Аңдар туралы анықтамалықтар – орта ғасырда кең таралған, жануарлар мен тастарды сипаттаған, әдеби және көркем безендірілген бестиарийлер. Символдық мағынасы бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аңдар жинағы
Compendium of beasts
Бестиарий (bestiarium vocabulum) – аңдар жинағы. Ежелгі дүниеде пайда болған, бірақ Орта ғасырларда түрлі жануарлар мен тіпті тастарды суреттейтін көркемделіп безенділген кітаптар арқылы кеңінен танымал болды. Әрбір аңның табиғаты мен суреті көбінесе моральдық сабақпен бірге келтірілді. Бұл, әлемнің өзі Құдайдың Сөзі екендігіне және әрбір тірі нәрсенің өзіне тән ерекше мағынасы бар екендігіне сенуді көрсетеді. Мысалы, пеликан, өз балаларын өзінің қанымен қайта тірілтеді деп есептелген, Исаның бейнесі болды. Осылайша, бестиарий – Батыс христиан өнері мен әдебиетіндегі жануарлардың символдық тіліне сілтеме жасайды.
A bestiary (bestiarium vocabulum) is a compendium of beasts. Originating in the ancient world, bestiaries were made popular in the Middle Ages in illustrated volumes that described various animals and even rocks. The natural history and illustration of each beast was usually accompanied by a moral lesson. This reflected the belief that the world itself was the Word of God and that every living thing had its own special meaning. For example, the pelican, which was believed to tear open its breast to bring its young to life with its own blood, was a living representation of Jesus. Thus the bestiary is also a reference to the symbolic language of animals in Western Christian art and literature.
Тарих
Бестиарий – ортағасырлық аңдар кітабы – орта ғасырларда Солтүстік Еуропадағы ең танымал суреттелген мәтіндердің бірі болды (шамамен 500–1500 жылдар). Орта ғасырлық христиандар әлемдегі барлық нәрсені Құдайдың бір көрінісі ретінде түсінді, ал бестиарийлер көбінесе әрбір жануардың діни мағынасына назар аударды. Бестиарийдегі көптеген мәліметтер ежелгі гректер мен олардың философтарынан алынған. Кейіннен танымал болған ең алғашқы бестиарий – 2-ғасырдағы анонимді грек томы «Физиолог» болды, ол классикалық авторлардың еңбектеріндегі, мысалы Аристотельдің «Жануарлар тарихы» және Геродот, Плиний Ескі, Солинус, Элиан және басқа табиғат зерттеушілерінің шығармаларындағы жануарлар туралы ежелгі білім мен даналықты жинақтады. «Физиологтан» кейін Севильялық Исидор (Этимологияның XII кітабы) және Амвросий қасиетті кітаптан және Септуагинтадан алынған үзінділерге сілтеме жасай отырып, діни мазмұнды кеңейтті. Олар және басқа авторлар бұрынғы үлгілерді еркін кеңейтіп немесе өзгертіп, нақты мазмұнға қатысты егжей-тегжейлі мәліметтерге қызығушылық танытпастан немесе қол жеткізе алмай, моральдық мазмұнды үнемі жетілдірді. Дегенмен, осы аңдар туралы көбінесе қияли есептер кеңінен оқылды және олардың шындыққа сәйкес келетініне сенді. Кейінгі ғасырлардағы табиғат философтары құстардың қоныс аударуы сияқты бестиарийлерде кездесетін кейбір байқауларды жоққа шығарды, бірақ олар заманауи ғылым дәуірінде қайта ашылды. Ортағасырлық бестиарийлер жануарлардың тізбегі бойынша өте ұқсас. Бестиарийлер 12-ғасырдың ортасында Англия мен Францияда ерекше танымал болды және негізінен ертерек мәтіндердің жинағы болды. Абердин бестиарийі бүгінгі күні сақталған 50-ден астам қолжазба бестиарийдің ең танымалдарының бірі. Ренессанс дәуірі мен жалпы орта ғасырлардан, сондай-ақ қазіргі заманнан көптеген әсерлер келді. Ренессанс Италияда шамамен 14-ғасырда басталды. Бестиарийлер орта ғасырлардағы ерте геральдикаға әсер етті, айыппұлдар мен көркемдік формалар туралы идеялар берді. Біздің заманымызда жасалған гербтерге бестиарийлердің үлгілері әлі де әсер етеді. Екі жарықталған Забур, Королева Мария Забуры (Британ кітапханасы Ms. Royal 2B, vii) және Изабелла Забуры (Мюнхендегі Мемлекеттік кітапхана) толық бестиарий циклдерін қамтиды. Королева Мария Забурындағы бестиарий беттің төменгі төрттен бір бөлігін алып жатқан «шекаралық» безендірулерде кездеседі және бұл жұмыста ерекше кең және үйлесімді. Шын мәнінде, бестиарий Гийом ле Клерктің нормандық бестиарийіндегі дереккөзден тыс тоқсан жануарға дейін кеңейтілген. Кейбір суреттер мәтінге сәйкес келу үшін, олар бейнелейтін псалмға байланысты қойылған. Көптеген адамдар бұрынғылардан алынған білімді қоса, өз байқауларымен жеке бестиарий жасауды шешті. Бұл байқауларды мәтін түрінде де, сурет түрінде де жасауға болады. Итальян суретшісі Леонардо да Винчи де өзінің бестиарийін жасаған. Волюкляр – құстардың символдарының ұқсас жинағы, ол кейде бестиарийлермен бірге кездеседі. Ренессанс дәуіріндегі ең танымал волюкляр – Иоганнес де Кубаның «Денсаулық бағы» (122 құс суреті), ол 1485 жылы басылып шықты.
