Кіріспе
Crotalus және Sistrurus туыстарына жататын улы жыландар тобы – Crotalinae (саңылаулы жыландар) тұқымдасының Crotalus және Sistrurus туыстарын құрайтын жыртқыш жыландар. Барлық шағылысты жыландар – итті жыландар. Шағылысты жыландар – әртүрлі ортада тіршілік ететін жыртқыштар. Олар құстар мен кеміргіштер сияқты ұсақ жануарларды аулайды. Шағылысты жыландар өз атауын құйрығының ұшындағы дірілдегенде қатты дыбыс шығаратын қоңыраудан алған, ол жыртқыштарды қорқытады. Солтүстік Америкада жылан шағуынан болатын жарақаттардың басты себебі – шағылысты жыландар, бірақ олар көбінесе қоздырылғанда немесе қауіп сезгенде ғана шағады; уақтылы емделген жағдайларда шағулар көбінесе өлімге әкелмейді. Шағылысты жыландардың 36 белгілі түрі 65-тен 70-ке дейін қосалқы түрлерге бөлінеді, олардың барлығы Америкаға тән, Аргентинаның орталық бөлігінен Канаданың оңтүстігіне дейін таралған. Ең ірі шағылысты жылан – шығыс алмазды жылан, оның ұзындығы 2,44 метрге жетеді. Шағылысты жыландарды бүркіттер, тышқанторғайлар, патша жыландары және басқа да көптеген түрлер жейді. Олар әлі де әлсіз және жетілмеген кезде, жас шағылысты жыландар көбінесе жем болады. Адамдар көптеген шағылысты жыландарды өлтіреді. Көптеген аймақтарда шағылысты жыландардың саны мекендеу орындарының жойылуы, браконьерлік және жою науқандарынан қатты қысымда тұр.
the reptile
Rattlesnakes are venomous snakes that form the genera Crotalus and Sistrurus of the subfamily Crotalinae (the pit vipers). All rattlesnakes are vipers. Rattlesnakes are predators that live in a wide array of habitats, hunting small animals such as birds and rodents. Rattlesnakes receive their name from the rattle located at the end of their tails, which makes a loud rattling noise when vibrated that deters predators. Rattlesnakes are the leading contributor to snakebite injuries in North America, but rarely bite unless provoked or threatened; if treated promptly, the bites are seldom fatal. The 36 known species of rattlesnakes have between 65 and 70 subspecies, all native to the Americas, ranging from central Argentina to southern Canada. The largest rattlesnake, the eastern diamondback, can measure up to 2.44 m in length. Rattlesnakes are preyed upon by hawks, weasels, kingsnakes, and a variety of other species. Rattlesnakes are heavily preyed upon as neonates, while they are still weak and immature. Large numbers of rattlesnakes are killed by humans. Rattlesnake populations in many areas are severely threatened by habitat destruction, poaching, and extermination campaigns.
Этимология
Crotalus ғылыми атауы грек тіліндегі κρόταλον сөзінен шыққан, ол "кастаньета" деген мағынаны білдіреді. Sistrurus атауы – грек тіліндегі "құйрық сыңғырлағыш" (Σείστρουρος, seistrouros) сөзінің латын тіліне аудармасы және ежегіт египеттік музыкалық аспап – сыңғырдың (sistrum) түбімен байланысты.
