Айи Квей Арма: Гана жазушысының өмірбаяны мен шығармалары
Ayi Kwei Armah
Айи Квеи Арма – Гана жазушысы (1939 ж.т.), «Сұлулар әлі тумаған» романымен танымал. Биографиясы, шығармалары, білімі туралы ақпарат. Жазушылар, әдебиет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гана жазушысы (туған 1939)
Ghanaian writer (born 1939)
Айи Квей Арма (28 қазан 1939 ж. туған) – ганалық жазушы, ең белгілі туындылары – "Көріктілер әлі тумаған" (1968), "Екі мың маусым" (1973) және "Дәрігерлер" (1978) романдары. Ол эсселердің авторы, сонымен қатар өлеңдер, әңгімелер және балаларға арналған кітаптар жазған.
Ayi Kwei Armah (born 28 October 1939) is a Ghanaian writer best known for his novels including The Beautyful Ones Are Not Yet Born (1968), Two Thousand Seasons (1973) and The Healers (1978). He is also an essayist, as well as having written poetry, short stories, and books for children.
Ерте өмір және білім
Айи Квей Арма Гананың Секонди-Такоради портында, фанти тілінде сөйлейтін ата-анасының отбасында дүниеге келді. Әкесінің тарапынан Га ұлтының әулеттік отбасынан тегін алады. 1953 жылдан 1958 жылға дейін Арма Уэльс принці колледжінде (қазіргі Ачимота мектебі) оқыды, ал 1959-1963 жылдары АҚШ-та оқуға стипендия алды. Ол Массачусетс штатындағы Гротон қаласындағы Гротон мектебінде, содан кейін Гарвард университетінде социология мамандығы бойынша білім алды. Кейін Алжирге көшіп, Révolution Africaine журналында аудармашы болып жұмыс істеді. 1964 жылы Ганаға оралды, Гана теледидарының сценарий жазушысы болды, кейін Навронго орта мектебінде ағылшын тілінен сабақ берді. 1967-1968 жылдары Парижде Jeune Afrique журналының редакторы қызметін атқарды. 1968 жылдан 1970 жылға дейін Арма Колумбия университетінде оқып, шығармашылық жазу бойынша магистр дәрежесін алды. Нью-Йоркте "екінші" романы және басқа да жазбалары үшін "Фарфилд" қорынан, көптеген африкалық суретшілер мен жазушыларды қолдаған ЦРУ-ға қарасты ұйымнан "грант" алды. 1970 жылдары Шығыс Африкада, Танзанияның Чангомбе қаласындағы Ұлттық білім беру колледжінде және Лесото ұлттық университетінде мұғалім болып жұмыс істеді. Кейін Амхерсттегі Массачусетс университетінде, Корнелл университетінде және Висконсин университетінде (Мэдисон) сабақ берді. 1980 жылдан бері Дакар қаласында тұрады. Дакардан 70 шақырым қашықтықтағы Попенгуин ауылында Per Ankh: African Publication Collective атты жеке баспасын құрды, осы баспа арқылы қазір оның кітаптары қолжетімді.
Ayi Kwei Armah was born in the port city of Sekondi Takoradi in Ghana to Fante speaking parents, descending on his father's side from a royal family in the Ga nation. From 1953 to 1958, Armah attended Prince of Wales College (now known as Achimota School), and won a scholarship to study in the United States, where he was between 1959 and 1963. He attended Groton School in Groton, MA, and then Harvard University, where he received a degree in sociology. He then moved to Algeria and worked as a translator for the magazine Révolution Africaine. In 1964, he returned to Ghana, where he was a scriptwriter for Ghana Television and later taught English at the Navrongo Secondary School. Between 1967 and 1968, he was editor of Jeune Afrique magazine in Paris. From 1968 to 1970, Armah studied at Columbia University, obtaining his MFA in creative writing. His work in New York "on his second" novel and other writings was supported by "a grant" the Farfield Foundation, a CIA front that supported many African artists and writers. In the 1970s, he worked as a teacher in East Africa, at the College of National Education, Chang'ombe, Tanzania, and at the National University of Lesotho. He subsequently taught at the University of Massachusetts in Amherst, Cornell University, and at the University of Wisconsin–Madison. He has lived in Dakar, Senegal, since the 1980s. In the village of Popenguine, about 70 km from Dakar, he established his own publishing house, Per Ankh: the African Publication Collective, through which his own books are now available.
