Кіріспе
Сенека басшысы (ө. 1830)
Қызыл Жакет (жастық шағында Отетиани [Әрдайым дайын] деп, ал ересектенген соң ораторлық шеберлігіне байланысты Сагоевата [Ояу сақшы] Са го йе ва та деп аталған) (шамамен 1750 – 20 қаңтар 1830) – Батыс Нью-Йорк штатындағы Вольф руының сенека ораторы және басшысы. Ол өзінің халқының атынан Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін жаңадан құрылған АҚШ-пен келіссөздер жүргізді. Британдықтар жеңілгеннен кейін, британдық одақтас болғандықтан сенекалар көптеген жерлерін беруге мәжбүр болды; ол Канандаигуа шартын (1794) қол қойды. Қызыл Жакет Нью-Йорк штатындағы сенекалардың бір бөлігін сақтап қалуға көмектесті, бірақ оның көптеген халқы Париж шартынан кейін Канадаға қоныс аударды. Қызыл Жакеттің "Ақтар мен қызылдер үшін дін" (1805) сөзі оның ұлы ораторлық шеберлігінің үлгісі ретінде сақталған.
Өмір
Қызыл жакеттің туған жері ұзақ уақыттан бері даулы мәселе болып келген. Кейбір тарихшылар оның шамамен 1750 жылы Канадасагада, сондай-ақ Ескі Сенека бекінісі деп белгілі болған жерде туғанын мәлімдейді. Қазіргі Женева, Нью-Йорк, осы маңайда, Сенека көлінің бастауында пайда болды. Басқалары оның Кайюга көлінің жанында және қазіргі Каногада туғанына сендіреді. Тағы да басқалары оның қазіргі Бранчпорттың оңтүстігінде, Кеука көлінде, Бассвуд ағысының құйылыс жайында туғанын айтады. Оның отбасымен бірге Бассвуд ағысында өскені белгілі, ал анасы қайтыс болғаннан кейін сол жерге жерленген. Ирокездер аналық туыстық жүйесіне ие болды, мұра және тегі аналық желі арқылы анықталды. Қызыл жакет анасының қасқыр руында туған деп есептелді, ал оның әлеуметтік статусы оның отбасы мен руына байланысты болды. Анасы оған ерте жасынан бастап шындықтың қуатты қару екенін үйреткен.
Джозеф Брантпен қарым-қатынасы
Қызыл жакеттің Джозеф Брантпен (Тайенданегия) арасында өзара жеккөрушілік болды. Әрқайсысы өз халқының арасындағы жетекші тұлға және саяси қарсылас еді. Сенека және мохок тайпалары Хауденосауне конфедерациясының ең ірі тайпалары болғандықтан, олар конфедерацияда бірінші орынға таласты. Екеуі де шебер және сөзді адамдар еді; Брант білім мен саяхат арқасында артықшылыққа ие болса, Қызыл жакет өз халқына адалдығымен басым болды. Жозеф Брант батыл және салмақты жауынгер еді. Ал Қызыл жакет соғыс пен қан төгілуді жек көретін. Қызыл жакеттің пікірінше, сенека тайпасы өз мәдениетіне берілген жағдайда ғана еркін бола алады. Ол олардың қабылдаған әрбір «цивилизация» өнері мен әдет-ғұрыптары еуропалық-американдық қоғамға тәуелділігін арттырады деп сенді. Брант өмірі бойы ағылшыздармен достық қарым-қатынас жасап, мохок тайпасына егіншілік енгізуді және жас кезінде христиан дінін қабылдауды қолдағанмен, Қызыл жакет миссионерлерге, христиан дініне және өз халқының қысымшыларынан шыққан барлық нәрсеге қарсы шықты. 1803 жылы Брантқа қарсы жер бөлісіне қатысты айыптаулар орын алғаннан кейін, Қызыл жакет оны Конфедерация басшылығынан шеттетуге қол жеткізді. Бірақ, кейінгі кеңесте Брант бұл шешімді өзгерте алды.