The bestiary — the medieval book of beasts — was among the most popular illuminated texts in northern Europe during the Middle Ages (about 500–1500). Medieval Christians understood every element of the world as a manifestation of God, and bestiaries largely focused on each animal's religious meaning. Much of what is in the bestiary came from the ancient Greeks and their philosophers. The earliest bestiary in the form in which it was later popularized was an anonymous 2nd century Greek volume called the Physiologus, which itself summarized ancient knowledge and wisdom about animals in the writings of classical authors such as Aristotle's Historia Animalium and various works by Herodotus, Pliny the Elder, Solinus, Aelian and other naturalists. Following the Physiologus, Saint Isidore of Seville (Book XII of the Etymologiae) and Saint Ambrose expanded the religious message with reference to passages from the Bible and the Septuagint. They and other authors freely expanded or modified pre existing models, constantly refining the moral content without interest or access to much more detail regarding the factual content. Nevertheless, the often fanciful accounts of these beasts were widely read and generally believed to be true. A few observations found in bestiaries, such as the migration of birds, were discounted by the natural philosophers of later centuries, only to be rediscovered in the modern scientific era. Medieval bestiaries are remarkably similar in sequence of the animals of which they treat. Bestiaries were particularly popular in England and France around the 12th century and were mainly compilations of earlier texts. The Aberdeen Bestiary is one of the best known of over 50 manuscript bestiaries surviving today. Much influence comes from the Renaissance era and the general Middle Ages, as well as modern times. The Renaissance has been said to have started around the 14th century in Italy. Bestiaries influenced early heraldry in the Middle Ages, giving ideas for charges and also for the artistic form. Bestiaries continue to give inspiration to coats of arms created in our time. Two illuminated Psalters, the Queen Mary Psalter (British Library Ms. Royal 2B, vii) and the Isabella Psalter (State Library, Munich), contain full Bestiary cycles. The bestiary in the Queen Mary Psalter is found in the "marginal" decorations that occupy about the bottom quarter of the page, and are unusually extensive and coherent in this work. In fact the bestiary has been expanded beyond the source in the Norman bestiary of Guillaume le Clerc to ninety animals. Some are placed in the text to make correspondences with the psalm they are illustrating. Many decide to make their own bestiary with their own observations including knowledge from previous ones. These observations can be made in text form, as well as illustrated out. The Italian artist Leonardo da Vinci also made his own bestiary. A volucrary is a similar collection of the symbols of birds that is sometimes found in conjunction with bestiaries. The most widely known volucrary in the Renaissance was Johannes de Cuba's Gart der Gesundheit which describes 122 birds and which was printed in 1485.
Малдың құрамы
Ортағасырлық мал кітаптарының мазмұны көбінесе ескі мәтіндік көздер мен жануарлар туралы хабарламаларды, мысалы, «Физиологты» біріктіру арқылы алынды және жасалды. Орта ғасырлардағы мал кітаптарында Батыс Еуропаға тән түрлер, экзотикалық жануарлар және қазіргі заманда ойдан шығарылған жануарлар деп есептелетін жануарлар туралы егжей-тегжейлі сипаттамалар мен суреттер кездеседі. Жануарлардың сипаттамаларында олармен байланысты физикалық ерекшеліктер келтірілген, бірақ олар көбінесе физиологиялық тұрғыдан дұрыс емес, сонымен қатар жануар бейнелейтін христиандық мораль да ұсынылған. Сипаттама кейіннен мал кітабында сипатталған жануардың көркем суретімен толықтырылатын. Мысалы, бір мал кітабында бүркіт суреттелген және ол «құстардың патшасы» деп аталады.