Аумағы мен тіршілік ету ортасы
Қалқалы жыландар Американың оңтүстік Канадасынан Аргентинаның орталық бөлігіне дейін таралған, олардың көпшілігі шөлейтті аймақтарда мекендейді. Көптеген түрлері Американың оңтүстік-батысы мен Мексикада кездеседі. Төрт түрі Миссисипи өзенінің шығысында, ал екеуі Оңтүстік Америкада таралған. АҚШ-та ең көп қалқалы жылан түрлері Аризона штатында – 13 түр. Қалқалы жыландар жер бетіндегі жылуды сақтай алмайтын омыртқалы жануарларға қолайлы барлық ортада кездеседі, бірақ әрбір түрдің өмір сүруіне қатаң талаптар қойылуы мүмкін, белгілі бір өсімдіктер тобының өсетін жерлерінде немесе биіктіктің шектеулі диапазонында тіршілік етеді. Көптеген түрлер ашық, тасты жерлерге жақын өмір сүреді. Тастар оларды жыртқыштардан қорғайды, мол жем (мысалы, кеміргіштер, кесірткелер, жәндіктер және т.б.) береді, сонымен қатар күн сәулесінде жылуға мүмкіндік туғызады. Дегенмен, қалқалы жыландар дала, батпақ, шөл және орман сияқты әртүрлі орталарда кездеседі. Қалқалы жыландар 80-90°F (26-32°C) температураны ұнатады, бірақ мұз температурасына төтеп бере алады, тіпті қысқа мерзімге 4°F (-16°C) температураға төзіп, 37°F (3°C) температурада бірнеше күн бойы тірі қалуға қабілді. Қалқалы жыландардың алғашқы ата-бабалары Мексикадағы Сьерра-Мадре-Оксидентал аймағынан шыққан деп есептеледі. Ал ата-бабалар мекендеген аймақтың ең көп кездесетін өсімдігі – қарағай-эмен ормандары.
Тарату
Қалқалы жыландар көбінесе тышқандар, егеуқұйрықтар, қояндар, сұржылқылар, ұсақ құстар және басқа да кішкентай жануарлармен қоректенеді. Олар жемтіктерін күтіп отырады немесе иінде аң аулайды. Қалқалы жыланның қорғану және аң аулау механизмдері оның физиологиясымен және ортасымен байланысты. Ең маңыздысы, қоршаған ортаның температурасы эктотермдердің қабілетіне әсер етеді. Жемтік улағы бар тісімен жылдам өлтіріледі, қысып өлтіру емес. Егер шалынған жемтігі өлмес бұрын қашып кетсе, қалқалы жылан оны иісімен іздей алады. Ол құлаған жемтікті тапқанда, мұрнымен тебіп, тілін қозғай және иіс сезу арқылы тіршілік белгілерін тексереді. Жемтік әлсірегенін анықтағаннан кейін, қалқалы жылан аузынан шығатын иіске қарап, оның басын табады. Содан кейін жемтікті басынан жұтады, бұл қанаттары мен аяқ-қолдарының буындарынан бүгілуіне мүмкіндік береді, соның салдарынан тамақтың көлемі кішірейеді. Қалқалы жыландардың асқазан сұйықтығы өте күшті, ол ет пен сүйекті толық қорытуға мүмкіндік береді. Оптималды ас қорыту жылан дене температурасын 25-29°C (80-85°F) аралығында ұстағанда жүзеге асады. Егер жемтігі кішкентай болса, қалқалы жылан көбінесе аң аулауды жалғастырады. Егер тамақ жеткілікті болса, жылан жылы, қауіпсіз жерді тауып, жемтігі қорытылғанша демалады. Тамақтану әдеттері кеміргіштердің санын шектеу арқылы маңызды экологиялық рөл атқарады, бұл егінге зиян келтірудің алдын алады және экожүйелерді тұрақтандырады.
Гидратациялау
Жыл сайын қыңғырау жыландарының дене салмағына тең су ішуі, сулы болуы үшін қажет деп саналады. Олардың су ішу әдісі су көзіне байланысты. Үлкен су қоймаларында (өзендер, көлдер сияқты) олар басын суға батырып, жақтарын ашып-жауып су жұтады, бұл суды сорып алады. Егер шұбатын немесе кішкентай су жинақтарынан ішсе, олар сұйықтықты капиллярлық күш арқылы немесе төменгі жақтарын жалпақтап, сумен толтыру арқылы ішеді.
