Кейка көлі: тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Нью-Йорк штатының Стьюбен және Йейтс округтерінің шекарасында орналасқан Кьюка көлі (Keuka Lake) – АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы ірі саусақ көлдерінің бірі. Ол басқа саусақ көлдерінің ұзын және тар пішінінен өзгеше, Y пішіндес. Сондықтан бұрын оны Бұрыш көл деп атаған. "Кеука" сөзі сенека тілінде "каноэ тоқтағы" немесе "қисық көл" деген мағынаны білдіреді. Көл аймағына алғашқы еуропалық қоныс аударушылар американдық революциялық соғыс кезіндегі Салливан экспедициясынан кейін келді. 1833 жылы Кьюка көлін Сенека көлімен байланыстыратын Крукт көлі каналы салынды, ол Эри каналымен де жалғасты. 19 ғасырдың бірінші жартысынан бастап, көлде көптеген бу кемелері жұмыс істеді, олар көбінесе Пенн Ян мен Хаммондспорт арасында жол жүргізіп, шарап өнеркәсібіне қызмет етті. 1872 жылы Эри темір жолымен байланысқан Бат және Хаммондспорт темір жолы іске қосылып, каналдың орнын басты. 19 ғасырдың ортасынан бастап көлдің айналасын жүзімдіктер мен шарап зауыттары қоршап алды, соның нәтижесінде ол Нью-Йорктегі шарап өнеркәсібінің алға басушысы деген аталымға ие болды. 20 ғасырдың басында авиацияның алғашқы даму кезеңінде, авиатор Гленн Кертисс Кьюка көлінде алғашқы су кемелері типтес ұшақтарды жасап, сынақтан өткізді.

Сипаттама

Y пішінді Кьюка көлі, Пенн Ян қаласының солтүстік-шығыс жағындағы Кьюка көлі шығару арнасы деп аталатын өзен арқылы, Дрезден ауылындағы, Йейтс округі, Нью-Йорк штатындағы Сенека көліне құяды.