Джордж Вашингтонның күміс медалі
Қызыл жакет халық мүддесін қорғап, шешендік өнерімен атаққа ие болды. Оның тілі көркем әрі бейнелі, айқын әрі еркін сөйлеуге толы еді. Соғыстан кейін ол АҚШ-тың жаңа федералды үкіметімен келіссөздерде маңызды рөл атқарды. 1792 жылы ол Филадельфияға 50 түпкілікті американдық басшыдан тұратын делегацияны жетектеді. АҚШ президенті Джордж Вашингтон оған ерекше "бейбітшілік медалі" сыйлады – оң жағында Вашингтонның Қызыл жакетке қолын созған бейнесі салынған үлкен күміс овал; төменгі жағында "Джордж Вашингтон", "Қызыл жакет" және "1792" деп жазылған. Қызыл жакет өзінің барлық суреттерінде осы медальді кеудесіне тағып жүрді. Медаль 1895 жылдан 2021 жылға дейін Буффало тарих мұражайының қорында сақталды. 2021 жылдың мамыр айында ол Сенека ұлтына қайтарылды және қазіргі уақытта Онёсагвэ:Де' мәдени орталығының қорында, сондай-ақ Сенека ирокездері ұлттық мұражайы ретінде танымал. Ресми репатриациялау рәсімі 2021 жылдың 17 мамырында Саламанкадағы Сенека ұлтының мәдени орталығында өтті, себебі Түпкілікті американдықтардың қабірлерін қорғау және қайтару туралы заң Қызыл жакеттің медалін Сенека ұлты үшін мәдени маңызы бар екенін мойындады. Сенекалар оның қайтарылуын 2020 жылдың қазан айында ресми түрде сұрады, бұл Буффало тарих қоғамының 1898 жылы медальға ие болғаннан кейін шамамен 125 жыл өткен соң, Қызыл жакеттің соңғы туысы оны мұражайға сатқаннан кейін болды. Оған сондай-ақ күміспен әшекейленген, аты-жөні және Волф руының белгісі салынған, ал кейінірек Сагоевата есімі түйреуге жазылған жартылай ұзын мылтық сыйланды. Бұл мылтық оның қайтысынан бері жеке меншікте сақталып келеді.
Дана келіссөзші
1794 жылы Қызыл Жакет, Корнплантер, Гандсму Лейк және тағы елу ирокез басшыларымен бірге Кандаигуа шартына қол қойды. Соғыста британдық одақтастарының жеңілісіне байланысты олар жерлерінің көп бөлігін АҚШ-қа беруге мәжбүр болды. Ұлыбритания ирокездер мен басқа да үндістермен ақылдаспай-ақ, колониялардағы жеріне деген барлық құқықтарынан бас тартты. Шарт АҚШ-пен бейбітшілікті және соғыстан кейінгі шекараларды бекітті, соның ішінде 1788 жылы жасалған Фелпс пен Горхам сатып алуын – Нью-Йорк штатының батысындағы Дженеси өзенінің шығысындағы Сенека жерінің көп бөлігін. 1790 жылы «Жалпыға ортақ Дос» және Филадельфия достар қоғамы бұрынғы Сенека аймағына алғашқы қоныс аударушылар болды. Революциялық соғыс кезінде генералдар Клинтон мен Салливанның Нью-Йорк штатындағы Ах-Ва-Га-Овегодағы үнділердің қонысын тонағанына қарамастан, қоғам сақ Сенека тайпасымен келісімге келді. Сенека тайпасы Фингер-Лейкс аймағындағы қоныс аударушылармен татуласты, бірақ Геннеси аймағында және Нью-Йорк штатының батыс бөлігінің басқа жерлерінде қиындықтарға тап болды. 1797 жылы «Үлкен ағаш» шарты бойынша Роберт Моррис Дженеси өзенінің батысындағы жерлері үшін Сенека тайпасына 100 000 доллар төледі. (Осы аймақ қазіргі Ливингстон округіндегі Геннесио қаласына айналды). Қызыл Жакет сатуға қарсы болды, бірақ басқа басшыларды көндіре алмағандықтан, қарсылығынан бас тартты. Көптеген жағдайларда болғандай, Моррис сатуды жеңілдету үшін Сенека еркектеріне спирттік ішімдіктер, ал әйелдерге әшекейлер сыйлады. Моррис бұрын жерді Массачусетс штатынан сатып алған, содан кейін үнділік құқықтарын ескере отырып, оны Голландия жер компаниясына спекуляциялық мақсатта сатқан. Ол қазіргі Рочестер қаласының жанындағы Моррис қорығын ғана сақтап қалды. Келіссөздер кезінде Брант Қызыл Жакет туралы қорлаулы оқиға айтқан. Корнплантер араласып, Сенека басшысының Брантқа шабуыл жасап, өлтіруіне жол бермеді.
