Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд аристократы (1847–1900)
Scottish aristocrat (1847–1900)
Джон Патрик Крайтон Стюарт, 3-ші Бьют маркизі (12 қыркүйек 1847 – 9 қазан 1900) – шотландтық жер иесі, өнеркәсіптік магнат, антиквариатты зерттеуші, ғалым, қайырымдылық жасаушы және сәулет меценаты. Бьют алты айлық шағында маркизалыққа мұрагер болғанда, оның көптеген мүлкі оны әлемдегі ең бай адам еткені айтылады. Оның 116 000 акр жері, көбінесе Гламгорган, Айршир және Бьют аймақтарында орналасқан. 21 жасында Шотландия шіркеуінен католицизмге ауысқандығы Виктория қоғамын таң қалдырды және премьер-министр Бенджамин Дизраэли 1870 жылы жарық көрген «Лотаир» романының аттас батырының прототипі ретінде маркизді пайдалануға итермеледі. Бьют Англияның ең танымал католик отбасыларының бірі – Норфолк герцогының отбасына үйленгенімен, британдық католик қауымының жетекшілерінің біріне айналды. Оның құрылыс және қалпына келтіруге жұмсаған қаржысы оны 19 ғасырдың ең ірі сәулет меценаты етті. Лорд Бьют 1900 жылы 53 жасында қайтыс болды; оның жүрегі Иерусалимдегі Зәйтүн тауында жерленді. Ол Киелі қабір орденінің Ұлы крестінің иегері, Ұлы Григорий орденінің рыцарі және Ротсей қамалының мұрагерлік сақшысы болды.
John Patrick Crichton Stuart, 3rd Marquess of Bute, (12 September 1847 – 9 October 1900) was a Scottish landed aristocrat, industrial magnate, antiquarian, scholar, philanthropist, and architectural patron. When Bute succeeded to the marquisate at the age of just six months, his vast inheritance reportedly made him the richest man in the world. He owned 116,000 acres mostly in Glamorgan, Ayrshire and Bute. His conversion to Catholicism from the Church of Scotland at the age of 21 scandalised Victorian society and led Prime Minister Benjamin Disraeli to use the Marquess as the basis for the eponymous hero of his novel Lothair, published in 1870. Marrying into one of Britain's most illustrious Catholic families, that of the Duke of Norfolk, Bute became one of the leaders of the British Catholic community. His expenditure on building and restoration made him the foremost architectural patron of the 19th century. Lord Bute died in 1900, at the age of 53; his heart was buried on the Mount of Olives in Jerusalem. He was a Knight Grand Cross of the Holy Sepulchre, Knight of the Order of St. Gregory the Great and Hereditary Keeper of Rothesay Castle.
Ерте өмір
Болашақ маркиз Шотландиядағы Бьют аралындағы Монт-Стюарт отбасылық резиденциясында, Бьюттің 2-маркизі Джон мен Гастингс маркизінің 1-нің қызы, леди София Роудон Гастингстен дүниеге келді. Туған кезде ол Дамфрис графының құрметті титулымен танылды. 2-маркиз – өнеркәсіпші болған және Оңтүстік Уэльс аңғарларының минералды байлығын экспорттау үшін Кардиффті порт ретінде дамытуға, үлкен қаржылық тәуекелге бара отырып, кірісті. Иеліктеріне үлкен қарыздар мен ипотека жинақтаған маркиз Кардиффтің әлеуетін дұрыс болжады және 1844 жылы өзінің қамқоршы заңгеріне: «Мен алыста болашақ табысымды жақсы деп ойлауға дайынмын» деді. Келесі елу жыл оның сенімін ақтады, бірақ одан кейін пайда болған байлықты өзінің ұлы, «әлемдегі ең бай адам», одан гөрі пайдаланды және жұмсады. 2-маркиз 1848 жылы қайтыс болды, ал оның ұлы алты айдан кем болғанда маркизатқа мұрагер болды. Ол Харроу мектебінде білім алды және 1865 жылы Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне қабылданды. Оның анасы 12 жасында қайтыс болды. Бют бала кезінен-ақ Рим-католик шіркеуіне қызығушылық танытқан, ал оның қамқоршыларының осы қызығушылықты әлсіретуге жасаған әрекеттері оны одан да күшейтті. Генри Парри Лиддон оны Англия шіркеуіне тартуға тырысқанмен, ол ешқашан Англия шіркеуінің мүшесі болған емес. Оксфордта оқыған кезінде өзінің өте жақын достарының біріне жазған хаттарында Бют діни мәселені өзі үшін қаншалықты жауапкершілікпен шешкенін көрсетті. 1868 жылдың 8 желтоқсанында ол Саутварктегі монастырда монсеньор Капель арқылы шіркеуге қабылданды, ал кейіннен Римде Пий IX оны бекітті, бұл үлкен қоғамдық дауға себеп болды. Оның дінге бет бұруы Бенджамин Дизраэлидің «Лотаир» романына шабыт берді.
