралы кітаптардың (bestiaries) алғы күші. Орта ғасырлық поэзиялық әдебиет Физиолог дәстүріне сілтемелерге толы; мәтін ортағасырлық шіркеу өнерінің символизміне де зор әсер етті: күлінен қайта тірілген феникс және өз балаларын өз қанымен тамақтандырған пеликан сияқты символдар әлі де жақсы танымал. Кейбір аллегориялар Ібілістің азғыруын және Мәсіх арқылы оның жеңілісін көрсетеді; ал басқалары үлгі алуға немесе аулақ болуға болатын қасиеттерді ұсынады. Латын тілінен жасалған аудармалар мен бейімделулер «Физиологты» Батыс Еуропаның барлық тілдеріне енгізді. 1070 жыл шамасында Хирзауда Көне Жоғары Неміс (алемандық) аудармасы жазылды (ред. Мюлленхофф және Шерер "Денкмелер дейтшер поэзия унд проза" No. LXXXI); кейінірек аударма (12-шы ғасыр) de in Geschichte des Physiologus (б. 280–99) редакторында; ал ұйқасты нұсқасы Karajan, Deutsche Sprachdenkmale des XII. Jahrhunderts (б. 73–106) кітабында келтірілген, екеуі де Дикта Хризостоми деп аталатын латын мәтініне негізделген. 9-шы ғасырға жататын метрикалық англосаксондық Физиологтың фрагменттері сақталған (ред. Торп "Кодекс Экзониенсис" б. 335–67, Грин "Ангельшахсия поэзиясы кітапханасы" I, 223–8 бөлімінде). 12-ші және 13-шы ғасырларда Филипп де Таунның "Бестиаре" (Bestiaires) пайда болды, бұл ежелгі француз тіліндегі метрикалық нұсқа, Томас Райтпен "Орта ғасырларда жазылған ғылым туралы танымал трактаттар" (74–131) және Вальбергпен (Лунд және Париж, 1900) редакторында; Гийом, Нормандияның кеңсе қызметкері жазған "Бестиаре дивини" (Bestiare divin), Каье өзінің "Mélanges d'archéologie" (II–IV) кітабында, сондай-ақ Хиппо (Каен, 1852) және Рейнш (Лейпциг, 1890) редакторында; Румынияда Пол Мейер редакциялаған "Бестиаре" (I, 420–42); Пьер ле Пикардың прозадағы "Бестиаре", Каье "Меланж" (II–IV) кітабында редакцияланды.
The Physiologus (Φυσιολόγος) is a didactic Christian text written or compiled in Greek by an unknown author in Alexandria. Its composition has been traditionally dated to the 2nd century AD by readers who saw parallels with writings of Clement of Alexandria, who is asserted to have known the text, though Alan Scott has made a case for a date at the end of the 3rd or in the 4th century. The Physiologus consists of descriptions of animals, birds, and fantastic creatures, sometimes stones and plants, provided with moral content. Each animal is described, and an anecdote follows, from which the moral and symbolic qualities of the animal are derived. Manuscripts are often, but not always, given illustrations, often lavish. The book was translated into Armenian in 5th century, into Latin by the early 6th century or possibly even by the mid 4th century and into Ethiopic and Syriac, then into many European and Middle Eastern languages, and many illuminated manuscript copies such as the Bern Physiologus survive. It retained its influence over ideas of the "meaning" of animals in Europe for over a thousand years. It was a predecessor of bestiaries (books of beasts). Medieval poetical literature is full of allusions that can be traced to the Physiologus tradition; the text also exerted great influence on the symbolism of medieval ecclesiastical art: symbols like those of the phoenix rising from its ashes and the pelican feeding her young with her own blood are still well known. Some allegories set forth the deceptive enticements of the Devil and his defeat by Christ; others present qualities as examples to be imitated or avoided. Translations and adaptations from the Latin introduced the "Physiologus" into almost all the languages of Western Europe. An Old High German (Alemannic) translation was written in Hirsau in c. 1070 (ed. Müllenhoff and Scherer in Denkmäler deutscher Poesie und Prosa No. LXXXI); a later translation (12th century) has been edited by de in Geschichte des Physiologus (pp. 280–99); and a rhymed version appears in Karajan, Deutsche Sprachdenkmale des XII. Jahrhunderts (pp. 73–106), both based on the Latin text known as Dicta Chrysostomi. Fragments of a 9th century metrical Anglo Saxon Physiologus are extant (ed. Thorpe in Codex Exoniensis pp. 335–67, Grein in Bibliothek der angelsächsischen Poesie I, 223 8). In the 12th and 13th centuries there appeared the Bestiaires of Philippe de Thaun, a metrical Old French version, edited by Thomas Wright in Popular Treatises on Science Written during the Middle Ages (74 131), and by Walberg (Lund and Paris, 1900); that by Guillaume, clerk of Normandy, called Bestiare divin, and edited by Cahier in his Mélanges d'archéologie (II IV), also edited by Hippeau (Caen, 1852), and by Reinsch (Leipzig, 1890); the , edited by Paul Meyer in Romania (I, 420 42); the Bestiare in prose of Pierre le Picard, edited by Cahier in Mélanges (II IV).