1812 жылғы соғыс
Қызыл жакет есімін, ересек болғаннан кейін қолданған көптеген есімдерінің бірін, британдықтар оған соғыстағы қызметі үшін сыйлаған, өте бағалы кестеленген пальтосынан алған. Сенека тайпасы американдық төңкеріс кезінде британдық тәжбен одақтасты, себебі олардың ұзақ сауда байланыстары бар еді және британдықтар өз территорияларына американдықтардың енуін шектей алады деп үміттенді. Британдықтар жеңілгеннен кейін, Сенека тайпасы өз территориясының көп бөлігін АҚШ-қа беруге мәжбүр болды. Олардың көптеген адамдары Канадаға қоныс аударып, қазіргі Онтарио провинциясындағы "Алты ұлт қорығында" қоныстанды. 1812 жылғы соғыста Қызыл жакет американдық жақтан қолдау көрсетті. 1812 жылдың 6 шілдесінде үнді агенті Эрастус Гренджер шақырған Нью-Йорк штатының жергілікті тайпаларының кеңесінде Қызыл жакет Сенека тайпасының өкілі ретінде сөз сөйледі. Гренджер одан Сенека тайпасы британдықтардың жағына соғысқа қосыла ма деп сұрағанда, Қызыл жакет халықтың соғысқа қарағанда бейбітшілікке көбірек құндылық беретінін және канадалық туыстарының қанының құрметсіз себептермен төгілуін қаламайтынын айтты.
Чиппауаның оңтүстігінде тосқауыл
Питер Б. Портер Чиппава шайқасында американдық қарулы күштерге көмек көрсету үшін Қызыл Жакетпен одақ құру бойынша сәтті келіссөздер жүргізе алды. Қызыл Жакет 300 сенека жауынгерінен тұратын күшін британдық регулярлы әскерлер, канадалық милиция және мохоктардан құралған жау күшіне шабуыл жасау үшін жақын маневрлеу жоспарын жасады. Питер Б. Портер Қызыл Жакеттің күшіне 250-300 адамнан тұратын өз күшімен қосылды. Портердің 250-300 адамнан тұратын күші негізінен американдық милициядан және бірқатар АҚШ регулярлы әскерлерінен құралды. Портер мен Қызыл Жакет 600-ға жуық сенека, милиция және регулярлы әскерлерден құралған біріккен күштерімен британдық одақтас күштеріне тұзақ құруға бет бұрды. Портердің 600 адамдық күші тымызын орманға енді, оңтүстікке қарай жайлап жылды. Америкалықтар жаудың көзіне түспеу үшін үлкен орманның табиғи жамылғысына кірді. Америкалықтар жаудың орналасқан жеріне байқалмай жақындады. Америкалықтар 3 жақтан тұратын формация құрды. Қызыл Жакеттің сенекалары алдыңғы екі жақта, ал Портердің адамдары артқы үшінші жақта болды. Қызыл Жакеттің сенекалары ақ матадан жасалған бас киімдерін киді, соның арқасында Портердің әскері шайқас қызып келе жатқанда британдық мохоктарды американдық сенекалардан ажырата алды. Америкалықтар күтпеген жауды қоршағанда, әрбір американдық өз қаруын жауға бағыттады. Америкалықтар тұзақты серпіліспен ашты және ауыр оқ жаудырды. Британдық одақтас күштер толығымен дағдарып қалды және көптегені дереу қаза тапты. Содан кейін американдықтар жауға шабуыл жасап, қолма-қол ұрысқа түсті. Америкалықтар британдықтарды, канадалықтарды және мохоктарды қатыгездікпен өлтірді, өйткені олар американдық тұзақтан әлі де дүрліксіп, шатастырылған еді. Британдықтар мен олардың одақтастары далаға қашты. Питер және оның күші жауды қуды. Бірақ американдықтар британдық регулярлы әскерлерінің жаңа резервіне тап болды, олар тізім бойынша орналасып, оқ атып шабуыл жасады. Портер мен оның күші қауіпсіз жерге шегінді, ал британдықтар оларды аз ғана қашықтықта қуып жетті. Чиппава шайқасы британдық және американдық бас әскерлер арасында аяқталғаннан кейін, барлық британдық күштер, соның ішінде британдық бас әскер уақытша кері шегінді. Портер және оның адамдары өздерінің және жаудың жоғалғандарын бағалау үшін оқиға орнына оралып, полициялық тексеру жүргізді. Онда кем дегенде 90 британдық, канадалық және мохоктардың денелері табылды. Алаңда тек он екі американдық қаза тапқан. Сенекалар өлген британдықтардың, канадалықтардың және мохоктардың басын қырқып алды. Осыдан кейін Портер, Қызыл Жакет және олардың күштері алаңнан шығып кетті.
