Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фи-Фи аралдары (หมู่เกาะพีพี, ) Тайландтың үлкен Пхукет аралы мен Малакка бұғазының Тайланд жағалауы арасындағы аралдар тобы. Аралдар әкімшілік жағынан Краби провинциясының құрамына кіреді. Ко-Фи-Фи-Дон (เกาะพีพีดอน, ) (ко เกาะ 'арал') – бұл топтың ең үлкен және ең көп халқы бар аралы, алайда екінші үлкен арал Ко-Фи-Фи-Ле (เกาะพีพีเล, ) жағажайларына да көптеген адамдар келеді. Аралдар тобының қалған бөліктері, соның ішінде Бида Нок, Бида Наи және Ко Май Фай, теңізден көтерілген ірі әктас тауларынан ғана тұрады. Аралдарға паромдармен, жылдам қайықтармен немесе ұзын құйрықты қайықтармен, көбінесе Краби қаласынан немесе Пхукет провинциясының порттарынан жетуге болады. Фи-Фи-Донға алғаш 1940 жылдардың соңында тай-малайлық балықшылар қоныстанған, кейіннен ол кокос плантациясына айналды. Фи-Фи-Дондағы тай халқының 80 пайызынан астамы мұсылман. Алайда, уақытша жұмысшыларды есепке алғанда, қазіргі халық саны мұсылмандардан гөрі буддистер көп. Тұрғындар саны 2000 мен 3000 адам арасында (2018 жылғы мәлімет). Аралдар 2000 жылы түсірілген британдық-американдық "Жар" фильмі Ко-Фи-Фи-Ле аралында түсірілгеннен кейін бүкіл әлемге танымал болды. Бұл сынға ұшырады, фильм компаниясы аралдың қоршаған ортасына зиян келтірді деген айыптаулар туды. Өндірушілер жағажайларды бульдозермен бұзып, кітаптағы сипаттамаларға сәйкес етуі үшін пальма ағаштарын отырғызған, ал арал Хат Нопфарат Тхара – Му Ко Фи Фи ұлттық паркінің құрамына кіреді. Ұлттық парктің аумағында көптеген кораллдар мен теңіз жануарлары мекендейді. Бұл жерде жартасты таулар, үңгірлер және ұзын ақ құмды жағажайлар бар. Фи-Фи Дон және Фи-Фи Ле – ең үлкен және жақсы танымал аралдар. Фи-Фи Донның ұзындығы және ені : , ал Фи-Фи Ле аралдарының жалпы ауданы .
The Phi Phi Islands (หมู่เกาะพีพี, , ) are an island group in Thailand between the large island of Phuket and the Straits of Malacca coast of Thailand. The islands are administratively part of Krabi Province. Ko Phi Phi Don (เกาะพีพีดอน, ) (ko เกาะ 'island') is the largest and most populated island of the group, although the beaches of the second largest island, Ko Phi Phi Le (เกาะพีพีเล, ) are visited by many people as well. The rest of the islands in the group, including Bida Nok, Bida Nai, and Ko Mai Phai, are not much more than large limestone rocks jutting out of the sea. The islands are reachable by ferries, speedboats or long tail boats, most often from Krabi town or from ports in Phuket Province. Phi Phi Don was initially populated by Thai Malay fishermen during the late 1940s, and later became a coconut plantation. The resident Thai population of Phi Phi Don remains more than 80 percent Muslim. The current population however—if counting transient workers—is more Buddhist than Muslim. The resident population is between 2,000 and 3,000 people (2018). The islands came to worldwide prominence when Ko Phi Phi Le was used as a location for the 2000 British American film The Beach. This attracted criticism, with claims that the film company had damaged the island's environment—the producers supposedly bulldozed beach areas and planted palm trees to make it better resemble descriptions in the book, and are part of Hat Noppharat Thara–Mu Ko Phi Phi National Park. The national park covers an area of which is home to an abundance of corals and marine life. There are limestone mountains with cliffs, caves, and long white sandy beaches. Phi Phi Don and Phi Phi Le are the largest and best known islands. Phi Phi Don is : in length and wide. Phi Phi Le is In total, the islands occupy .
Климат
Хат Нопфарат Тхара–Му Ко Фи Фи ұлттық паркі тропикалық муссондық желдердің әсеріне ұшырайды. Екі маусым бар: мамырдан желтоқсанға дейін жаңбырлы маусым және қаңтардан сәуірге дейін ыстық маусым. Орташа температура аралығы [температура диапазоны] градусқа дейін. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен [жауын-шашын мөлшері], ең ылғалды ай - шілде, ең құрғақ ай - ақпан. 2009 жылдың соңында Тоңсай шығанағында, Фи Фи Дон ауылында үлкен заманауи терең судағы мемлекеттік теңіз айлағы салынды. Ол Пхукет, Краби және Ко Лантадан келетін негізгі паромдарды қабылдайды. Фи-Фи аралына келгендер кемежайға келген кезде 20 бат төлеуі керек. Суға түсуші қайықтар, ұзын құйрықты қайықтар мен жабдықтаушы қайықтар айлақтар бойында өздерінің түсіру орындарына ие, бұл айлақты ең көп келушілер кезінде өте тиімді етеді.