Жыртқыш жануарлар
Жаңа туған қоңыраулы жыландарға мысықтар, көгершіндер, қарғалар, жол жүгірушілер, еноттар, оппосумалар, сканкстар, койоттар, қызылшалар, камшы жыландары, патша жыландары және жарыскерлер сияқты түрлі жануарлар жемтілік етеді. Кішірек кроталиндік түрлердің жас төлдері көбінесе құс, балықшы және шырша сияқты ұсақ жыртқыш құстардың шабуылына ұшырап, желінеді. Формика тұқымдасына жататын кейбір құмырсқа түрлерінің жаңа туған жыландарды жейтіні белгілі, сондай-ақ Solenopsis invicta (от құмырсқалары) да солай істейді деп болжанады. Кейде аштыққа шалдыққан ересек қоңыраулы жыландар өз төлдерін жеп қояды. Екінші жылына жеткен қоңыраулы жыландардың шамалы бөлігі (көбінесе 20%-ға дейін) койоттар, бүркіттер, шоқпарлар, соулар, сокольдер, жабайы шошқалар, барс, индиго жыландары және патша жыландары сияқты ірі жыртқыштардың жемтілігіне айналады. Қалқалы жылан (Lampropeltis getula) – құрысу арқылы аулайтын жылан, қоңыраулы жыландардың және басқа да уытты жыландардың уына төзімді, ал қоңыраулы жыландар оның табиғи рационының бір бөлігін құрайды. Қоңыраулы жыландар патша жыландарының иісін сезеді. Олар патша жыланның жақын маңда екенін білгенде, "дене көпірлеу" деп аталатын қорғаныс позаларын қолдана бастайды. Әдеттегі тік және орамды қорғаныс позасынан айырмашылығы, қоңыраулы жылан басын жерге төмен түсіріп, патша жыланның оған тиісіп алуына кедергі келтіруге тырысады (бас – қоңыраулы жыланның бірінші желінетін бөлігі). Қоңыраулы жылан денесін сілкіп, арқасын жоғары көтеріп, патша жыланға қаратылған дөңгелек тәрізді түзеді. Көтерілген дөңгелек шабуылшыға шабуыл жасау үшін, сондай-ақ патша жыланнан басын қорғау үшін қолданылады.
Сезім мүшелері
Барлық шұңқырлы жыландар сияқты, қоңыраулы жыландарда радиацияны сезе алатын екі мүше бар: олардың көздері және беттеріндегі жылуды сезетін "шұңқырлар" жиынтығы. Бұл шұңқырлар жыландарға олжаны табуға және олжаның жылулық сәулеленуіне сүйене отырып, оған қарай жылжуға мүмкіндік береді. Бұл шұңқырлардың тиімді әсер ету қашықтығы шамамен 30 сантиметрді (1 фут) құрайды, бірақ қоңыраулы жыланға түнде жылы қанды жануарларды аулауда ерекше артықшылық береді.
Жылуды сезімталдайтын шұңқырлар
Күлді жыландар көздерінен басқа, қоршаған ортадағы жылы қанды организмдерден шығатын жылулық сәулелерді анықтай алады. Оптикалық тұрғыдан қарағанда, камера көзіндей жұмыс істейтін, инфрақызыл сәуле түріндегі жылулық сәулелер ойықтың ашылуы арқылы өтіп, артқы қабырғадағы қабықшаға түседі, осы органның бұл бөлігін қыздырады. Бұл қабықшаны құрайтын жоғары сезімталдығы бар жылу рецепторларының тығыздығының арқасында, күлді жылан өзінің жанындағы 0,003°C немесе одан да аз температура өзгерістерін сезе алады. Ойықтардың кішкентай өлшемділігіне байланысты, мұндай жылулық бейнелердің ажыратымдылығы мен контрасты төмен болады. Дегенмен, күлді жыландар көздерінен алынған визуалды бейнелерді ойық мүшелерінен алынған жылулық бейнелермен біріктіріп, жарық аз болғанда айналасын дәлірек көруге мүмкіндік алады.