Жарияланымдар
1960 жылдары жазушылық жолын бастаған Арма Гананың «Окьяме» журналында, «Харперс» журналында, «Атлантик» журналында және «Жаңа Африка» журналында өлеңдері мен әңгімелерін жариялаған. Оның тұңғыш романы «Сұлулар әлі дүниеге келмеген» 1968 жылы жарық көрді. Онда тәуелсіздік алғаннан кейінгі Гананың шындығын қабылдауға күрескен аты-жөні белгісіз адамның тарихы баяндалады. «Фрагменттер» (1970) романында Баако – Америка Құрама Штаттарында болып, білім алған адам. Ганада оған батыстық өмір салтына байланысты сыни көзбен қаралады, оны ырымшылдармен байланыстырады. Бааконың әжесі Наана, соқыр болжамгер, ата-бабалармен тікелей байланыста. Бааконың үміттері ақталмағандықтан, ол ақыры күйреп қалады. Алғашқы романындағыдай, Арма материализм мен моральдық құндылықтар, сыбайлас жемқорлық пен арман, адалдық пен қоғамдық қысым сияқты екі әлемді қарама-қарсы қояды. «Неге біз осыншалықты бақыттымыз?» (1972) романының оқиғасы негізінен американдық университетке негізделген, ал Гарвардтан шығып кеткен студент Модин Дофуға арналған. Көңілі тоқыған Модин тәуелсіздік пен батыстық құндылықтар арасында қылыштан қалды. Ол ақыл-ойынан айырылған португалдық африкалық Соломен және ақ американдық қыз Аймэ Рейчпен танысады. Соло, мойынсұнбаған жазушы, романның мазмұнын құрайтын күнделік жазады. Аймэнің революцияға берілгендігі және салқындауы Модиннің шөлде революционерлер тарапынан өлтілуіне әкеледі. Арманың «Екі мың маусым» (1973) романында Атлант мұхиты мен Африкадағы құл саудасы талқыланады. Онда Африка тарихы, оның ылғалды және құрғақ маусымдары, мың жылдық кезеңі арқылы көп дауысты қауымдық үн естіледі. Араб және еуропалық басқыншылар «тондар», «жойғыштар» және «зомбилер» ретінде бейнеленеді. Роман аллегориялық стильде жазылған, автобиографиялық және реалистік егжей-тегжейлі мәліметтер философиялық толғаныстарға ауысады, жаңа дәуірді болжайды. «Шипагерлер» (1978) Ашанти империясының құлауы туралы шындық пен қиялдың қосындысын ұсынады. Сөз бен іс арасындағы қақтығыс Африканың өлімге әкелетін ауруы деп саналатын фрагментацияны көретін дәстүрлі медицинаны меңгерген дәрігерлер туралы. Арма 1995 жылға дейін ұзақ уақыт бойы романда жазудан бас тартты, содан кейін «Озирис қайта тірілуі» романын жариялады, онда ежелгі Египетті оқу бағдарламасының орталық бөлігіне қайта орналастыратын радикалды білім беру реформасы тобы бейнеленген. Чинуа Ачебе мен Воле Сойинкадан кейінгі африкалық жазушылардың буынына жататын Арма «үлкен үмітсіздік дәуірін бейнелейді» делінеді. Арманың кейінгі туындылары көптеген сыншылардың күшті қарсылығын тудырды. «Екі мың маусым» романы «жалықтыратын және сөз көп» немесе «параноя философиясының, нәсілшілдікке қарсы нәсілшілдік – қысқасы, негритуд қайта тууының» өнімі деп сипатталса да, Сойинка Арманың көзқарасы «өзгеше адамзаттың біріктіруші және үйлесімді идеалын іздеуде қарыз философиялардан арылады» деп жазды. Эссеист ретінде Арма Африканың жеке басын және қиындықтарын зерттеді. Оның басты мақсаты континенттің әртүрлі мәдениеттері мен тілдерін қамтитын жалпыафрикалық агенттік құру. Арма суахили тілін континенттік тіл ретінде қабылдауға шақырды.
Beginning his career as a writer in the 1960s, Armah published poems and short stories in the Ghanaian magazine Okyeame, and in Harper's Magazine, The Atlantic Monthly, and New African. His first novel, The Beautyful Ones Are Not Yet Born, was published in 1968, and tells the story of a nameless man who struggles to reconcile himself with the reality of post independence Ghana. In Fragments (1970), the protagonist, Baako, is a "been to" – a man who has been to the United States and received his education there. Back in Ghana he is regarded with superstitious awe as a link to the Western lifestyle. Baako's grandmother Naana, a blind seer, stands in living contact with the ancestors. Under the strain of the unfulfilled expectations Baako finally breaks. As in his first novel, Armah contrasts the two worlds of materialism and moral values, corruption and dreams, two worlds of integrity and social pressure. Why Are We So Blest? (1972) was set largely in an American university, and focused on a student, Modin Dofu, who has dropped out of Harvard. Disillusioned Modin is torn between independence and Western values. He meets a Portuguese black African named Solo, who has already suffered a mental breakdown, and a white American girl, Aimée Reitsch. Solo, the rejected writer, keeps a diary, which is the substance of the novel. Aimée's frigidity and devotion to the revolution leads finally to destruction, when Modin is killed in the desert by OAS revolutionaries. The trans Atlantic and African slave trades are the subject of Armah's Two Thousand Seasons (1973), in which a pluralized communal voice speaks through the history of Africa, its wet and dry seasons, from a period of one thousand years. Arab and European oppressors are portrayed as "predators", "destroyers", and "zombies". The novel is written in allegorical tone, and shifts from autobiographical and realistic details to philosophical pondering, prophesying a new age. The Healers (1978) mixed fact and fiction about the fall of the Ashanti Empire. The healers in question are traditional medicine practitioners who see fragmentation as the lethal disease of Africa. Armah remained silent as a novelist for a long period until 1995, when he published Osiris Rising, depicting a radical educational reform group that reinstates ancient Egypt at the centre of its curriculum. Belonging to the generation of African writers after Chinua Achebe and Wole Soyinka, Armah has been said to "epitomize an era of intense despair." Armah's later work in particular has evoked strong reaction from many critics. While Two Thousand Seasons has been called dull and verbose, or the product of a "philosophy of paranoia, an anti racist racism – in short, Negritude reborn" Soyinka has written that Armah's vision "frees itself of borrowed philosophies in its search for unifying, harmonizing ideal for a distinctive humanity." As an essayist, Armah has dealt with the identity and predicament of Africa. His main concern is for the creation of a pan African agency that will embrace all the diverse cultures and languages of the continent. Armah has called for the adoption of Kiswahili as the continental language.