The future Marquess was born at the family seat of Mount Stuart, on the Isle of Bute in Scotland, to John, 2nd Marquess of Bute, and Lady Sophia Rawdon Hastings, daughter of The 1st Marquess of Hastings. At birth, he was known by the courtesy title Earl of Dumfries. The 2nd Marquess was an industrialist and began, at great financial risk, the development of Cardiff as a port to export the mineral wealth of the South Wales Valleys. Accumulating major debts and mortgages on his estates, the Marquess rightly foresaw the potential of Cardiff, telling his concerned solicitor in 1844, "I am willing to think well of my income in the distance." The following fifty years saw his faith vindicated, but the ensuing riches were to be enjoyed, and spent, by his son, "the richest man in the world", rather than himself. The 2nd Marquess died in 1848 and his son succeeded to the Marquessate when less than six months old. He was educated at Harrow School, and matriculated at Christ Church, Oxford in 1865. His mother died when he was 12. Bute had been attracted to the Roman Catholic Church since childhood, and the efforts of his guardians to weaken this attraction only added to it. He was never a member of the Church of England, despite efforts by Henry Parry Liddon to attract him to it. Bute's letters to one of his very few intimate friends during his Oxford career show with what conscientious care he worked out the religious question for himself. On 8 December 1868, he was received into the Church by Monsignor Capel at a convent in Southwark, and a little later was confirmed by Pius IX in Rome, resulting in a public scandal. His conversion was the inspiration for Benjamin Disraeli's novel, Lothair.
Мүдделер
Маркиздің дін, орта ғасырлық мәдениет, оккультизм, сәулет, саяхат, тіл білімі және қайырымдылықты қамтитын алуан қызығушылықтары оның салыстырмалы түрде қысқа ғұмырын толтырды. Көп жазған автор, кітап сүйгіш, саяхатшы және, белгілі бір дәрежеде, теріс пікірде болғанмен, кәсіпкер ретінде оның энергиясы монументальді Виктория дәуіріне сай болды. "Нағыз ерекше литургист және экклезиолог" атанған ол көптеген тақырыптар бойынша жарияланымдар жасады. Бірақ, оның қайтысынан бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, оның сәулеттік демеушілігі – "XIX ғасырдағы Ұлыбританиядағы ең ірі ауылдық үйлерді салған адам" ретіндегі бейнесі мәңгілік естелікке айналды. 1865 жылы маркиз Уильям Бурджеспен танысып, екеуі сәулеттік серіктестікке кірісті, оның нәтижелері 1881 жылы Бурджестің қайтысынан кейін де ұзақ сақталды. Бьюттің тілектері мен қаржысы Бурджестің фантастикалық қиялы мен шеберлігімен бірігіп, Виктория дәуірінің соңғы кезеңіндегі готикалық стильдің ең көрнекті екі үлгісін – Кардифф қамалын және Кастелл Кохты құруға алып келді. Екі ғимарат та индустриялық байлықтың мүмкіндіктерін және осы байлықтың пайда болған жерінен қашуға деген құштарлықты бейнелейді. Бұл тақырып Бьюттің көптеген демеушілік жобаларында, шіркеулерде, қамалдарда, монастырларда, университеттер мен сарайларда қайта-қайта кездеседі. Бьюттің кейінгі құрылыстары Бурджеспен бірлескен жұмыстарынан кем емес. Роберт Роуанд Андерсон оның үшін грузин стиліндегі Маунт-Стюарт үйін қайта жаңартып, ал Бьют Бурджестің көптеген әріптестерімен, соның ішінде Уильям Фрейм және Хорацио Уолтер Лонсдейлмен бірге интерьерде жұмыс істеді. Джон Кинросс Бьюттің тапсырысымен жартылай қираған Фолкленд сарайын сақтап, жаңаша безендірді. Кинросс сондай-ақ Эльгиндегі Грейфриарсты Бьют үшін қалпына келтірді. Кардифф қаласының құрметті азаматы ретінде маркиз 1890 жылдың қарашасынан басталатын муниципалдық жылға Кардифф қаласының мэрі болуға шақырылған ұсынысты қабылдады.
