Кіріспе

Ганалық ақын және жазушы Кофи Авунор (туған аты Джордж Кофи Нидеву Авунор Уильямс; 13 наурыз 1935 – 21 қыркүйек 2013) – ганалық ақын, жазушы және дипломат. Оның туындылары туған эве халқының поэзиялық дәстүрлерін заманауи және діни символизммен үйлестіріп, Африканың отаршылықтан азат болу кезеңін бейнеледі. Ол Джордж Авунор Уильямс есімімен жазуға кірісіп, кейін Кофи Нидеву Авунор ретінде де жарияланды. Гана университетінде африка әдебиетінен дәріс берді. Профессор Авунор 2013 жылдың қыркүйегінде Найробидегі Вестгейт сауда орталығына жасалған шабуылда қаза тапты, ол кезінде Storymoja Hay фестиваліне қатысушы болған.

Ерте өмір

Джордж Кофи Ньидеву Авонор Уильямс сол кездегі Алтын жағалаудың (қазіргі Гана) Вольта аймағындағы Уета қаласында дүниеге келді. Ол отбасындағы 10 баланың ең үлкені болды. Ол Сиерра-Леоне креолдық тегінен шыққан Авонор Уильямс әулетінің әке тарапынан туған ұрпағы еді. Оның әжесі еве траурлық әндерін орындаушы болған. Ол Лондон университетінің колледжінде әдебиетті оқып, 1970 жылы магистр дәрежесін алды.

Мансап

1960 жылы бітіргеннен кейін Авунор Африка зерттеулер институтында зерттеуші болып жұмыс істеді және Куаме Нкруманың панафрикалық науқандарына қатыса бастады. Ол Гана кинокорпорациясына тағайындалды. Ол Гана ойын үйін құруға көмектесті, онда ол Воле Сойинканың «Арыстан мен асыл тас» пьесасында басты рөлді ойнады. Англияда жүргенде ол BBC үшін бірнеше радио пьесаларын жазды және Кофи Авунор деген есімді пайдалана бастады. 1970 жылдардың басында АҚШ-та оқыды және оқытумен айналысты, Stony Brook университетінде (кейін SUNY at Stony Brook деп аталды) 1972 жылы Ph.D. дәрежесін алды. АҚШ-та жүргенде ол «Бұл жер, менің бауырым» және «Қанды түн» кітаптарын жазды, екеуі де 1971 жылы жарық көрді. Авунор 1975 жылы Ганаға оралып, Кейп-Кост университетінің ағылшын тілі кафедрасын басқарды. Бірнеше айдан кейін ол әскери үкіметті құлатуға тырысқан деген айыппен сарбазға көмектескені үшін тұтқындалып, сотсыз қамауға алынды. Оның жазасы 1976 жылдың қазан айында жеңілдетілді. «Теңіз жағасындағы үй» (1978) кітабы түрмеде өткен уақыты туралы. Авунор 1984 жылдан 1988 жылға дейін Гананың Бразилиядағы елшісі болды, содан кейін Кубадағы елшілік қызметін атқарды. 1990 жылдан 1994 жылға дейін Авунор Гананың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі болды, онда ол апартеидке қарсы комитетті басқарды. Ол сондай-ақ Гана президентіне кеңес беретін басты орган – Мемлекеттік кеңестің төрағасы болды (2009 жылдан 2013 жылдың қаңтарына дейін). Гана үкіметі келесі күні Авунордың қазасын растады. Оның ұлы Афеци Авунор да оқтан жарақаттанды, бірақ кейін ауруханадан шығарылды. Оның денесі кремацияланып, туған жері – Вольта аймағындағы Ветадағы белгілі бір жерге жерленді. Оның өсиеті бойынша, жаназада ешкім жоқтамай, жыламады.

Оның шығармаларын түсіну және түсіндіру

Авунор көптеген өлеңдерін өзінің ажалға қадам басып бара жатқанын сезінгендей жазған деседі. Бірақ ол ерекше және бірегей жазушы, өлеңдеріне өз тегі мен мәдениетін сіңіруге тырысады, кейде тіпті жергілікті эве тілінен сөздерді де қарыз алады. Дәстүрлі дінді осылай берік ұстануы оның көне нұсқаның соңғы өкілі екенін көрсетеді. Әсіресе, осындай жоғары білімді адам үшін мұндай құбылыс одан да сирек кездесетін. Оның өзі жеке тұлға ретінде ғана емес, бүкіл мәдениет энтропияға ұшырап бара жатыр деген сезімі, өлеңдері арқылы өзінің өлімі туралы жазғанын көрсетуі мүмкін. Жеке және мәдени азадан басқа, Авунор батыстың (діндер, әлеуметтік құрылым және экономикалық философия) Африка халқының тарихы мен бағына тигізген зиянды әсерін ашық айыптады. Африкалықтардың осындай нәрселерді ойсыз құштарлықпен қабылдауына наразылық білдіріп, мәдени ерекшелігінен айырылудан да артық, өзін-өзі кемсітуге алып келген жағдайды жасады. Ол өзінің шығармаларында осы мәселелерді өз эве мәдениетінің көзімен қарастыратын.