Иісі
Қалқалы жыланның иіс сезу қабілеті ерекше күшті. Олар иіс сезуді мұрын тесіктері арқылы да, тілдерін жылжыту арқылы да сезе алады, тілдері иіс бөлшектерін ауыздың жоғарғы жағындағы Якобсон мүшелеріне жеткізеді. Қалқалы жыландар толыққанды тістерімен және уымен туады, сондай-ақ туған кезде-ақ қоректісін өлтіре алады. Ересек қалқалы жыландар 6–10 апта сайын тістерін жаңартады. Жұмыс істейтін тістердің артында кем дегенде үш жұп қосалқы тіс болады.
Уыт
Уы гемотоксикалық, тінді жояды, некроз және коагулопатия (қан ұюдың бұзылуы) тудырады. АҚШ-та жолбарыс жыланы (C. tigris) және Мохаве жыландарының (C. scutulatus) кейбір түрлері Мохаве А типі токсині деп аталатын пресинаптикалық нейротоксикалық у компонентіне ие, ол ауыр сал қаусыздануға себеп болуы мүмкін. Қара салыстырғанда уының мөлшері аз болғанымен, C. tigris-тің уының күші зертханалық тышқандарда жүргізілген зерттеулерге сүйене отырып, барлық құйрықты жыландардың арасында ең жоғары, ал Батыс жарты шардың барлық жыландарының арасында ең жоғары болып саналады. C. scutulatus-тың да уы Америкадағы ең улы жылан уларының бірі деп есептеледі, бұл зертханалық тышқандардағы зерттеулерге негізделген. Қалқалы жыланның уы бес-он бес фермент, әртүрлі металл иондары, биогендік аминдер, липидтер, еркін аминқышқылы, ақуыздар және полипептидтердің қоспасы болып табылады. Нақтырақ айтқанда, құйрықты жыландарда үш негізгі у токсині бар: фосфолипазалар А2 (PLA2), жылан уыты металлопротеиназалары (SVMP) және жылан уыты серин протеиназалары (SVSP). Оның құрамына олжаны қозғалмайтын және әрекетсіз етуге арналған компоненттер, сондай-ақ кейін жеуге дайындау үшін тінді ыдыратуға арналған ас қорыту ферменттері кіреді. Алайда, жақында теңгерімді таңдау уытқа байланысты гендердегі бейімделу генетикалық әртүрлілікті сақтауды жақсы түсіндіруге көмектеседі, бұл құйрықты жыландарға өздерінің олжаларымен эволюциялық қарулану жарысында одан да жақсы қалып қоюға мүмкіндік береді. Ересек жыландардың уы күштірек, ал ірі жыландар көбінесе оның үлкен көлемін сақтай алады.