The Marquess's vast range of interests, which included religion, medievalism, the occult, architecture, travelling, linguistics, and philanthropy, filled his relatively short life. A prolific writer, bibliophile and traveller, as well as, somewhat reluctantly, a businessman, his energies were on a monumentally Victorian scale. "A liturgist and ecclesiologist of real distinction", he published on a wide range of topics. But at a distance, just over one hundred years from his death, it is his architectural patronage as "the greatest builder of country houses in nineteenth century Britain" that creates his lasting memorial. In 1865, the Marquess met William Burges and the two embarked on an architectural partnership, the results of which long outlasted Burges' own death in 1881. Bute's desires and money allied with Burges' fantastical imagination and skill led to the creation of two of the finest examples of the late Victorian era Gothic Revival, Cardiff Castle and Castell Coch. The two buildings represent both the potential of colossal industrial wealth and the desire to escape the scene of that wealth's creation. The theme recurs again and again in the huge outpouring of Bute's patronage, in chapels, castle, abbeys, universities and palaces. Bute's later buildings are hardly less remarkable than his collaborations with Burges. Robert Rowand Anderson rebuilt the Georgian Mount Stuart House for him, and Bute worked in collaboration with many of Burges's colleagues, including William Frame and Horatio Walter Lonsdale, on the interiors. John Kinross was Bute's architect for the sympathetic and creative reworking of the partially ruined Falkland Palace. Kinross also restored Greyfriars in Elgin for Bute. As a burgess of Cardiff, the Marquess accepted the invitation to be mayor of Cardiff for the municipal year from November 1890.
Қамқорлық
Маркиздің қамқорлығы кең ауқымды болды, әсіресе діни және академиялық ғимараттарға деген ынтасы ерекше көзге түсті. Сент-Эндрюс университетінің ректоры қызметін атқарган кезде, ол университетке Медицина мектебі үшін жаңа ғимарат сыйлады және Бейт атындағы Медицина кафедрасын құрды. Әйелдердің біліміне қолдау көрсеткен ол, сондай-ақ Сент-Эндрюс университетіндегі алғашқы әйел лекторына жалақы төледі, ол профессор Джеймс Белл Петтигрю бас тартқан кезде әйелдерге анатомия пәнін оқытты. Глазго университетіне университеттің үлкен орталық залын аяқтауға қажетті қаражатты сыйлады, ол оның құрметіне Бейт залы деп аталды, және ол университеттің Еске алу күнінде және Мемориалдық қақпаларында еске алынады. Ол Эдинбург университетінің Хайленд қоғамының Құрметті президенті (Ceannard Urramach a' Chomainn) атанды. 1868 және 1886 жылдар аралығында ол Кардиффтегі Роаттағы Сент Маргарет шіркеуін қайта жаңартуға қаржы бөлді, соның нәтижесінде Бейт әулеті үшін қызыл мәрмәрдан жасалған саркофагтары бар жаңа кесене салынды. 1866 жылы ол Кардифф доктарында теңізшілерге арналған «Хамадриад» ауруханалық кемесі үшін жер дайындады және 1900 жылы қайтыс болғаннан кейін жаңа кірпіштен тұрғызылған аурухана құнына 20 000 фунт стерлинг бөлді, ол «Король Хамадриад» деп аталды.