Hat Noppharat Thara–Mu Ko Phi Phi National Park is influenced by tropical monsoon winds. There are two seasons: the rainy season from May till December and the hot season from January till April. Average temperature ranges between Average rainfall per year is about , with wettest month being July and the driest February. There is a large modern deep water government pier on Tonsai Bay, Phi Phi Don Village, completed in late 2009. It takes in the main ferry boats from Phuket, Krabi, and Ko Lanta. Visitors to Phi Phi Island must pay 20 baht on arrival at the pier. Dive boats, longtail boats, and supply boats have their own drop off points along the piers, making the pier highly efficient in the peak season.
Медициналық
Фи-Фи аралында шұғыл жағдайларға арналған кішкентай мемлекеттік аурухана бар. Оның басты мақсаты – жедел жағдайларды тұрақтандырып, теңіз арқылы Краби ауруханасына жеткізу. Бұл аурухана Phi Phi Cabana қонақ үйі мен Ton Sai мұнараларының арасында, басты порттан 5-7 минуттық жерде орналасқан. Арада екі жекеменшік аурухана бар: The World Med Center Тонсай шығанағында, ал екінші, кішігірім филиалы Лох Далум жағажайының жанында.
There is a small government hospital on Phi Phi Island, for emergencies. Its primary purpose is to stabilize emergencies and evacuate to a Krabi hospital by sea. It is between the Phi Phi Cabana Hotel and the Ton Sai Towers, about a 5–7 minute walk from the main pier. There are two Private Hospitals, The World Med Center is on Tonsai Bay, and a second smaller branch is near Loh Dalum Beach.
2004 жылғы цунами
2004 жылы 26 желтоқсанда Үнді мұхитындағы цунами Фи-Фи-Донның мекенделген бөлігінің көп бөлігін қиратты. Аралдың басты ауылы Тон Сай (Баньян ағашы, ต้นไทร) аралдың екі ұзын, биік әктас жотасының арасындағы құмды тілмеге салынған. Тон-Сайдың екі жағында жартылай шеңбер пішіндес шығанақтар мен жағажайлар орналасқан. Тілме теңіз деңгейінен шамалы биіктікте көтеріледі. 26 желтоқсанда сағат 10:00-ден кейін екі шығанақтың суы кері шегінді. Цунами сағат 10:37-де екі шығанақтан да келді және тілменің ортасында кездесті. Тон Сай шығанағына келген толқын биік болды. Лох Далум шығанағына келген толқын да биік болды. Лох Далум шығанағынан келген үлкен толқынның күші цунамиді итеріп, әктас карсттарындағы төмен жатқан аймақтарды бұзды, Лаа Наа шығанағынан Бахао шығанағына және Лаем Тонгқа (Теңіз цигандарының ауылы) дейін жетті, онда 11 адам қаза тапты. Бұл бұзулардан басқа, аралдың шығыс жағында тек су тасқыны мен күшті ағындар болды. Цунами құрбандарын еске алу үшін ескерткіш салынды, бірақ 2015 жылы жаңа қонақ үй салу үшін ол алынып тасталды. Цунами кезінде аралда шамамен 10 000 адам болды, оның ішінде туристер де бар еді.
On 26 December 2004, much of the inhabited part of Phi Phi Don was devastated by the Indian Ocean tsunami. The island's main village, Ton Sai (Banyan Tree, ต้นไทร), is built on a sandy isthmus between the island's two long, tall limestone ridges. On both sides of Ton Sai are semicircular bays lined with beaches. The isthmus rises less than above sea level. Shortly after 10:00 on 26 December, the water from both bays receded. When the tsunami hit, at 10:37, it did so from both bays, and met in the middle of the isthmus. The wave that came into Ton Sai Bay was high. The wave that came into Loh Dalum Bay was high. The force of the larger wave from Loh Dalum Bay pushed the tsunami and also breached low lying areas in the limestone karsts, passing from Laa Naa Bay to Bakhao Bay, and at Laem Thong (Sea Gypsy Village), where 11 people died. Apart from these breaches, the east side of the island experienced only flooding and strong currents. A tsunami memorial was built to honor the deceased but has since been removed for the building of a new hotel in 2015. At the time of the tsunami, the island had an estimated 10,000 occupants, including tourists.