Кейінгі өмірі
Оның ересек есімі Сагоевата, ол шамамен "оларды ояу ұстайды" деп аударылады, оны 1780 жылы Сенекалар оның шешендік шеберлігін мойындап берген. 1805 жылы Жаңа Англия миссионері Джейкоб Крам Сенекалар арасында миссионерлік жұмыс істеуді сұрағанда, Қызыл Жакет Сенекалар еуропалықтардан көп зардап шеккенін айтты. Оның "Ақ адамның және қызыл адамның діні" деген сөзінде американдықтардың діні Сенека және американдық мәдениетіне сай екендігіне деген терең сенімі білдірілді. Бұл Солтүстік Америка шешендігінің ең жақсы үлгілерінің бірі ретінде сақталған және құжатталған. Қызыл Жакеттің ішімдікке құмарлығы пайда болды және ол алғашқы ішімдігін ішкеніне қатты өкінді (төмендегі үзіндіге қараңыз). Балалары бар ма деген сұраққа, ұрпағының көпшілігін аурудан жоғалтқан басшы: "Қызыл Жакет бір кезде ұлы адам болған, Ұлы Рухтың құрметіне ие болған. Ол орманның кішігірім ағаштары арасындағы биік қарағай болды. Бірақ жылдар бойы даңққа бөленгеннен кейін, ол ақ адамның от суын ішу арқылы өзін төмендетіп алды. Ұлы Рух оған ашуланып қарады, оның найзағайлары қарағайдың бұтақтарын жұлып алды. Өмірінің соңғы жылдары Сагоевата Нью-Йорк штатының Буффало қаласында өмір сүрді. 1829 жылы "Мен қартайған ағашпын, енді тұра алмаймын" деген соңғы сөзінде Қызыл Жакет өлімін болжады. Ол өзін жапырақтары құрғап, бұтақтары кеуіп қалған, желдің соққан қарт ағаш сияқты сезінді. Ол ата-бабаларының рухтарымен қосылуға жақын болса да, Сенекалар туралы ойлау оны мазалады, өйткені ол дұрыс болжағандай, олар көп ұзамай шашырап, ұмытылып кетеді. Ол қайтыс болғаннан кейін оның сүйектері үндістердің зиратына (қазір Нью-Йорк штатының Оңтүстік Буффало қаласындағы Сенека үндістер паркінің ішінде) жерленді. 1876 жылы саясаткер Уильям С. Брайант Сенека ұлтының кеңесіне Қызыл Жакеттің сүйегін Буффалодағы Forest Lawn Cemetery-де қайта жерлеу жоспарын ұсынды. Бұл 1884 жылдың 9 қазанында жүзеге асырылды. Хорацио Хейлдің, генерал Элли С. Паркердің (Қызыл Жакеттің немере інісінің немересі, атақты медальді мұра еткен "туыс немересі" деп аталған), және басқалардың сөздерін құжаттаған қағаздармен бірге рәсімдер жарияланды (Бүффало, 1884). Сенека делегациясының басшыларымен кездескеннен кейін Қызыл Жакет өз халқының атынан ойластырылған жауап берді. Кездесуге мүмкіндік берген Ұлы Рухқа алғысын білдіргеннен кейін, Қызыл Жакет Сенекалар Крамның ұсынысын қуанышпен тыңдағанын айтты. Ол Крамның сөздеріне жауап берді: "Бір ғана дін бар, Құдайға қызмет етудің бір ғана жолы бар, және егер сен дұрыс жолды қабылдамасаң, онда сен кейін бақытты бола алмайсың". Ол бейбітшілікпен еуропалық американдықтар мен американдықтардың түпкілікті халқының әрқайсысы өздеріне ең қолайлы дінге табынуға құқығы болуы керек деп мәлімдеді. Сол кезде қазіргі Нью-Йорк штатының ирокездері еуропалық иммигранттардың үнемі көбеюімен және олардың қалған жерлеріне қол сұғуымен күресуде қиындыққа тап болды. Ирокездер аумағында еуропалық американдықтардың саны өскен сайын, екі халықтың бір-біріне қарама-қарсы мәдениеттері барған сайын айқын бола бастады. Қызыл Жакет өзінің және халқының діни сенімдерін ақ адамның сөзіне байланысты өзгертпейтінін айтты. Ол былай деп бастады: "Біз бүгін осы жерде жиналуымыз Ұлы Рухтың еркімен болды. Ол барлық нәрсеге билік жүргізеді және бізге кеңесіміз үшін жақсы күн берді". Ол сол күні алған барлық игіліктерді санап, оларды Ұлы Рухқа жатқызды. "Осы игіліктердің барлығы үшін біз Ұлы Рухқа және тек Оған ғана алғыс айтамыз". Қызыл