Қалқа
Бұл құйрық жыланның жыртқыштарына ескерту қызметін атқарады. Құйрықтың ұшын жауып тұрған қабықшалардың өзгеруі нәтижесінде кератиннен жасалған қуыс, бірімен-бірі байланысқан сегменттерден құралған. Құйрықтағы арнайы "қалқытушы" бұлшық еттердің жирылуы осы сегменттердің бір-біріне соғылуына себеп болады, осылайша құйрық дірілдеуі деп аталатын мінез-құлық арқылы сыңғырлаған дыбыс пайда болады (сегменттердің қуыс болуы осы дыбысты күшейтеді). 2016 жылы Allf және авторлар тобы құйрық жыландарының құйрық жүйесінің эволюция механизмі ретінде мінез-құлықтың икемділігін ұсынатын мақала жариялады. Қалқалы жыландардың жағдайында Allf және авторлар жыртқышқа қарсы құйрық дірілдеуінің құйрық жүйесінің пайда болуына алғышарт болуы мүмкін екенін, мінез-құлық икемділігінің мысалы екенін ұсынды. Жылан туған кезде құйрығының ұшында "алдын-ала түйме" болады, ал бірінші терісі түскеннен кейін бірнеше күннен кейін ол "түймемен" ауыстырылады. Бірақ екінші сегмент қосылғанға дейін, терісі тағы бір рет түскенге дейін, сыңғырлаудан ешқандай дыбыс шығарылмайды. Жылан терісін тастаған сайын жаңа сыңғырлау сегменті қосылады, ал жыланның тамақтануына және өсу қарқынына байланысты жылына бірнеше рет терісін тастауы мүмкін. Құйрық жыландары құйрықтарын зақымданудан қорғау үшін көтеріп алып жүреді, бірақ осы сақтық шарасына қарамастан, олардың табиғаттағы күнделікті қызметтері олардың ұштарын үзіліске әкеледі. Осы себепті, құйрығындағы сыңғырлау саны құйрық жыланың жасына байланысты емес. Оң жақ жүрекше жүйелік қан айналымынан келген тамырлардан оттегісіз қанды қабылдайды. Сол жақ жүрекше өкпеден қанды қабылдап, оны қарыншаға және жүйелік қан айналымы арқылы капиллярлар мен артериялар арқылы жібереді. Қалқалы жыланның терісінде бүкіл денесін жабатын, сусыздану және физикалық жарақаттар сияқты түрлі қауіптерден қорғайтын қабықшалар жиынтығы бар. Типикалық құйрық жылан, Crotalus туысының басының жоғарғы бөлігі кішкентай қабықшалармен жабылған, бірақ бірнеше түрлерінде мұрынның үстінде бірнеше тығыз орналасқан пластиналар болады. Жыланның терісі тигізгенде, кернеуге және қысымға өте сезімтал; олар ауыруды сезіне алады. Терінің маңызды функциясы - ауа температурасының өзгеруін сезіну, бұл жыландарды жылы жатқан жерге немесе паналаған жерге бағыттауға көмектеседі. Қалқалы жыландар әдетте жарқын немесе көзге түсетін түстерге (қызыл, сары, көк және т.б.) ие болмайды, оның орнына қоршаған ортаға ұқсайтын нәзік жердің түстеріне сенеді. Құйрық жыландарының қабықшаларын байланыстыратын эпидермалық тіндердегі бүгілген жерлер. Үлкен жемді жұтқанда, бұл бүгілген жерлер ашылып, терісінің кеңейіп, әлдеқайда үлкен көлемді қабылдауына мүмкіндік береді. Тері тамаққа сыйымды болу үшін тығыз созылғандай көрінеді, бірақ шындығында тері жай ғана бүгілген күйінен тегістеліп, аса жоғары кернеуге ұшырамайды.