The Marquess's patronage was extensive, with a particular enthusiasm for buildings of religion and academia. Whilst Rector of the University of St Andrews, he provided the university with a new home for its Medical School and endowed the Bute Chair of Medicine. A supporter of education for women, he also paid for St Andrews University's first female lecturer, who taught anatomy to women medical students when Professor James Bell Pettigrew refused to do so. At the University of Glasgow, he gifted the funds required to complete the university's huge central hall, named the Bute Hall in his honour, and he is commemorated both at the university's Commemoration Day and on its Memorial Gates. He was made the Honorary President (Ceannard Urramach a' Chomainn) of the Highland Society of the University of Edinburgh. Between 1868 and 1886 he financed the rebuilding of St Margaret's Parish Church, Roath, Cardiff, creating a new mausoleum for the Bute family with sarcophagi in red marble. In 1866 he donated a site in Cardiff Docks for the Hamadryad Hospital Ship for sick seafarers and, on his death in 1900, bequeathed £20,000 towards the cost of a new bricks and mortar hospital, which became the Royal Hamadryad.
Бьют маркизінің ісі
Маркиз компаниялар құқығына қатысты маңызды сот ісіне қатысты, ол "Маркиз Бут ісі" деп белгілі, және 1892 жылы апелляцияда қаралып, Re Cardiff Savings Bank [1892] 2 Ch 100 деп аталды. Маркиз алты айлық шағында Кардифф жинақ банкі директорлар кеңесінің "президенті" лауазымына тағайындалды, бұл лауазымды іс жүзінде әкесінен мұрагерлікпен алды. Ол келесі 38 жылдың ішінде кеңес отырысына бір рет қана қатысты. Банк, тағы бір директордың алаяқтық әрекеттері салдарынан банкротқа ұшырағанда, судья Стирлинг Маркизтің осы мәселелер туралы ештеңе білмегендіктен жауапты емес деп шешті. Оның осы мәселелерді білуі тиіс екендігі немесе банк істері туралы хабардар болуға міндетті екендігі туралы ешқандай ұсыныс жасалмады. Бұл іс компания директорларының міндеттерін ең төмен деңгейде қарастыратын белгілі заңдық прецедент болды, бірақ қазірде бұл прецедент өзгертілді. Әрине, бұл Маркиз үшін үлкен ұят болды, бірақ ол заңдық жазадан құтылды.
The Marquess was involved in a notable company law case, known as "the Marquess of Bute's Case", reported on appeal in 1892, called Re Cardiff Savings Bank [1892] 2 Ch 100. The Marquess had been appointed to the board of directors of the Cardiff Savings Bank as "President", at the age of six months, in effect inheriting the office from his father. He attended only one board meeting in the next 38 years. When the bank became insolvent following a fellow director's fraudulent dealing, Stirling J held that the Marquess was not liable as he knew nothing of what was going on. It was not suggested that he ought to have known what was going on or that he had a duty of care to inform himself as to the affairs of the bank. The case set a famous legal precedent, now superseded, for the minimal view of the duties of company directors. It was naturally a considerable embarrassment for the Marquess although he escaped legal blame.
Өлім
Лорд Бьют 1900 жылғы 9 қазанда ұзаққа созылған аурудан (Брайт сырқаты) қайтыс болды, алғашқы инсульті 1896 жылы болған. Ол Бьют аралындағы ата-бабаларының үйі орналасқан шағын шіркеуге жерленді. Оның жүрегі Иерусалимдегі Зәйтүн тауында жерленген. Өсиеті бойынша, үлкен ұлын қоспағанда, әр баласына 100 000 фунт стерлингтен қалдырды. Үлкен ұлы Бьют иеліктерін, оның ішінде Кардифф қамалын, Бьют аралындағы отбасылық резиденция – Маунт-Стюарт үйін және Айрширдегі Дамфрис үйін мұраға алды.
Lord Bute died on 9 October 1900 after a protracted illness (Bright's disease), his first stroke having occurred in 1896, and was buried in a small chapel on the Isle of Bute, his ancestral home. His heart was buried on the Mount of Olives in Jerusalem. In his will he left £100,000 to each of his children, with the exception of his eldest son, who inherited the Bute estates including Cardiff Castle and the family seat, Mount Stuart House on the Isle of Bute, and Dumfries House in Ayrshire.