Кіріспе

Ағаш өңдеуде қолданылатын құрастыру техникасы

Құйрықша тігісі немесе жай ғана құйрықша – ағаш өңдеу (сағат жасау) шеберлігінде, соның ішінде жиһаз, шкафтар, қабырғалы үйлер және дәстүрлі ағаш қаңқалы құрылыстарда ең көп қолданылатын құрастыру техникасы. Тартылуға қарсы кедергісімен, яғни тартылу беріктігімен ерекшеленетін құйрықша тігісі көбінесе шулақтың қабырғаларын алдыңғы бөлігімен біріктіру үшін қолданылады. Бір тақтаның ұшынан созылып тұратын тік тізбектер екінші тақтаның ұшына ойылған "құйрықшалармен" өзара байланысады. Тік тізбектер мен құйрықшалар трапеция пішіндес болады. Жабысқаннан кейін ағаш құйрықша тігісіне қосымша механикалық бекіткіштердің қажеті болмайды.

Тарих

Бұл техника жазу тарихының тууына дейін пайда болған болуы мүмкін. Қайыс тістемелі қосылыстың ең ерте белгілі мысалдары ежелгі Египет жиһаздарында, бірінші династиядан қалған мумиялармен бірге, Қытай императорларының қабірлерінде және Үндістандағы Важаппалли Маха Сива ғибадатханасындағы тас тіректе кездеседі. Қайыс тістемелі дизайн – әртүрлі жиһаз кезеңдерін ажыратудың маңызды тәсілі. Атаудың этимологиясы бұл қосылыстың тіреуішінің немесе ойығының пішінінің қабақтың құйрығына ұқсастығынан туындайды. Еуропада қайыс тістемелі қосылыс кейде қарлығаш құйрықты қосылыс, көгершін құйрықты қосылыс (көгершін сөзі «қабақ» деген мағынаны да білдіреді) немесе желпі құйрықты қосылыс деп аталады.

Әдістер

Құйрықшалы қосылыс құйрықтар мен тікшелердің пішініне байланысты өте мықты болады. Бұл қосылысты бөлуді қиындатады, ал желім қосылғанда ол дерлік мүмкін емес. Осы типтегі қосылыс жәшіктер, әшекейлік қораптар, шкафтар және мықтылық қажет болатын басқа да жиһаз конструкцияларында қолданылады. Оны қолмен жасау қиын, білікті жұмыс күші талап етіледі. Құйрықшалы қосылыстың әртүрлі түрлері бар. Еңістің бұрышы қолданылатын ағаш түріне, қосылыстың мақсатына және жұмыстың түріне қарай өзгереді. Әдетте, жұмсақ ағаштар үшін еңіс 1:6, ал қатты ағаштар үшін көбірек көлбеу 1:8 болады. Көбінесе 1:7 еңісі шартты жағдай ретінде қолданылады. Дегенмен, әртүрлі ағаш түрлеріндегі қосылыстың беріктігіне еңіс әсер етпейді.

Қайың құйрығы арқылы

Осы беттің жоғарғы жағындағы суретте "толық құйрықша" (сонымен қатар "қарапайым құйрықша" деп те аталады) буыны көрсетілген, онда буын құрастырылған кезде екі тақтайдың ұш жағы көрінеді. Толық құйрықшалар корпус және қорап құрылыстарында жиі қолданылады. Дәстүр бойынша, құйрықшалар көбінесе қаптамамен жабылатын. Алайда, құйрықшалар шеберліктің белгісіне айналды және әдетте әдемі элемент ретінде қарастырылады, сондықтан заманауи жұмыстарда олар сирек жасырылады. Шекмелерді жасауда қолданылған кезде, толық (немесе жабық, бұрыштық немесе қабатталған) құйрықша буыны кейде "ағылшын құйрықшасы" деп аталады.

