Кіріспе

1931 жылы түсірілген «Kameradschaft» (Францияда «La Tragédie de la mine» деп аталады) – австриялық режиссер Г. В. Пабсттың 1931 жылғы драмалық фильмі. Француз-неміс копродукциясы болып табылатын бұл драма экспрессионизм мен реализмді үйлестіруімен ерекшеленеді. Фильмдегі оқиға неміс шахтерлерінің француз шахтерлерін жер астындағы өрттен және жарылыстан құтқаруы төңірегінде өрбиді. Бұл оқиға Франция мен Германия шекарасында орналасқан Лотарингия-Саар аймағында болған. Фильм тарихтағы ең ауыр өндірістік апаттардың бірі – 1906 жылы Францияның Куриер қаласындағы шахтада болған апатқа негізделген. Көмекке Парижден келген сарапшылар тобы және Германияның Вестфалия аймағынан келген шахтерлер келді. Осы апатта 1099 адам, соның ішінде балалар да қаза тапты. «Kameradschaft» неміс тілінде әскерилер немесе ортақ көзқарастағы, достық қарым-қатынастағы адамдар арасындағы байланысты білдіреді. Бұл сөз жолдастық, серіктестік немесе инабаттылық сияқты ұғымдарға жақын.

Сюжет

Екі бала, біреуі француз, екіншісі неміс, шекара маңында домалақ ойнап жатыр. Ойын біткен соң екі бала да жеңіске жеткендерін айтып, екіншісі олардың домалақтарын ұрлап алуға тырысып жатқанына шағымданады. Олардың әкелері, шекара күзетшілері, келіп, балаларды айырып тұрады. 1919 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін шекара өзгеріп, жер асты шахтасы екіге бөлінеді, екі бөлімді бөліп тұратын қақпа салынады. Экономикалық төмендеу мен жұмыссыздықтың өсуі шиеленісті күшейтеді, себебі неміс жұмысшылары Францияда жұмыс іздесе, француз жұмысшыларына да жеткілікті жұмыс орындары болмағандықтан, оларға рұқсат берілмейді. Француздық шахтаның бір бөлігінде өрт шығады, оны кірпіш қабырғалармен тоқтатуға тырысады, ал кірпіш қалаушылар тыныс алу аппаратын киеді. Немістер өз бөлімдерінде жұмыс істеуді жалғастырады, бірақ француз өртінен шығатын ыстықты сезіне бастайды. Үш неміс шахтер француз би кешіне барады, ал біреуі Франсуаза, жас француз қызы, онымен билеуден бас тартқанда, төбелес тудыруға жақын келеді. Ол неміс болғандықтан бас тартты деп ойлайды, бірақ шындығында ол шаршаған еді. Ол және оның жігіті, шахтер Эмиль, кетеді, ал Франсуаза шахтадағы өрттер мен жарылыстар туралы әңгімелерден қатты алаңдайды. Ертесіне таңертең ол Парижге кетіп барар алдында оған қоштасады, содан кейін ол және оның інісі, Жан, тағы бір шахтер, жұмысқа кетеді. Өрт бақылаудан шығып, газды тұтандырып, көптеген француз шахтерлерін құлап жатқан төбелердің астында қалдырады. Жауап ретінде неміс шахтер Витткопп өзінің басшыларынан құтқару тобын жіберуді сұрап, сәтті нәтижеге жетеді. Неміс құтқару тобы екі жүк көлігімен кетіп бара жатқанда, оның басшысы әйеліне француздардың әйелдері мен балалары бар екенін және олар да осындай жағдайда оларға көмектесерін үміттенеді дейді. Шахта ішінде неміс шахтерлерінің үш тобы екі елдің шекарасындағы торды бұзып өтеді. Француз жағынан зейнеткер шахтер өзінің кішкентай немересін құтқаруға үміттенеді және шахтаға кіреді. Немістер француз шахтерлерін қиындықтармен, бірақ құтқарады. Барлық аман қалғандар құтқарылғаннан кейін, француз бен неміс халқының достығы туралы сөздермен үлкен той ұйымдастырылады. Содан кейін француз және неміс шенеуніктері жер асты шекаралық торын қайта орнатады және бәрі бұрынғы қалпына келеді.

Өндіріс

Шахтада орын алатын көріністер өте шынайы көрінсе де, шын мәнінде олар Эрно Метзнер мен Карл Фолльбрехт жасаған декорациялар еді. Олар шынайылық пен егжей-тегжейге ерекше мән берді. 1932 жылы фильм АҚШ-та көрсетілген кезде, "Нью-Йорк Таймс" газетінің киносыншысы Мордаунт Холл реализмін және сценарийін жоғары бағалап, былай деп жазды: "[Kameradschaft] – экранға келген реализмнің ең көрнекті үлгілерінің бірі. Шахтадағы көріністер соншалықты шынайы болғандықтан, олар сахналаған деп ойлауға болмайды, [және] осы қорқынышты оқиғаның барысында адам шахтаның барлық бөліктерін көруге рұқсат етілгендей, қандай да бір керемет күштің арқасында сезінеді. Барлық шулар мен дыбыстар табиғи түрде дыбысталады." Variety журналы да фильмге жағымды баға беріп, режиссураны, сюжетті және түсірілім жұмысын мақтап, "Пабст осы фильмді күшті баяндауға айналдырды және оқиғаларға адамдардан гөрі көбірек назар аударды. Түсірілім және архитектура тамаша, дыбыс анық. Кейде фильмде ойдан тыс көріністер кездеседі, бірақ бұл – ерекше фильм" деді. Американдық киносыншы Паулин Кель ретроспективті шолуда: "30-шы жылдардың басында үлкен көрермендер үшін табиғи бауырластық үшін жасалма шекараларды бұзудың символдық революциялық мағынасына сену әлі де мүмкін болды. Бұл фильм жоғалып кеткен жанрға жатады" деп атап өтті.

Марапаттар

Kameradschaft 1932 жылғы Ұлттық сын кеңесінің ең үздік шетелдік фильмі деп танылды.