Тарих

Кеука көлінің маңындағы жергілікті тайпалар екі шанырақты көлді «каноэ тоқтағысы» деп атаған. 18 ғасырдың соңында бұл аймаққа алғаш келген еуропалықтар көлге «Қисық көл» деген ат берді. 1779 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Салливан экспедициясы аймақты басып алған британдық әскерлермен және олармен одақтас Ирокез тайпаларымен шайқасып, жеңіске жетті. Салливан әскері елдеріне қайтқанда, көл аймағының табиғи сұлулығын, құнарлы топырағын көріп, қала маңындағы шығысқа жігерлендіретін жаңалықтар жеткізді. Содан кейін көптеген адамдар осы аймаққа қоныстанды және келген соң көл маңында бидай өсіретін шаруашылықтар мен Кеука көлінің шығысында астық ұнтақтайтын диірмендер құрды. 1788 жылы квакер уағыздаушысы Джемима Уилкинсон Иерусалим қалашығын құрды. Ауыр сырқаттан жазылғаннан кейін ол өзін «Жаһандық дос» деп атады. Уилкинсон 25 басқа қоныс аударушымен бірге 25 акр орманды тазартып, Кеука көлінен Сеника көліне дейін созылатын шығыс арнасының бойында бірнеше жабық үйлер салды. Кеука көлінің деңгейі Сеника көлінен 260 футтан жоғары болғандықтан, ол ұнтақ диірмені үшін өте қолайлы орын саналды, себебі арна диірменді қуатпен қамтамасыз ететін төмен ағыс суын ұсынып тұрды. 1790 жылы діни қауымдастықтың саны 260-қа жетті. Олар көшбасшылары үшін Кеука көлінің шығысында алғашқы ағаш үйді бірге салды. Бұл екі қабатты, орталық мұржасы бар тоғыз каминнен тұратын үлкен құрылыс болды. Діни қызметтер үшін 30 шаршы метрлік ағаштан жасалған жиналыс үйі де салынды. Уилкинсон мен оның ізбасарлары 1790 жылдан 1794 жылға дейін осы жерде тұрды. 1790 жылы Кеука көлінің шығысында алғашқы диірмен ашылды. 1794 жылы Льюис Бердсолл Пенн Ян ауылының шекарасында, Кеука көлінің шығысында алғашқы ағаш кесетін диірменді салды және оның құрылысын қадағалауды Енох Малинге тапсырды. Келесі жылдары Кеука көлінің шығысы бойында үлкен өсім-даму болды. 1820 жылы 14 ағаш кесетін диірмен, 7 ұнтақ диірмен, бірнеше арақ қайнату зауыты, май зауыты, 4 кард машинасы болды, олардың барлығы жергілікті шикізатты – бидай, ағаш, зығыр тұқымы, жүн және жүгеріні пайдаланды. Канал құрылысының перспективасы, тіпті аяқталмас бұрын, Кеука көлі маңындағы қалаларда жаңа бизнес пен үлкен өсімге серпін берді. 1872 жылы Бат және Хаммондспорт темір жолы іске қосылды. Эри темір жолымен байланысқан каналдық тармақ желісі каналды ескірді. 1884 жылы Fall Brook темір жолы аяқталды, ол негізінен каналдың жағалауы мен төсегін ұстанды, сонымен қатар бірнеше қағаз фабрикалары салынды, олардың тауарлары осы темір жолмен тасымалданды. Темір жол қазір жаяу және велосипед жолы – Кеука шығыс жолы. 1835 жылы көлде бірнеше бу кемелері жүрді, олар әдетте Кеука көлінің оңтүстік ұшында орналасқан Хаммондспорт пен солтүстік ұшында орналасқан Пенн Ян арасында жүріп тұрды. Алғашқы бу кемесі «Кеука Мейд» деп аталды, ол 85 фут ұзындығында, ағашпен жұмыс істейтін бу қозғалтқышы бар. 1847 жылы Лемуэль Гастингс алғаш рет көп мөлшерде жүзім мен желейді арна арқылы Нью-Йорк қаласына жіберді. 1864 жылы «Джордж Р. Юнгс» бу кемесі іске қосылды. Бұл кеменің ұзындығы 45 метр, әсем асханасы болды. Кеме «Стьюбен» деп қайта аталды және 1879 жылға дейін қызмет етті. Капитан Аллен Вуд Кьюка 1867 жылы бұрандалы кемені көлге енгізді. Көп ұзамай «Ятс» 1872 жылдан 1883 жылға дейін көлде жұмыс істеді, ол пеш пен қазаннан от алды, бұл көлдегі көптеген бу кемелері үшін тән еді. 1878 жылы жаңа «Лулу» бу кемесі көлдегі 21 мильді бойлай алғашқы сапарын жасады. Сөз сөйлегеннен кейін кеме жасау компаниясының директорының әйелі кемеге «Мен сені Мэри Белл деп атадым» деген сөздермен шомылдыру рәсімін жасады. Бірнеше механикалық кешігулерден кейін кеме кешкі сағат 19:30-да шулы жанкүйерлердің ықыласымен суға түсті. Көлдің барлық ұзындығы бойынша сынақ 22 маусымда жасалды, кеме Пенн Яндан Хаммондспортқа дейін көлдің қарама-қарсы жағына, оңтүстікке қарай 20 мильдей жүзіп өтті. «Мэри Белл» кемесі 30 жыл бойы қызмет етті. Ол 1922 жылы көлде жұмыс істеген соңғы бу кемесі болды, бұл 85 жылдық бу кемелерінің тарихын аяқтады. 1870 жылы көлдің айналасындағы ауылды мыңдаған акр жүзімдіктер жапқан, сонымен қатар көлдің айналасында көптеген шарап фабрикалары пайда бола бастады. Олар көл жағалауында көптеп кездесетін жалпақ тастардан жасалған құрылыстарда орналасты. Жүзім өнеркәсібінің дамуымен аймақтың жаңа өркендеуі қалыптасты. Жүзім мен шарап әлемге танымал болғандықтан, оларды көлдегі порттардан тасып, Хаммондспортқа жеткізу үшін бу кемелері қажет болды. Одан олар арбалармен, кейін Бат және Хаммондспорт темір жолымен тасымалданды. 1921 жылы бензинмен жұмыс істейтін жүк көліктері мен автомобильдердің пайдалануы артып, көлдегі бу кемелерінің қозғалысы азайды. «Мэри Белл» көлдің қарама-қарсы жағындағы Хаммондспорт пен Пенн Ян арасындағы соңғы сапарды жасаған үлкен кеме болды. 1953 жылы Константин Дамиен Франк Хаммондспортқа қоныстанды. Vitis vinifera жүзімін өсіруші Франк басқа шарап өндірушілерді осы жүзімді өсіруге ынталандырды, бұл көл аймағындағы басқа өсірушілердің мақұлдауына және наразылығына түрткі болды.