Цунамиден кейінгі қалпына келтіру
Цунамиден кейін аралдағы ғимараттардың шамамен 70%-ы қирады. 2005 жылдың шілде айының соңына дейін шамамен 850 дене табылды, ал шамамен 1200 адам әлі де хабарсыз жоғалып кеткен. Қайтыс болғандардың жалпы саны белгісіз болып қалуы мүмкін. Жергілікті тургидтер 4000 деген санды атап көрсетеді. Фи-Фи-Дон тұрғындарының арасында 104 бала ата-анасының бірін немесе екеуін де жоғалтты. Апаттың салдарынан тұрақты тұрғындар Краби провинциясындағы Нонг-Кок қаласындағы босқындар лагеріне орналастырылды. 2005 жылдың 6 қаңтарында Фи-Фи-де бұрынғы голланд азаматы Эмиль Кок "Help International Phi Phi" ("HI Phi Phi") еріктік ұйымын құрды. HI Phi Phi босқындар лагерінен 68 тайлық қызметкерді, сондай-ақ көшпенді саяхатшы-еріктілерді (олардың 3500-ден астамы көмек көрсетуге ниет білдірді) жұмысқа алды және аралға тазалау және қайта құру жұмыстарын жүргізу үшін оралды. 2005 жылдың 18 ақпанында екінші ұйым – Phi Phi Dive Camp, шығанақтар мен коралл рифтерінен, көбінесе Тон Сай шығанағындағы қалдықтарды жою мақсатымен құрылды. 2005 жылдың шілде айының соңына дейін аралдан 23 000 тонна қалдық шығарылды, оның 7 000 тоннасы қолмен тазартылды. "Біз мүмкіндігінше көп жұмысты қолмен жасауға тырысамыз, – деді Кок, – осылайша біз паспорттар мен куәліктерді іздеуге мүмкіндік аламыз". Үкіметтік инспекторлар жөндеуге жарамды деп тапқан ғимараттардың көпшілігі жөнделіп, 300 кәсіпорын қалпына келтірді. HI Phi Phi "Time" журналының "Азияның батырлары" сыйлығына үміткер болып табылды. 2005 жылдың 6 желтоқсанына дейін шамамен 1500 қонақүй бөлмесі ашылды, ал Тай үкіметі еріктілердің көмегімен цунами алдын ала ескерту жүйесін орнатты.
After the tsunami, approximately 70% of the buildings on the island had been destroyed. By the end of July 2005, an estimated 850 bodies had been recovered, and an estimated 1,200 people were still missing. The total number of fatalities is unlikely to be known. Local tour guides cite the figure 4,000. Of Phi Phi Don residents, 104 surviving children had lost one or both parents. In the immediate aftermath of the disaster, the permanent residents were housed in a refugee camp at Nong Kok in Krabi Province. On 6 January 2005, a former Dutch resident of Phi Phi, Emiel Kok, set up a voluntary organization, Help International Phi Phi ("HI Phi Phi"). HI Phi Phi recruited 68 Thai staff from the refugee camp, as well as transient backpacker volunteers (of whom more than 3,500 offered their assistance), and returned to the island to undertake clearing and rebuilding work. On 18 February 2005, a second organization, Phi Phi Dive Camp, was set up to remove the debris from the bays and coral reef, most of which was in Ton Sai Bay. By the end of July 2005, 23,000 tonnes of debris had been removed from the island, of which 7,000 tonnes had been cleared by hand. "We try and do as much as possible by hand," said Kok, "that way we can search for passports and identification." The majority of buildings that were deemed fit for repair by government surveyors had been repaired, and 300 businesses had been restored. HI Phi Phi was nominated for a Time Magazine Heroes of Asia award. As of 6 December 2005, nearly 1,500 hotel rooms were open, and a tsunami early warning alarm system had been installed by the Thai government with the help of volunteers.