Көбею
Көптеген құйрықты жылан түрлері жаз немесе күз айларында жұптасады, ал кейбір түрлері тек көктемде, немесе көктем мен күзде жұптасады. Аналықтар аз мөлшерде жыныстық феромондар бөліп шығарады, олардың иісін еркектер тілдері мен Джейкобсон мүшелері арқылы анықтап, олардың соңынан ереді. Ұялы аналық табылып, оны еркек бірнеше күн бойы ілесіп жүреді (бұл мінез-құлық жұптасу маусымынан басқа кезде сирек кездеседі), жиі қолмен ұстап, ынталандыруға тырысады. Кейбір түрлердің еркектері, мысалы, ағаш құйрықты жыландар (C. horridus), жұптасу маусымында аналықтар үшін бәсекелесіп күреседі. Бұл күрес "жауынгерлік би" деп аталады, онда екі еркек дененің алдыңғы бөлігін бір-біріне торықтырып, бас пен мойын тік тұрады. Көбінесе үлкен еркектер кішілерін қуады. Көптеген жыландар мен басқа да бауырымен жорғалаушылар жұмыртқа туады (ұялайды), бірақ құйрықты жыландар жұмыртқа туады (ұя салғаннан кейін тірі бала туады). Аналық жұмыртқаларды (ова) жұмыртқалық бездерінде жасайды, содан кейін олар дене қуысы арқылы екі жұмыртқа түтігінің біріне өтеді. Жұмыртқалар жұмыртқа түтігінің орамды бөлігінде, "түтікше" деп аталатын жерде, үздіксіз тізбектей орналасады. Еркек құйрықты жыландардың құйрығының тамырында жыныстық мүшелері – гемипеністер орналасқан. Гемипеніс жұптасу кезінде болмаса, дененің ішіне тартылып тұрады. Гемипеніс құрылысы жағынан адамның пенисіне ұқсас. Аналықтар сперматотека деп аталатын ішкі қуыстарда сперманы бірнеше айға дейін сақтай алады, бұл оларға күзде жұптасып, бірақ жұмыртқаларды келесі көктемге дейін ұрықтандырмауға мүмкіндік береді. Аризона қара құйрықты жыланының (C. oreganus cerberus) сүтқоректілерге тән күрделі әлеуметтік мінез-құлықтары байқалған. Аналықтары балапандарымен бірнеше апта бойы ұяда қалады және аналықтары балаларын бірлесіп тәрбиелейтіні байқалды. Құйрықты жыландар жетілуіне бірнеше жыл уақыт керек, ал аналықтары әдетте үш жылда бір рет көбейеді.
Брумация
Қыстың суық айларында кейбір құйрықты жылан түрлері қыстауға ұқсас, ұйқыға жататын кезеңге енеді. Олар көбінесе жер астындағы "құйрықты жылан ордалары" немесе гибернакулалар ішінде көптеп жиналады (кейде 1000-нан астам жылан), біріне-бірі тығылып. Олар қыста өз қоныстарын түрлі жануарлармен (мысалы, тасбақалар, кішкентай сүтқоректілер, омыртқасыздар және басқа да жыландармен) үнемі бөліседі. Құйрықты жыландар көбінесе жыл сайын бірнеше шақырым жол жүріп, сол ордаға қайта оралады. Олардың жыл сайын ордаға қалай оралатыны белгісіз, бірақ бұл феромондық іздер мен көру арқылы алынатын сигналдардың (мысалы, жер бедері, аспанға қарай бағитталу және күннің бағыты) үйлесімі болуы мүмкін. Ұзақ қыстайтын түрлердің көбею деңгейі, қысқа қыстайтын немесе қыстамайтын түрлерге қарағанда төмен болады. Жаңа Англияның Апалачи тауларындағы биік шыңдарда мекендейтін әйел құйрықты жыландар орташа есеппен үш жылда бір рет көбейеді, ал Мексиканың жылы климатына тән найзалы жылан (C. polystictus) жыл сайын көбейеді. Басқа жыландар сияқты, құйрықты жыландар да өте ыстық немесе құрғақ кезеңдерде жатады, сондықтан оларды жаздың ең ыстық және құрғақ айларында көру сирек.
Қорғау мәртебесі
Жыландар адамдар қоныстанған аймақтардан аулақ болып, көбінесе бұзылмаған табиғи ортаны ұнатады. Адамдардың жылдам мекенжайларын жоюы, жылан ұстау іс-шаралары сияқты жаппай қырғындар, сондай-ақ қасақана жою науқандары көптеген аймақтарда жыландар популяциясына қауіп тудырады. АҚШ-тың көптеген штаттарында бірнеше түрлер, мысалы, ормандық жылан, массасауга және қамысты жылан, қорғауға алынған немесе жойылуға жақын түрлер ретінде тізілген. Көптеген жыландар көліктердің астында қалып өледі. Халық тығыз қоныстанған және көлік қозғалысы жоғары аймақтарда, ескерту дыбысын шығармайтын жыландар туралы хабарлар көбейіп келеді. Бұл құбылысты адамдардың таңдау жасауының нәтижесі деп қате айтылады, себебі адамдар жыландарды тапқанда өлтіреді. Алайда, жылан сарапшылары бұл теорияны жоққа шығарып, жыландардың адамдар күткендей жиі ескерту дыбысын шығармайтынын, ал адамдарға жақын жерде тұратын жыландар адамдарға үйреніп, ұзақ уақытқа немесе тым жақын келгенде ғана ескерту дыбысын шығаратынын айтады.