Жартылай соқыр көгершін

Шеберлер біріктірудің алдыңғы жағынан ағаш талшықтары көрінбеуін қалағанда "жартылай соқыр көгершін құйрығын" қолданады. Құйрықтары заттың алдыңғы жағын құрайтын тақтаның ұштарындағы тесіктерге орналасады, осылайша олардың ұштары жасырылады. Жартылай соқыр құйрықтар көбінесе қоржындардың алдыңғы жақтарын қоржындардың қабырғаларына бекіту үшін қолданылады. Бұл, толық көгершін құйрығымен жасалған қоржындарға жалған алдыңғы жақтарды бекіту тәсіліне қарағанда басқаша нұсқа.

Құпия митралы көгершін құйрығы

"Сырлы митралы көгершін құйрығы" буыны (сонымен қатар "митралы жасырын көгершін құйрығы", "толық жасырын көгершін құйрығы" немесе "толық жасырын митралы көгершін құйрығы") ең жоғары сапалы жиһаз және қорап жасау ісінде қолданылады. Ол көгершін құйрығы буынының беріктігін қамтамасыз етеді, бірақ сыртқы жиегін 45 градус бұрышпен біріктіріп, құйрықтарды буынның ішкі бөлігінде жасыра отырып, екі беткейінен де толығымен көрінбейді. Митралы бұрыштық көгершін құйрығы буыны дизайны жағынан ұқсас, бірақ тек бір құйрығы бар және сурет рамкалары және осыған ұқсас қосылыстар үшін қолданылады.

Құпия екі жақты көгершін құйрығы

Құпия екі қабатты жиек тісті қосылысы құпия бұрышты жиек тісті қосылысына ұқсас, бірақ қосылыстың бір жиегінде өте жұқа соңғы талшық бөлігі болады. Бұл қосылыс корпус пен қораптарды құру үшін қолданылады, осылайша жиек тістің бәрін көзден жасыруға болады.

Жылжымалы көгершін

Жылжымалы құйрық – екі тақтаны тік бұрышта біріктіру әдісі, мұнда қиылыс тақталардың бірінің кеңістігінде, яғни шетінде емес, орын алады. Бұл буын көгершіннің құйрығы сияқты өзара байланысып тұру арқылы беріктік береді. Жылжымалы құйрықтарды құйрықты ұяға жылжыту арқылы жинастырады. Әдетте, ұяны сәл конус тәрізді етіп жасауға болады, буынның артқы жағына қарай тығыздығын арттырып, екі бөлікті оңай жылжытуға мүмкіндік береді, бірақ соңында буын тығыз болады. Конусты жылжымалы құйрықты іске асырудың тағы бір жолы – ұяның орнына құйрықты конус тәрізді ету. Қорап жасау кезінде, тақтаның толық еніне дейін созылмаған "тоқтатылған жылжымалы құйрық" кейде "француз құйрығы" деп аталады. Турбиналық пернелерді реактивтік қозғалтқыштарда және басқа да қолдануларда шахтаға бекіту. Сағат жасау: сағат тістік механизмдерінде сынған тістерді ауыстырғанда, жаңа тісті жалғау. Мұрагерлік: құйрықты құрылыс, әсіресе қауіпті аймақтарға арналған маяқтарды жобалауда маңызды қадам болып саналады; Эддистон маяғы мен Фастнет маяғы құйрықты құрылыстың беріктігінің мысалы. 3D-басып шығару: 3D-принтердің физикалық нысанның мөлшеріне қойылған шектеулерді жеңу үшін жиі қолданылады. Оқ ату қарулары мен пневматикалық қарулардағы аспаптық көздеу құрылғылары, мысалы, темір көзделгілер немесе телескоптық көзделгілер, қабылдағышқа немесе сырғанауышқа құйрықты рельс арқылы бекітілуі мүмкін. 11 мм немесе 3/8 – пневматикалық қаруларда және рельсті мылтықтар мен тапаншаларда жиі қолданылатын ең көп таралған өлшем.