Кіріспе

Фи-Фи аралдары (หมู่เกาะพีพี, ) Тайландтың үлкен Пхукет аралы мен Малакка бұғазының Тайланд жағалауы арасындағы аралдар тобы. Аралдар әкімшілік жағынан Краби провинциясының құрамына кіреді. Ко-Фи-Фи-Дон (เกาะพีพีดอน, ) (ко เกาะ 'арал') – бұл топтың ең үлкен және ең көп халқы бар аралы, алайда екінші үлкен арал Ко-Фи-Фи-Ле (เกาะพีพีเล, ) жағажайларына да көптеген адамдар келеді. Аралдар тобының қалған бөліктері, соның ішінде Бида Нок, Бида Наи және Ко Май Фай, теңізден көтерілген ірі әктас тауларынан ғана тұрады. Аралдарға паромдармен, жылдам қайықтармен немесе ұзын құйрықты қайықтармен, көбінесе Краби қаласынан немесе Пхукет провинциясының порттарынан жетуге болады. Фи-Фи-Донға алғаш 1940 жылдардың соңында тай-малайлық балықшылар қоныстанған, кейіннен ол кокос плантациясына айналды. Фи-Фи-Дондағы тай халқының 80 пайызынан астамы мұсылман. Алайда, уақытша жұмысшыларды есепке алғанда, қазіргі халық саны мұсылмандардан гөрі буддистер көп. Тұрғындар саны 2000 мен 3000 адам арасында (2018 жылғы мәлімет). Аралдар 2000 жылы түсірілген британдық-американдық "Жар" фильмі Ко-Фи-Фи-Ле аралында түсірілгеннен кейін бүкіл әлемге танымал болды. Бұл сынға ұшырады, фильм компаниясы аралдың қоршаған ортасына зиян келтірді деген айыптаулар туды. Өндірушілер жағажайларды бульдозермен бұзып, кітаптағы сипаттамаларға сәйкес етуі үшін пальма ағаштарын отырғызған, ал арал Хат Нопфарат Тхара – Му Ко Фи Фи ұлттық паркінің құрамына кіреді. Ұлттық парктің аумағында көптеген кораллдар мен теңіз жануарлары мекендейді. Бұл жерде жартасты таулар, үңгірлер және ұзын ақ құмды жағажайлар бар. Фи-Фи Дон және Фи-Фи Ле – ең үлкен және жақсы танымал аралдар. Фи-Фи Донның ұзындығы және ені : , ал Фи-Фи Ле аралдарының жалпы ауданы .

Климат

Хат Нопфарат Тхара–Му Ко Фи Фи ұлттық паркі тропикалық муссондық желдердің әсеріне ұшырайды. Екі маусым бар: мамырдан желтоқсанға дейін жаңбырлы маусым және қаңтардан сәуірге дейін ыстық маусым. Орташа температура аралығы [температура диапазоны] градусқа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен [жауын-шашын мөлшері], ең ылғалды ай - шілде, ең құрғақ ай - ақпан. 2009 жылдың соңында Тоңсай шығанағында, Фи Фи Дон ауылында үлкен заманауи терең судағы мемлекеттік теңіз айлағы салынды. Ол Пхукет, Краби және Ко Лантадан келетін негізгі паромдарды қабылдайды. Фи-Фи аралына келгендер кемежайға келген кезде 20 бат төлеуі керек. Суға түсуші қайықтар, ұзын құйрықты қайықтар мен жабдықтаушы қайықтар айлақтар бойында өздерінің түсіру орындарына ие, бұл айлақты ең көп келушілер кезінде өте тиімді етеді.

Медициналық

Фи-Фи аралында шұғыл жағдайларға арналған кішкентай мемлекеттік аурухана бар. Оның басты мақсаты – жедел жағдайларды тұрақтандырып, теңіз арқылы Краби ауруханасына жеткізу. Бұл аурухана Phi Phi Cabana қонақ үйі мен Ton Sai мұнараларының арасында, басты порттан 5-7 минуттық жерде орналасқан. Арада екі жекеменшік аурухана бар: The World Med Center Тонсай шығанағында, ал екінші, кішігірім филиалы Лох Далум жағажайының жанында.

2004 жылғы цунами

2004 жылы 26 желтоқсанда Үнді мұхитындағы цунами Фи-Фи-Донның мекенделген бөлігінің көп бөлігін қиратты. Аралдың басты ауылы Тон Сай (Баньян ағашы, ต้นไทร) аралдың екі ұзын, биік әктас жотасының арасындағы құмды тілмеге салынған. Тон-Сайдың екі жағында жартылай шеңбер пішіндес шығанақтар мен жағажайлар орналасқан. Тілме теңіз деңгейінен шамалы биіктікте көтеріледі. 26 желтоқсанда сағат 10:00-ден кейін екі шығанақтың суы кері шегінді. Цунами сағат 10:37-де екі шығанақтан да келді және тілменің ортасында кездесті. Тон Сай шығанағына келген толқын биік болды. Лох Далум шығанағына келген толқын да биік болды. Лох Далум шығанағынан келген үлкен толқынның күші цунамиді итеріп, әктас карсттарындағы төмен жатқан аймақтарды бұзды, Лаа Наа шығанағынан Бахао шығанағына және Лаем Тонгқа (Теңіз цигандарының ауылы) дейін жетті, онда 11 адам қаза тапты. Бұл бұзулардан басқа, аралдың шығыс жағында тек су тасқыны мен күшті ағындар болды. Цунами құрбандарын еске алу үшін ескерткіш салынды, бірақ 2015 жылы жаңа қонақ үй салу үшін ол алынып тасталды. Цунами кезінде аралда шамамен 10 000 адам болды, оның ішінде туристер де бар еді.