Қауіпсіздік және алғашқы көмек
Солтүстік Америкада жылан шағудан болатын жарақаттардың негізгі себебі – діңгек жыландары, ал Орталық және Оңтүстік Америкада – маңызды себеп болып табылады.
Тырнаудан аулақ болу
Қалқалы жыландар жыртқыштардан жасыра алмайтын кең, ашық кеңістіктерден қашып жүреді және егер олардың жақындап келе жатқанын сезсе, әдетте адамдардан аулақ болады. Қауіптенбесе немесе ашуланбаса, олар сирек шағады. Жәбірленушілердің көп бөлігі (шамамен 72%) – ер адамдар. Шағылудың шамамен жартысы құрбанның жыланды көргенімен, одан қашпаған жағдайларда болады. Кейбір аймақтарда заңсыз саналатын, қалқалы жыланды мазақтау немесе шабуылдау тістелу қаупін күрт арттырады. Қалқалы жыландар адамдардан және өлімге әкелетін басқа жыртқыштардан немесе ірі шөпқоректі жануарлардан қашуға тырысады. Иттер, көбінесе адамдардан әлдеқайда агрессивті болады, жылан шағуына ұшырау ықтималдығы жоғары, тіпті оларға қарсы егу жасалған болса да, қалқалы жыланның уынан өлу қаупі де жоғары. Жылан өлген деп есептелген жағдайда да сақтық таныту керек: қалқалы жыланның басы тілін жылжыта алады, сезіне алады және денесінен айырылғаннан кейін бір сағатқа дейін рефлекстік түрде улағын шаша алады.
Адамға тигеннің әсері
Құрама Штаттарда жылына шамамен 7000-8000 адам улы жыланның шағуына ұшырайды, соның салдарынан шамамен бес адам қайтыс болады. Ауыр уланудан кейін тірі қалудың ең маңызды факторы – шағу мен емдеудің арасындағы уақыт. Өлімнің көп бөлігі шағудан кейін 6-48 сағат ішінде орын алады. Егер антитоксин шағудан кейін екі сағаттың ішінде берілсе, жазылу ықтималдығы 99%-дан асып түседі. Жылан шаққанда инъекцияланатын удың мөлшері жыланның өз қалауында болады. Бөлінетін мөлшерге әртүрлі факторлар әсер етеді, оның ішінде жыланның жағдайы (мысалы, ұзын, сау тістері және толы у қалтасы) және мінез-құлқы (жақында басылып қалған ашулы, аш жылан, немесе жанынан өткен адамнан қорқып, тойған жылан). Шағудың шамамен 20%-ы мүлдем улануға әкелмейді. Шағудан кейін бір сағат өткен соң күйдіретін ауырудың және тіс іздерінен тыс жерде ісіктің болмауы, удың жоқ екенін немесе мөлшері аз екенін көрсетеді. Шағу орнында сегіз сағаттан кейін ісік немесе қызарудың болмауы, көптеген жағдайларда құйрықты жыланның шағуынан удың болмағанын көрсетеді. Көрінетін симптомдарға ісіну, қатты ауыру, қышыну, әлсіздік, алаңдаушылық, лоқсып құсу, қан кету, тершеңдік және (сирек жағдайларда) жүрек жеткіліксіздігі жатады. Кроталиндік антитоксиннің өндірілуінің бірінші қадамы – тірі жыланнан ("сүзу") уды алу, әдетте батыс алмазды жыланнан (Crotalus atrox), шығыс алмазды жыланнан (Crotalus adamanteus), Оңтүстік Америка алмазды жыланнан (Crotalus durissis terrificus) немесе fer de lance (Bothrops atrox). Алынған уды содан кейін сұйылтылып, жылқыға, ешкіге немесе қойға инъекцияланады, олардың иммундық жүйесі удың зиянды әсерінен қорғайтын антиденелерді өндіреді. Бұл антиденелер қанда жиналады, содан кейін қан қызыл қан жасушаларынан бөліну үшін алынып, центрифугаланады. Нәтижесінде алынған сарысу тазартылып, лиофилизацияланған ұнтаққа айналдырылады, ол тарату үшін және кейіннен адамдарға қолдану үшін қапталады. Антитоксин жануарлардың антиденелерінен алынғандықтан, адамдар көбінесе инфузия кезінде аллергиялық реакцияны көрсетеді, бұл сарысу ауруы деп аталады.