The contents of medieval bestiaries were often obtained and created from combining older textual sources and accounts of animals, such as the Physiologus. Medieval bestiaries contained detailed descriptions and illustrations of species native to Western Europe, exotic animals and what in modern times are considered to be imaginary animals. Descriptions of the animals included the physical characteristics associated with the creature, although these were often physiologically incorrect, along with the Christian morals that the animal represented. The description was then often accompanied by an artistic illustration of the animal as described in the bestiary. For example, in one bestiary the eagle is depicted in an illustration and is said to be the “king of birds.”
Мал кітаптары көздеріне сәйкес түрлі тәсілдермен ұйымдастырылған. Сипаттамалар жануарлар топтары бойынша, мысалы, құрлықтағы және теңіздегі жануарлар бойынша немесе әліпбилік тәртіппен ұйымдастырылуы мүмкін. Алайда, мәтіндерде нақты және қиял жемісінен туған жануарлар арасында ешқандай айырмашылық жасалмаған. Айдаһар, бірмұңдық, базилиск, гриф және каладриус сияқты жаратылыстардың сипаттамалары мұндай еңбектерде кең таралған және аюлар, шошқалар, бұғылар, арыстандар мен пілдер туралы мәліметтермен біріктірілген. Бір дереккөзде автор аңыздар мен мал кітаптарының бір-бірімен тығыз байланысты екенін түсіндіреді, өйткені «мал кітаптарының әр тарауы, жинақтағы әр аңыздың мәтіні мен мағынасы бар». Бұл бөлінудің болмауы көбінесе сол кездегі адамдар қазіргі заманғы кезеңде жоқ немесе «қиял жемісінен туған жаратылыстар» деп жіктелетін нәрселерге сенген деген болжаммен байланысты. Алайда, бұл болжам қазіргі уақытта талқыланып жатыр, әртүрлі түсіндірмелер ұсынылуда. Памела Грейвсток сияқты кейбір ғалымдар ортағасырлық адамдар мұндай жаратылыстардың бар екеніне сенбеген, бірақ олардың христиандық моральдың маңыздылығына назар аударғандығын және жануардың бар екеніне немесе жоқ екеніне қарамастан, моральдың маңыздылығы өзгермейтінін жазды. Ғылым тарихшысы Дэвид Линдберг ортағасырлық мал кітаптарының табиғат туралы білім беруден гөрі, адамгершілік сабақтарды үйрету және көңіл көтеру үшін символизм мен аллегорияға бай болғанын атап өтті.
Bestiaries were organized in different ways based upon the sources they drew upon. The descriptions could be organized by animal groupings, such as terrestrial and marine creatures, or presented in an alphabetical manner. However, the texts gave no distinction between existing and imaginary animals. Descriptions of creatures such as dragons, unicorns, basilisk, griffin and caladrius were common in such works and found intermingled amongst accounts of bears, boars, deer, lions, and elephants. In one source, the author explains how fables and bestiaries are closely linked to one another as “each chapter of a bestiary, each fable in a collection, has a text and has a meaning. This lack of separation has often been associated with the assumption that people during this time believed in what the modern period classifies as nonexistent or "imaginary creatures". However, this assumption is currently under debate, with various explanations being offered. Some scholars, such as Pamela Gravestock, have written on the theory that medieval people did not actually think such creatures existed but instead focused on the belief in the importance of the Christian morals these creatures represented, and that the importance of the moral did not change regardless if the animal existed or not. The historian of science David C. Lindberg pointed out that medieval bestiaries were rich in symbolism and allegory, so as to teach moral lessons and entertain, rather than to convey knowledge of the natural world.