Цунамиден кейінгі қалпына келтіру

Цунамиден кейін аралдағы ғимараттардың шамамен 70%-ы қирады. 2005 жылдың шілде айының соңына дейін шамамен 850 дене табылды, ал шамамен 1200 адам әлі де хабарсыз жоғалып кеткен. Қайтыс болғандардың жалпы саны белгісіз болып қалуы мүмкін. Жергілікті тургидтер 4000 деген санды атап көрсетеді. Фи-Фи-Дон тұрғындарының арасында 104 бала ата-анасының бірін немесе екеуін де жоғалтты. Апаттың салдарынан тұрақты тұрғындар Краби провинциясындағы Нонг-Кок қаласындағы босқындар лагеріне орналастырылды. 2005 жылдың 6 қаңтарында Фи-Фи-де бұрынғы голланд азаматы Эмиль Кок "Help International Phi Phi" ("HI Phi Phi") еріктік ұйымын құрды. HI Phi Phi босқындар лагерінен 68 тайлық қызметкерді, сондай-ақ көшпенді саяхатшы-еріктілерді (олардың 3500-ден астамы көмек көрсетуге ниет білдірді) жұмысқа алды және аралға тазалау және қайта құру жұмыстарын жүргізу үшін оралды. 2005 жылдың 18 ақпанында екінші ұйым – Phi Phi Dive Camp, шығанақтар мен коралл рифтерінен, көбінесе Тон Сай шығанағындағы қалдықтарды жою мақсатымен құрылды. 2005 жылдың шілде айының соңына дейін аралдан 23 000 тонна қалдық шығарылды, оның 7 000 тоннасы қолмен тазартылды. "Біз мүмкіндігінше көп жұмысты қолмен жасауға тырысамыз, – деді Кок, – осылайша біз паспорттар мен куәліктерді іздеуге мүмкіндік аламыз". Үкіметтік инспекторлар жөндеуге жарамды деп тапқан ғимараттардың көпшілігі жөнделіп, 300 кәсіпорын қалпына келтірді. HI Phi Phi "Time" журналының "Азияның батырлары" сыйлығына үміткер болып табылды. 2005 жылдың 6 желтоқсанына дейін шамамен 1500 қонақүй бөлмесі ашылды, ал Тай үкіметі еріктілердің көмегімен цунами алдын ала ескерту жүйесін орнатты.

Жаппай туризмнің әсері

Цунамиден кейін Фи-Фиге жаппай туризмнің қауіп-қатері күшейді. Қоршаған ортаны қорғаушы және Таиландтың Ұлттық реформалар кеңесінің мүшесі доктор Тхон Тамронгнавасават, Фи-Фиге келген туристердің санын оның табиғи сұлулығы толығымен жойылмас бұрын шектеуге шақыруда. Оңтүстік Таиландқа күн сайын мыңдаған туристер келіп тұрады, доктор Тхон экожүйенің қауіп астында екенін және жылдам жоғалып бара жатқанын айтады. "Экономикалық тұрғыдан алғанда, бірнеше адам байыуы мүмкін, бірақ олардың жеке мүддесі Таиланд үшін қымбатқа түседі", - дейді Касесарт университетінің теңіз биологиясы оқытушысы және танымал экологиялық жазушы доктор Тхон. Фи-Фиге күніне мыңнан астам турист келеді. Бұл санға жалға алынған моторлы қайықтармен немесе яхталармен келгендер кірмейді. Фи-Фи аралы күніне шамамен 500 тонна қатты қалдық шығарады, оның көп бөлігі өңделмеген күйінде мұхитқа тасталады; шындығында, Фи-Фи аралының 83% ағынды суы өңделмейді. Барлық туристер аралға келгенде Ton Sai пирсінде "Ко-Фи-Фиді таза ұстауға" көмектесу үшін 20 бат төлейді. "Біз пирсте туристерден күніне 20 000 батқа дейін жинаймыз. Бұл ақша жеке компанияға аралдан Крабиге қоқысты тасымалдауға және оны жоюға жұмсалады", - деді Ао Нанг әкімшілік ұйымының (OrBorTor) президенті Панкум Киттихонкун. Ауа райына байланысты, күніне шамамен 25 тонна қоқыс шығарылады. Ao Nang OrBorTor бұл қызмет үшін ай сайын 600 000 бат төлейді. Жоғары маусымда Ао Нанг OrBorTor қайығы қоқыстың артығын тасымалдауға көмектеседі. Фи-Фидегі қалдық мәселесін одан әрі ушықтыратын нәрсе – канализация. "Бізде ағынды суды тазарту станциясы жоқ. Біздің жалғыз үмітіміз – қонақүйлер, мейрамханалар және басқа да кәсіпорындар жауапкершілікпен әрекет етсін, бірақ мен оларға сенбеймін", - деді Панкум. "Олар, әрине, ағынды суларын теңізге жібермес бұрын тазартуы керек, бірақ олар бақылаушылар келгенде ғана құрылғыларды қосуы мүмкін". Панкумның айтуынша, мәселенің түбі – Ао Нанг пен Фи-Фиге бөлінген бюджет олардың тіркелген халқына негізделген, ал олардың жыл бойы қабылдайтын адамдар санына емес. 2018 жылдың маусым айында Леонардо Ди Каприоның 2000 жылғы "Жағажай" фильмі арқылы танымал болған Майя жағажайы, қалпына келтіру үшін мерзімсіз жабылды. Бұл жағажайға күніне 5000-ға жуық турист және 200 қайық келіп тұратын. Ол 2022 жылдың 1 қаңтарында қайта ашылды.