Жакеттің айтуынша, оның халқының нанымдары миссионердің нанымдарына өте ұқсас, тек олардың барлық жерде және құдіреті шексіз Жаратушының есімдерімен ғана ерекшеленеді. Олардың жаратылыс туралы әңгімелері бірдей болды. "Бір кезде ата-бабаларымыз осы ұлы аралды иеленген. Олардың орындықтары күн шыққаннан күн батқанға дейін созылды. Ұлы Рух оны үндістердің пайдалануы үшін жасаған. Ол бұқаларды, бұғыларды және басқа да жануарларды тамақ үшін жаратты. Ол бұлардың бәрін қызыл балалары үшін істеді, өйткені оларды жақсы көретін". Бірақ Крамның ата-бабалары теңізден өтіп, Америкаға келгенде және өз діндерін еркін ұстана бастағанда жағдай өзгерді. Қызыл Жакеттің айтуынша, оларды жергілікті тұрғындар құшақтап, жүгері мен ет сыйлады. Бірақ олар тек у мен арақ-шарапты ғана алды. Олардың арасындағы айырмашылық құдіреті шексіз Жаратушының бар екендігінде емес, қайсысы шындық екендігінде және қайсысы дұрыс екендігінде болды. Қызыл Жакет ақ адамның нанымдарының заңдылығын сұрады. "Сіздер бізге Ұлы Рухқа Оның қалауынша табыну қалай екенін үйрету үшін жіберілгенін айтасыз, және егер біз сіздер, ақ адамдар үйрететін дінді қабылдамасақ, онда біз кейін бақытсыз болады екенсіз. Сіздер дұрыссыз, ал біз жоғалдық дедіңіз". Ирокездердің "бөлінісшіл" нанымында барлық адамдар үшін міндетті түрде бір ғана шын дін болмайды. Қызыл Жакет еуропалық американдықтардың діни сенімдері қасиетті мәтінге негізделгенін мойындады, бірақ былай деді: "Егер ол біз үшін де болса, онда Ұлы Рух бізге де, тіпті бізге ғана емес, ата-бабаларымызға да сол кітапты түсіну үшін қабілетімен бірге бермеді неге?". Соңында ол тыңдаушыларын әртүрлі сенімдерді қабылдауға шақырды. "Ұлы Рух біздің барлығымызды жасады, бірақ ол ақ және қызыл балалары арасында үлкен айырмашылық жасады. Сіздерге өнер сыйлады. Бізге оның көзін ашпады. Біз осының рас екенін білеміз. Ол біздің арамызда басқа нәрселерде осылай үлкен айырмашылық жасағандықтан, ол бізге түсінігімізге сәйкес әртүрлі дін сыйлаған болуы мүмкін емес пе? Ұлы Рух дұрыс істейді. Ол балалары үшін ненің жақсы екенін біледі, біз қанағаттандық". "Біз сіздердің дініңізді жойғымыз немесе сіздерден алып қойғымызды қаламаймыз. Біз тек өз дінімізді тамашалауды қалаймыз". Тағы бір рет Қызыл Жакет 1811 жылдың мамыр айында Буффало Криктегі Сенека кеңесінде Нью-Йорк қаласынан келген Александр пасторға "Біз өз дінімізді ұнатамыз және бізге басқасы қажет емес" деген сөзді айтты. "Қара пальтолардың" тәтті дауыстармен және күлімдеп жүздермен келіп, ақ адамның дінін үйретуді ұсынатынын байқаған Қызыл Жакет, егер олар Сенекаларға жақсы тілек тілесе, алыс тұрып, оларды мазаламауы керек екенін ұсынды. Себебі Сенекалар өз дінін жақсы көреді және оларға басқасы қажет емес.
Red Jacket was once a great man, and in favor with the Great Spirit. He was a lofty pine among the smaller trees of the forest. But, after years of glory, he degraded himself by drinking the firewater of the white man. The Great Spirit has looked upon him in anger, and his lightning has stripped the pine of its branches. In his later years, Sagoyewatha lived in Buffalo, New York. In his last public speech titled ‘I am an aged tree and can stand no longer’ from 1829, Red Jacket foresaw his death. He stated that he was like an old tree whose leaves had fallen, branches withered, and that he had been shaken by every breeze. Although he was about to be joined with the spirits of his ancestors, it made him uneasy to think about the Senecas, who, as