Діни мәні
Жануарлар мен діннің арасындағы байланыс мал шаруашылығы туралы еңбектер пайда болғанға дейін көп бұрын басталды. Көптеген ежелгі өркениеттерде жануарлар мен олардың мағынасы туралы сілтемелер бар, олар сол кездегі діндер мен мифологияның бір бөлігі болды. Мысыр, құдайларының беттері жануарларға ұқсас болған, немесе Грекия, құдайлық тұлғалары үшін символды жануарларды таңдаған (мысалы, Зевс пен бүркіт) сияқты өркениеттерді мысалға келтіруге болады. Мұндай жануарлар діннің бір бөлігі болғандықтан, мал шаруашылығы туралы еңбектердегі сабақтар пайда болғанға дейін, оларға бұрынғы түсініктер мен ескі өркениеттердің интерпретациялары әсер еткен. Осы еңбектерді оқығандардың көпшілігі монахтар мен дін қызметкерлері болғандықтан, олардағы діни маңыздылық жоғары болуы мүмкін. Мал шаруашылығы туралы еңбектер жас адамдарға дұрыс моральдық қағидаларды үйрету үшін пайдаланылды. Олардағы әрбір жануар белгілі бір сабақ немесе мағынаны білдіреді. Көптеген жануарлардың бейнеленген суреттерінде символизм кездеседі. Мал шаруашылығы туралы еңбектерде көбінесе ежелгі діндер туралы айтылады, себебі олар орта ғасырлардағы діни ортада жазылған. Кейбір еңбектерде айдаһарлар туралы айтылады, олар діни және символдық мағынаға ие. Айдаһардың табиғатқа қайшы келген тарихы сол кездегі шіркеудің маңыздылығын көрсетеді. Мақалада айтылғандардың көпшілігі кейбір мал шаруашылығы туралы еңбектердегі айдаһар туралы айтылған мәліметтердің діни мағынасын көрсетеді. (Pocol Press, 2009) ортағасырлық мал шаруашылығы дәстүрінен моральдық сабақтарды беру үшін шабыттанды. Каспар Хендерсонның "Дереу елестетілмеген жандар кітабы" (Granta 2012, University of Chicago Press 2013), "21 ғасырдың мал шаруашылығы" деген қосымша аталыммен, адамдардың қоршаған ортаның тез өзгеруі кезінде жануарларды қалай елестететінін зерттейді. 2014 жылдың шілдесінде Джонатан Скотт "The Blessed Book of Beasts, Eastern Christian Publications" атты кітап жазды, онда Киелі кітаптың әртүрлі аудармаларынан 101 жануар бейнеленген. Бұл кітап қасиеттілердің жазбаларында, соның ішінде Әулие Иоанн Златоусттың жазбаларында кездесетін мал шаруашылығы дәстүріне сәйкес келеді. Қазіргі заманда криптозоология деп аталатын ғылым бар, ол - белгісіз түрлерді зерттеумен айналысады. Бұл ғылымды ортағасырлық мал шаруашылығы туралы еңбектермен байланыстыруға болады, себебі көптеген жағдайларда белгісіз жануарлар сол еңбектерде де кездеседі және олардың да мағынасы болуы мүмкін. Видео ойындардағы (мысалы, NetHack, Dragon Quest және Monster Hunter) монстрлардың тізімі көбінесе мал шаруашылығы туралы еңбектер деп аталады.
The significance shown between animals and religion started much before bestiaries came into play. In many ancient civilizations there are references to animals and their meaning within that specific religion or mythology that we know of today. These civilizations included Egypt and their gods with the faces of animals or Greece which had symbolic animals for their godly beings, an example being Zeus and the eagle. With animals being a part of religion before bestiaries and their lessons came out, they were influenced by past observations of meaning as well as older civilizations and their interpretations. As most of the students who read these bestiaries were monks and clerics, it is not impossible to say that there is a major religious significance within them. The bestiary was used to educate young men on the correct morals they should display. All of the animals presented in the bestiaries show some sort of lesson or meaning when presented. Much of the symbolism shown of animals. Much of what is proposed by the bestiaries mentions much of paganism because of the religious significance and time period of the medieval ages. One of the main 'animals' mentioned in some of the bestiaries is dragons, which hold much significance in terms of religion and meaning. The unnatural part of dragon's history shows how important the church can be during this time. Much of what is covered in the article talks about how the dragon that is mentioned in some of the bestiaries shows a glimpse of the religious significance in many of these tales. (Pocol Press, 2009) borrows from the medieval bestiary tradition to impart moral lessons about the environment. Caspar Henderson's The Book of Barely Imagined Beings (Granta 2012, University of Chicago Press 2013), subtitled "A 21st Century Bestiary", explores how humans imagine animals in a time of rapid environmental change. In July 2014, Jonathan Scott wrote The Blessed Book of Beasts, Eastern Christian Publications, featuring 101 animals from the various translations of the Bible, in keeping with the tradition of the bestiary found in the writings of the Saints, including Saint John Chrysostom. In today’s world there is a discipline called cryptozoology which is the study of unknown species. This discipline can be linked to medieval bestiaries because in many cases the unknown animals can be the same, as well as having meaning or significance behind them. The lists of monsters to be found in video games (such as NetHack, Dragon Quest, and Monster Hunter) are often termed bestiaries.