Кіріспе

Американдық театр және өнеркәсіптік дизайнер Норман Бел Геддес (шын аты Норман Меланктон Геддес; 27 сәуір 1893 – 8 мамыр 1958) – американдық театр және өнеркәсіптік дизайнер, 2012 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті оны «тамаша шебер және суретші, стиль шебері, 20 ғасырдың Леонардо да Винчисі» деп сипаттады. Жас дизайнер ретінде Бел Геддес Бродвей сахнасына және Нью-Йорк Метрополитен Операсына жаңашыл және күшті көзқарас әкелді. 1930 жылдары ол өнеркәсіптік дизайнер атағын алғашқылардың бірі болып алды. Оның футуристикалық Streamline дизайны сол кездегі көптеген тұрмыстық заттарды – авиалайнерлерден және круиздік кемелерден бастап коктейль шейкерлері мен цирктерге дейін қайта қарастырды. Ерекше айта кетерлік жайт, ол 1939 жылғы Нью-Йорк Әлемдік Көрмесіндегі Futurama көрмесін жобалап, құрылысын басқарды.

Ерте өмір

Бел Геддес Норман Меланктон Геддес ретінде Мичиган штатының Адриан қаласында дүниеге келді және Огайо штатының Нью-Филадельфия қаласында өсті. Оның анасы Флора Луэлл (қызметтік аты Инглинг) ал әкесі Клифтон Терри Геддес – биржа брокері болған. 1916 жылы Хелен Белль Шнайдерге үйленгенде олар есімдерін біріктіріп Бел Геддес атын алды. Олардың қыздары актриса Барбара Бел Геддес және жазушы Джоан Уланов.

Мансап

Бел Геддес өзінің мансабын 1916–17 жылдар маусымында Элин Барнсдалдың Лос-Анджелес кішкентай театры үшін декорациялармен, ал 1918 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен операсының сахналық дизайнымен бастады. Ол «Арабеск» және «Бес сағаттық қыз» сияқты Бродвей қойылымдарынан бастап, Соня Хени өндірген «Мұз үстінде болған оқиға» мұз шоуына дейін әртүрлі театрлық жұмыстарды жобалап, режиссерлік етті. Ол сонымен қатар Сесил Б. Демиллдің «Сазды аяқтар» (1924) фильмі үшін декорациялар жасады, Макс Рейнхардт үшін костюмдер тікті және Сидни Кингслидің «Соқпаққа тірелгендер» (1935) Бродвей қойылымының декорацияларын жасады. Бел Геддес 1927 жылы өнеркәсіптік дизайн студиясын ашып, коктейль шейкерлерінен бастап естелік медальондарға дейін, радио шкафтарына дейін кең ауқымды коммерциялық өнімдерді жобалады. Оның жобалары жүзеге аспаған болашақ концепцияларын да қамтыды: тамшы тәрізді автомобиль және арт-деко стиліндегі «Ертеңгі үй». 1929 жылы ол 9 палубалық «Аэролайнер №4» амфибия ұшағын жобалады, онда палуба ойындары, оркестр, спортзал, солярий және екі ұшақ ангары болды. Оның «Көкжиегі» (1932) кітабы үлкен әсер етті: «Функционалдығын санаулы инженерлер қарастырып жатқан кезде, оның аэродинамикалық пішін беруді танымал етуі, отызыншы жылдардың дизайн стиліне жол ашты». Ол Американың танымал журналдарына болашаққа бағытталған мақалалар жазды. Х.Г. Уэллстің «Келешекке қадам» (1936) классикалық ғылыми-фантастикалық фильмінде ол өндіріс дизайнері Уильям Камерон Мензиске ертеңгі әлемнің көрінісін жасауда көмектесті. Бел Геддес 1939 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесі үшін «Футурама» деп аталған General Motors павильонын жобалады. Ол бұл атақты және өте ықпалды инсталляция үшін бұрынғы жұмыстарын пайдаланды: ол 1936 жылы «1960 жылғы Метрополис қаласы» жобасын жасаған болатын. Бел Геддестің «Құбылмалы автожолдар» (1940) кітабы автомобиль жолдарын жобалау және көлік саласындағы жетістіктерді, сонымен қатар жүргізушіге көмектесу және автономды жүргізу аспектілерін алдын ала көрсетті, Interstate Highway жүйесін болжады. Mark I компьютерінің корпусын Бел Геддес IBM есебінен жобалады және машина Гарвард университетінде ашылған кезде орнатуға уақытында жеткізілді.

Өлім және мұра

Бел Геддес 1958 жылдың 8 мамырында Нью-Йоркте қайтыс болды. АҚШ пошта қызметі Бел Геддесті "Америка индустриялық дизайнының пионері" деп құрметтеп, пошта маркасын шығарды. Норман Бел Геддестің мұрағаты Остиндегі Техас университетінің Гарри Рэнсом орталығында сақталады. Бұл үлкен жинаққа модельдер, эскиздер, акварельдік суреттер, зерттеулер, жоба ұсыныстары мен хаттар кіреді. Рэнсом орталығы Бел Геддестің екінші әйелі, танымал костюм дизайнері және продюсер Эдит Лютиенс Бел Геддестің қағаздарын да сақтайды.

Таңдалған жарияланымдар

"Горизонтс" кішкентай қоңыр, Бостон, 1932 жыл. "Атлантикалық айлық" журналы, № 154 (1934 жылғы қараша), 553–558 беттер. Сиқырлы автокөлік жолдары. "Рендом Хаус", Нью-Йорк, 1940 жыл. Кешкі керемет: Автобиография. "Даблдей", Нью-Йорк, 1960 жыл. Уильям Келли редакциялаған.