he rightfully predicted, were soon to be scattered and forgotten. On his death, his remains were buried in an Indian cemetery (now within Seneca Indian Park in South Buffalo, New York). In 1876, the politician William C. Bryant presented a plan to the Council of the Seneca Nation to reinter Red Jacket's remains in Forest Lawn Cemetery in Buffalo. This was carried out on October 9, 1884. The proceedings, with papers documenting speeches given by Horatio Hale, General Ely S. Parker (Red Jacket's nephew's grandson, known as a "clan grandson," who inherited the famous medal), and others, were published (Buffalo, 1884). After meeting with the leaders of the Seneca delegation, Red Jacket provided a thought out response representing his people as a whole. After expressing his gratitude to the Great Spirit for the opportunity to meet, Red Jacket stated that the Senecas listened with excitement to Cram’s proposal. He responded to Cram's words: "There is but one religion, and but one way to serve God, and if you do not embrace the right way, you cannot be happy hereafter". He argued peacefully that the European Americans and Native American peoples should each have the right to worship the religion that suits them best. At the time, the Iroquois of present day New York State were having difficulty dealing with the constant increase of European immigrants and encroachment on their remaining lands. As the numbers of European Americans grew in the Iroquois territories, the two peoples' opposing cultures became more and more apparent. Red Jacket made it clear that he and his people would not change their religious beliefs based on the white man's word. He began, "It was the will of the Great Spirit that we should meet together this day. He orders all things, and has given us a fine day for our Council." He proceeded to count all the blessings on the day, attributing them to the Great Spirit. "For all these favors we thank the Great Spirit, and Him only." Red Jacket said that his peoples' beliefs were very like those of the missionary, differing only in the names of their omnipresent and almighty creator. Their creation stories were the same. "There was a time when our forefathers owned this great island. Their seats extended from the rising to the setting sun. The Great Spirit had made it for the use of Indians. He had created the buffalo, the deer, and other animals for food He had caused the earth to produce corn for bread. All this He had done for his red children, because He loved them." But that changed when Cram’s forefathers crossed the ocean and landed in the Americas to freely enjoy their religion. Red Jacket pointed out that they were greeted by the indigenous peoples who gave them corn and meat. But what they got in return was poison and liquor. The difference between the faiths involved not whether an almighty creator existed, but which faith was the truth and deserved to be followed. Red Jacket questioned the legitimacy of the white man's beliefs. "You say that you are sent to instruct us how to worship the Great Spirit agreeably to his mind, and, if we do not take hold of the religion which you white people teach, we shall be unhappy hereafter. You say that you are right and we are lost." Iroquois "separatist" belief held that there is not necessarily one true religion for all people. Red Jacket acknowledged that the European Americans' religious beliefs were based on