Қолжазба дәстүрі
Физиологтың қазіргі заманғы зерттеуі 1936 жылы Франческо Сбордонның басылымымен басталды деуге болады, ол мәтіннің сақталған қолжазбаларында үш дәстүрді анықтады: "алғашқы" дәстүр, Византиялық дәстүр және Псевдо-Василий дәстүрі. Бен Перри Сбордон назарынан тыс қалған Морган кітапханасындағы қолжазбаның – қолда бар ең көне грек нұсқасы екенін көрсетті, ол 10 ғасырдың соңындағы Гроттаферрата қолжазбасы. Анна Дорофеева көптеген ерте латын тіліндегі "Физиолог" қолжазбаларын ерте ортағасырлық монастырь жазу орталықтарындағы "энциклопедиялық ұмтылыстың" куәсі ретінде қарастыруға болатынын айтты.
Аудармалар
Фрэнсис Кармоди. Физиолог, жануарлар, өсімдіктер және тастар туралы ежелгі кітап. Сан-Франциско: Калифорния кітап клубы, 1953. А. С. Кук. Ежелгі ағылшын тіліндегі «Физиолог». Йель университетінің ағылшын тіліндегі зерттеулері, 63-том. Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 1921. Майкл Дж. Керли. «Физиолог». Остин: Техас университетінің баспасы, 1979. Фрэнсис Кармоди анықтаған «Физиологтың» латын нұсқаларының ағылшын тіліне алғашқы аудармасы. Эмиль Петерс. «Физиолог» (грек тілінен, Фридрих Вюрцбахтың түсіндірмелерімен). Мюнхен: Musarionverl., 1921. Кристиан Шрёдер. «Милльштаттер физиологы». Текст, аударма, түсініктеме (Würzburger Beiträge zur deutschen Philologie; 24; сонымен қатар: Вюрцбург университетінің диссертациясы, 2004). Вюрцбург: Königshausen & Neumann, 2005. Т. Х. Уайт. «Бестиарий: Жануарлар кітабы». Нью-Йорк: G. P. Putnam's Sons, 1954, 4/1960. Француз тіліне аударма: Арно Цукер. «Физиологтар. Жануарлар дүниесі». Грек тілінен аударған, кіріспе және түсіндірме авторы – Арно Цукер, Jérôme Millon, 2005 (Atopia сериясы). https://books.google.com/books?id=Z8hwbgnprkC.
Christian Schröder: Der Millstätter Physiologus. Text, Übersetzung, Kommentar (Würzburger Beiträge zur deutschen Philologie ; 24; zugl. : Würzburg, Univ., Diss., 2004). Würzburg: Königshausen & Neumann, 2005
T. H. White: The Bestiary: The Book of Beasts New York: G. P. Putnam's Sons, 1954, 4/1960
French translation : Arnaud Zucker, Physiologos. Le bestiaire des bestiaires. Texte traduit du grec, introduit et commenté par Arnaud Zucker, Jérôme Millon, 2005 (Series Atopia). https://books. google. com/books?id=Z8hwbgnpr kC