The Native Indians around Keuka Lake referred to the two pronged lake as, "canoe landing." In the latter 18th century the first white settlers to the area named the lake, Crooked Lake. In 1779, during the American Revolutionary War, the Sullivan Expedition clashed with and defeated the British who occupied the region, along with the various Iroquois tribes who were allied with them. Upon their return home Sullivan's troops, having seen the natural beauty of the lake region, with its rich soil, carried encouraging reports to the people back in the suburban east. Subsequently, many people were inspired to settle in the region and upon their arrival soon established wheat producing farms about the lake, and grist mills along the outlet of Keuka Lake. In 1788 the township of Jerusalem was founded by a Quaker Evangelist preacher, Jemima Wilkinson, who, after recovering from a near death illness, referred to herself as the Public Universal Friend. Wilkinson, with a following of twenty five other settlers began to clear twenty five acres of forest and built a number of log cabins along the outlet creek which led from Keuka Lake to Seneca Lake. As the surface elevation of Keuka Lake was more than 260 feet higher than Seneca Lake it was considered an ideal location for a grist mill, as the outlet provided the descending water needed to power the mill. By 1790 the religious congregation numbered two hundred and sixty. Together they built the first frame house on the outlet creek from Keuka Lake for their leader. it was a large two story structure that housed nine fireplaces about a central chimney. A thirty foot square log meeting house for religious services was also built. Wilkinson and her followers remained here from 1790 to 1794. In 1790 the first mill was established at the falls of the Keuka Lake outlet. In 1794 the first sawmill to emerge inside the village limits of Penn Yan, on the Keuka Lake Outlet, was established by Lewis Birdsall, who commissioned Enoch Malin to oversee its construction on the outlet's north bank. In the following years there was much growth along the length of the Outlet Keuka Lake. By 1820 there were 14 sawmills, 7 gristmills, several distilleries, an oil mill, 4 carding machines, all of which made use of local raw materials, i. e. wheat, timber, flaxseed, wool and corn. The prospect of a canal, even before it was completed, inspired new business and considerable growth in the towns around Keuka Lake. In 1872 the Bath & Hammondsport Railroad went into operation. As a railroad branch line that connected to the Erie Railroad the canal soon became obsolete. In 1884 the Fall Brook Railroad line was completed, which largely followed the towpath and bed of the canal, while several paper mills were constructed whose goods were shipped by this railroad. The rail route is now a hiking and cycling trail, the Keuka Outlet Trail. By 1835 there were several steamboats running on the lake, which typically made runs between Hammondsport, located on the southern tip of Keuka Lake, and Penn Yan, located at the northern tip. The first steamboat built was called the Keuka Maid, a sidewheeler of 85 feet in length, with a steam engine that was fueled by wood. In 1847, Lemuel Hastings was the first to ship a large quantity of grapes and jelly via the canal to New York City. Following was the steamer the George R. Youngs, was launched in 1864. This vessel was 130 feet in length with an elaborate dining room. The vessel was rechristened the Steuben and remained in service until in 1879. Captain Allen Wood Keuka, introduced the Keuka, a screw steamer, to the lake in 1867. Shortly thereafter the Yates, a 115 foot side wheeler, operated on the lake from 1872 to 1883, until she caught fire from the furnace and her boiler, which became typical of many steamboats on the lake. In 1878, a new sidewheeler, the Lulu, made her maiden voyage down the 21 miles of lake. After the speech the wife of the manager of the shipbuilding company had the honor of christening the ship, with the words, "I Christen Thee Mary Bell". After some mechanical delays with the launching apparatus the ship slipped into at 7:30 pm amid the cheers of those who came to see the event. The trial run of the entire length of was made on June 22, as the ship cruised from Penn Yan to Hammondsport at the opposite end of the lake 20 miles to the south. The Mary Bell remained in operation for 30 years. She was the last steamboat to operate on the lake in 1922, ending 85 years of steamboat history on By 1870 there were thousands of acres of vineyards covering the countryside surrounding the lake, while numerous wineries also began to emerge around the lake. They were housed in structures typically made from the abundant flat rocks about the lakeside. With the subsequent development of the grape industry, a new prosperity to the region had been well established. As grapes and wines were becoming known around the world, Steamboats were needed to haul them from the ports along the lake and take them to Hammondsport. From there they were hauled by wagons, and later by the Bath and Hammondsport Railroad. By 1921, with the increased use of gasoline powered trucks and cars, steamboat traffic on the lake began to diminish: The Mary Bell was the last large vessel to make the run between Hammondsport and Penn Yan on opposite ends of the lake. In 1953 Konstantin Damien Frank, settled in Hammondsport. A grower of Vitis vinifera grapes, Frank encouraged other winemakers to grow this type of grape, which met both approval and disapproval from the other growers in the lake region