a sacred text, but said, "If it was intended for us as well as you, why has not the Great Spirit given to us, and not only to us, but why did he not give to our forefathers, the knowledge of that book, with the means of understanding it rightly?" In conclusion he urged his audience to accept different forms of belief. "The Great Spirit has made us all, but He has made a great difference between his white and red children to you He has given the arts. To these He has not opened our eyes. We know these things to be true. Since He has made so great a difference between us in other things, why may we not conclude that he has given us a different religion according to our understanding? The Great Spirit does right. He knows what is best for his children; we are satisfied." "We do not wish to destroy your religion, or take it from you. We only want to enjoy our own." On another occasion, Red Jacket delivered a speech known as ‘We like our religion and do not want another’ to Reverend Alexander from New York City during a Seneca council at Buffalo Creek in May 1811. Noticing that ‘the black coats’ come with sweet voices and smiling faces, offering to teach the religion of the white people, Red Jacket proposed that, if they wished well to the Senecas, to keep away and not disturb them. The reason being that the Senecas loved their own religion and did not want another.
Әдептілік
"АҚШ Сенатына арналған сөзінде" Қызыл жакет қонақтарының сенімдеріне құрметпен және ашық көзқараспен қарады, тыңдаушыларының да солай жауап беретініне үміттенді. "Біз сіздердің айтқандарыңызды мұқият тыңдадық. Сіздер бізден ойымызды еркін білдіруді сұрадыңыз. Бұл бізге үлкен қуаныш сыйлады, себебі енді біз сіздердің алдыңызда тік тұрғанымызды және ойлағанымызды айта алатынымызды сезінеміз." Ол тыңдаушыларына олардың туған жерлерінен алыс екенін түсіндірді және оларға жауап беру үшін уақытын өтпейтінін жеткізді. Өз халқы мен олардың жеріне келген алғашқы ақтар арасындағы қарым-қатынас туралы ол былай деді: "Олар жау емес, дос тапты – олар кішкентай орын сұрады. Біз оларға аянып, тілектерін орындадық, олар біздің арамызда отырды. Біз оларға дәнді дақылдар мен ет бердік, ал олар бізге у берді." Ол өз халқын жауыз деп көрсетудің дұрыс еместігін айтты, олар мейірім көрсеткеніне қарамастан, тек "у" (қатты ішімдік) ғана алды. Бірақ біз олардан қорқа алмадық. Біз оларды дос деп есептедік. Олар бізді бауырлар деп атады. Біз оларға сеніп, үлкен орын бердік – олар көбірек жерді, біздің елімізді қалады. Көздеріміз ашылды, санамыз алаңдады. Сіздер біздің елімізді алып қойдыңыз, бірақ оған қанағаттанбайсыз, бізге дініңізді күштеп таңғыңыз келеді. Ақтардың әрекеттері олардың дініне сенуге ынталандырмады. "Ақтар бізді жиі алдап жүргенде, біз оларға қашан сену керектігін қалай білеміз?" Қызыл жакет сондай-ақ ақтардың дінінің өз халқының дінінен айырмашылығын, көптеген дау-дамайларға толы екенін атап өтті. Біздің де дініміз бар, ол ата-бабаларымызға сыйланған және біз, олардың балалары, осы дінді сақтап келеміз. Біз солай құлшылық етеміз. Ол бізге барлық игіліктері үшін шүкіршілік етуге, бір-бірімізді жақсы көруге және біріккен болуға үйретеді. Біз дін үшін ешқашан дауласпаймыз. Ол қонақтарына жақсылық тіледі. "Енді сіздер біздің сөзімізге жауапты естідіңіздер, біздің айтарымыз осы. Енді ажырасып барамыз, біз сіздердің қолыңыздан ұстап, Ұлы Рух сіздерді жолдарыңызда қорғап, достарыңызға аман-есен жеткізеді деп үміттенеміз."