Жаппай туризмнің әсері
Цунамиден кейін Фи-Фиге жаппай туризмнің қауіп-қатері күшейді. Қоршаған ортаны қорғаушы және Таиландтың Ұлттық реформалар кеңесінің мүшесі доктор Тхон Тамронгнавасават, Фи-Фиге келген туристердің санын оның табиғи сұлулығы толығымен жойылмас бұрын шектеуге шақыруда. Оңтүстік Таиландқа күн сайын мыңдаған туристер келіп тұрады, доктор Тхон экожүйенің қауіп астында екенін және жылдам жоғалып бара жатқанын айтады. "Экономикалық тұрғыдан алғанда, бірнеше адам байыуы мүмкін, бірақ олардың жеке мүддесі Таиланд үшін қымбатқа түседі", - дейді Касесарт университетінің теңіз биологиясы оқытушысы және танымал экологиялық жазушы доктор Тхон. Фи-Фиге күніне мыңнан астам турист келеді. Бұл санға жалға алынған моторлы қайықтармен немесе яхталармен келгендер кірмейді. Фи-Фи аралы күніне шамамен 500 тонна қатты қалдық шығарады, оның көп бөлігі өңделмеген күйінде мұхитқа тасталады; шындығында, Фи-Фи аралының 83% ағынды суы өңделмейді. Барлық туристер аралға келгенде Ton Sai пирсінде "Ко-Фи-Фиді таза ұстауға" көмектесу үшін 20 бат төлейді. "Біз пирсте туристерден күніне 20 000 батқа дейін жинаймыз. Бұл ақша жеке компанияға аралдан Крабиге қоқысты тасымалдауға және оны жоюға жұмсалады", - деді Ао Нанг әкімшілік ұйымының (OrBorTor) президенті Панкум Киттихонкун. Ауа райына байланысты, күніне шамамен 25 тонна қоқыс шығарылады. Ao Nang OrBorTor бұл қызмет үшін ай сайын 600 000 бат төлейді. Жоғары маусымда Ао Нанг OrBorTor қайығы қоқыстың артығын тасымалдауға көмектеседі. Фи-Фидегі қалдық мәселесін одан әрі ушықтыратын нәрсе – канализация. "Бізде ағынды суды тазарту станциясы жоқ. Біздің жалғыз үмітіміз – қонақүйлер, мейрамханалар және басқа да кәсіпорындар жауапкершілікпен әрекет етсін, бірақ мен оларға сенбеймін", - деді Панкум. "Олар, әрине, ағынды суларын теңізге жібермес бұрын тазартуы керек, бірақ олар бақылаушылар келгенде ғана құрылғыларды қосуы мүмкін". Панкумның айтуынша, мәселенің түбі – Ао Нанг пен Фи-Фиге бөлінген бюджет олардың тіркелген халқына негізделген, ал олардың жыл бойы қабылдайтын адамдар санына емес. 2018 жылдың маусым айында Леонардо Ди Каприоның 2000 жылғы "Жағажай" фильмі арқылы танымал болған Майя жағажайы, қалпына келтіру үшін мерзімсіз жабылды. Бұл жағажайға күніне 5000-ға жуық турист және 200 қайық келіп тұратын. Ол 2022 жылдың 1 қаңтарында қайта ашылды.
Since the tsunami, Phi Phi has come under greater threat from mass tourism. Dr Thon Thamrongnawasawat, an environmental activist and member of Thailand's National Reform Council, is campaigning to have Phi Phi tourist numbers capped before its natural beauty is completely destroyed. With southern Thailand attracting thousands more tourists every day, Dr Thon makes the point that the ecosystem is under threat and is fast disappearing. "Economically, a few people may be enriched, but their selfishness will come at great cost to Thailand", says Dr Thon, a marine biology lecturer at Kasetsart University and an established environmental writer. More than one thousand tourists arrive on Phi Phi daily. This figure does not include those who arrive by chartered speedboat or yacht. Phi Phi produces about of solid waste a day, rising to during the high season and most of this waste leaves Phi Phi island into the ocean untreated; in fact, Phi Phi Island releases 83% wastewater untreated. All tourists arriving on the island pay a 20 baht fee at Ton Sai Pier to assist in "keeping Ko Phi Phi clean". "We collect up to 20,000 baht a day from tourists at the pier. The money is then used to pay a private company to haul the rubbish from the island to the mainland in Krabi to be disposed of", Mr Pankum Kittithonkun, Ao Nang Administration Organization (OrBorTor) President, said. The boat takes about 25 tonnes of trash from the island daily, weather permitting. Ao Nang OrBorTor pays 600,000 baht per month for the service. During high season, an Ao Nang OrBorTor boat is used to help transport the overflow of rubbish. Further aggravating Phi Phi's waste issues is sewage. "We have no wastewater management plant there. Our only hope is that hotels, restaurants and other businesses act responsibly – but I have no faith in them," Mr Pankum said. "They of course have to treat their own wastewater before releasing it into the sea, but they very well could just be turning the devices on before officers arrive to check them." The fundamental issue is that the budget allocated for Ao Nang and Phi Phi is based on its registered population, not on the number of people it hosts every year, Mr Pankum said. In June 2018, Maya Beach, made famous by Leonardo DiCaprio's 2000 film The Beach, was closed indefinitely to allow it to recover. The beach used to receive up to 5,000 tourists and 200 boats a day. It reopened January 1, 2022.