Хаммондспорт теңіз авиациясының пионері Гленн Кертистің туған жері және үйі, қазір Гленн Х. Кертис мұражайы орналасқан. 20 ғасырдың басында Кертис ойлап тапқан алғашқы су ұшақтары Кеука көлінде жасалып, сынақтан өтті. Кертис Модель H-тің бірнеше түрлері, әлемдегі алғашқы «ұшатын қайық» Кеука көлінде көптеген ұшып-қону операцияларын жасады. Осы кезеңде Кертис өндіріс компаниясы Хаммондспортта құрылды. Оның үлкен жетістігі мен жалпыға танымал болуы «Хаммондспортты және Кеука көлін картаға енгізді» деуге болады.

Экология

Бұл су айдынында көлдік алабұға, қоңыр алабұға, көкжаз алабұға, жағалаудағы лосось, кіші ауызды басс, үлкен ауызды басс және сары шабақ кеңінен таралған және сау популяциялармен өкілделген. Өнімді балық шаруашылығын көптеген шабақ балықтары, ең бастысы – алабұғалар (sawbellies) қамтамасыз етеді, бұл көл аймақтың балық аулаушылары үшін өте танымал. Адамдар, балықтар және жануарлар дүниесі көлдің бай экологиясына тәуелді. Бұл күрделі экожүйе су жиналатын алаптың ластануына ұшырайды, көбінесе жаңбыр суларының ағып кетуінен. Кеука көлінің қауымдастығы (KLA) көл суын бақылап, оның ішу, балық аулау және жүзу сияқты көптеген мақсаттарға жарамды екендігін қамтамасыз етеді. Судың сапасы үшін суға іргелес ағындар, жер асты сулары және көлдің өзі үнемі тексеріледі. Сонымен қатар, KLA көл деңгейі туралы деректерді жинап, жариялайды. Солтүстік Американың көптеген су айдындарына әсер еткен еуропалық зебралы моллюскілердің таралуы Кеука көліне және Нью-Йорктегі басқа да саусақ көлдеріне де әсер етті. Бұл моллюскілер көлдің экожүйесін бұзумен қатар, көл жағасындағы үй иелеріне де қиындық тудырады. Олардың кішкентай өлшемі су қабылдау құбырларын бітеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, олардың өткір қабықтары жүзушілердің аяқтарына жарақаттар келтіруі мүмкін. Көлде жүзу кезінде суға арналған аяқ киім кигені жөн.

Қоршаған орта

Пенн Ян ауылы көлдің солтүстік-шығыс ұшында, ал Бранчпорт солтүстік-батыс ұшында орналасқан. Хаммондспорт көлдің оңтүстік жағында жатыр. Көлдің жағалауы көбінесе тұрғын үйлермен жабдықталған, бірақ Кеука колледжі шығыс тармағының батыс жағалауындағы Кеука паркінде, ал Кеука көлі мемлекеттік паркі көлдің солтүстік-батыс тармағының шығыс жағында орналасқан. Нью-Йорк штаты шерифтері институты басқаратын Ирокез лагері жардың шығыс жағында орналасқан. YMCA Camp Cory көлдің солтүстік-шығыс тармағының шығыс жағында орналасқан. "Жақсы күндер мен ерекше сәттер" лагері көлдің солтүстік-батыс тармағының батыс жағында орналасқан. Гаррет еске алу капелласы екі тармақ арасындағы жардың ұшына жақын орналасқан. Бұл аймақтың экономикасының маңызды бөлігі жүзім шаруашылығы мен шарап өндірісіне негізделген.