Ветеринариялық көмек
Америка Құрама Штаттарында жыл сайын 15 000-нан астам үй жануарларын жыландар шағады. Өлімге әкелетін жағдайлардың 80 пайызы құйрықты жыланның уынан болады. Иттер көбінесе алдыңғы аяқтары мен басынан шағылады. Жылқылар әдетте тұмсығынан, ал малдар тілдерінен және тұмсықтарынан зардап шегеді. Егер үй жануары шағылса, жараны жақсы көру үшін шаққан жердегі түктерді алып тастау керек. Crotaline Fab антиулысы иттердегі құйрықты жылан шағуының емделуінде тиімді екені дәлелденген. Симптомдары: ісіну, аз қан кету, сезімталдық, дікілдеу және алаңдаушылық. Мезоамерикалық діндегі Қауырсынды жылан кветсал мен құйрықты жыланның біріктірілген ерекшеліктерімен бейнеленген. Ежелгі майялар құйрықты жыланды "көру жыланы" деп санаған, ол "басқа әлемге" жол ашатын. Ацтек мифологиясында құйрықты жылан маңызды элемент болып табылады және олар ацтек өнерінде, оның ішінде мүсіндерде, әшекейлерде және сәулеттік элементтерде кеңінен бейнеленген.
Жылан ұстайтын христиан секталары
АҚШ-тың оңтүстігіндегі кейбір христиан секталарының мүшелері "жылан ұстау" рәсімдеріне қатысқанда жиі тістеледі. Жылан ұстау – бұл адамдардың қорғанышсыз күйде улы жыландарды ұстауы, бұл діни қызметтің бір бөлігі болып, Киелі кітаптағы Марқ 16:17–18 аяттарының тура мағынада түсіндірілуіне негізделген. Аятта былай делінген: "Менің атыммен олар жыландарды қолдарына алады".
Тамақ ретінде
Журналист Алистер Кук жылан етінің "дәмі тауыққа ұқсайды, бірақ одан бекемірек" дейді. Басқалар оның дәмін бұзау, бақа, тасбақа, кескілең, қоян, тіпті консервіленген тунец сияқты әртүрлі еттермен салыстырған. Дайындау тәсілдеріне барбекюге пісіру және қуыру жатады; автор Мод Ньютон Гарри Крюстің рецептісі бойынша, "кемінде, панировкаланып, қуырылғанда, жіңішке, ашқан тилапия сияқты" деп сипаттады.
Символизм
Америкалық отаршылдар үшін революциялық соғыс кезеңінде гремучая жылан символды жануарға айналды және ол Гадсден туында көрнекті түрде бейнеленген. Қазір де АҚШ әскері мен АҚШ-тағы саяси қозғалыстар оны символ ретінде пайдаланады.