Yet we did not fear them. We took them to be friends. They called us brothers. We believed them and gave them a larger seat they wanted more land; they wanted our country. Our eyes were opened, and our minds became uneasy. You have got our country, but are not satisfied; you want to force your religion upon us. The white settlers' actions did not encourage belief in their religion. "How shall we know when to believe, being so often deceived by the white people?" Red Jacket also acknowledged that the white settlers' religion was beset with divisive controversies, unlike his peoples' own faith. We also have a religion, which was given to our forefathers, and has been handed down to us their children. We worship in that way. It teaches us to be thankful for all the favors we receive; to love each other, and to be united. We never quarrel about religion. He wished his visitors well. "You have now heard our answer to your talk, and this is all we have to say at present. As we are going to part, we will come and take you by the hand, and hope the Great Spirit will protect you on your journey, and return you safe to your friends."
Риторика
Қызыл жакеттің "АҚШ Сенатына сөйлеген сөзі" оның үндістер мен АҚШ азаматтары арасындағы діни төзімділіктің айырмашылығын көрсететін ерекше реторикалық шеберлігін көрсетеді. Үндістердің діни бостандыққа құқығын ескермейтінін сезінген АҚШ Сенатының мүшелеріне жасаған әсерлі тілегі, оның тыңдаушыларын өздерінің жаңылыстарын мойындауға көндіруге жасаған әрекетінің мысалы. Ол қызыл және ақ адамдарды бақылайтын Ұлы Рухқа жиі сілтеме жасайды. Ол былай дейді: «Біз алдымен сәл кері көз жүгіртіп, аталарымыз бізге не айтқандарын және ақ адамдардан не естігендерімізді айтайық». Қызыл жакет ақ адамның үндістерге өздерінің туған жерінде қалай қарым-қатынас жасағанын айтады. Ақ адамдар көбінесе батыс қоғамының жолын қабылдауға үндістерді, оларды өзінен кем санап, көндіруге тырысты. Қызыл жакет еуропалық американдықтардың үндістерге өз діндерін күштеп таңуға тырысқанын атап өтті. Қызыл жакет дінді мәдени құқық деп мойындады, бірақ үндістердің өздерінің мәдениетінің ішіндегі сенім жүйесін мұра еткенін, еуропалық американдықтарға Киелі кітап пен христиандық берілгендей, солай мұра еткенін түсіндірді. Ол екі халықтың да бір Ұлы Рухтан шыққандарын айтты, бірақ дінді қабылдау әркімнің өз еркінде. Еуропалық американдықтардың христиандықты үндістерге күштеп таңу әрекеті екі халықтың да бостандығын шектеді. Қызыл жакет: «Енді сіздер ұлы халыққа айналыпсыз, ал біздің жамылғымызды жаюға жеріміз жоққа жақын. Сіздер біздің елімізді иемденіп алдыңыз, бірақ қанағаттанбайсыз, енді бізге өз дініңізді күштеп таңғыңыз келеді», – деді. Қызыл жакет Ұлы Рух туралы түсіндіру арқылы екі халық арасындағы діни байланыстың сақталуын көрсетеді. Ол: «Сіздер Ұлы Рухқа құлшылық етудің бір ғана жолы бар дейсіздер. Егер бір ғана дін болса, неге сіздер, ақ адамдар, осы мәселеде мұншалықты келіспейсіздер? Сіздердің барлығыңыз кітап оқи алатындай, неге барлығыңыз келісе алмайсыз?» – деді. Қызыл жакет американдықтардың сөздері мен іс-әрекеттері арасындағы қайшылықты көрсетеді. Егер үндістер діни сенімдері үшін өзгертіліп жатса, бірақ олар да еуропалық американдықтар сияқты бір ғана Жаратушыға сенеді, онда оларды неге кем санауға болады? Қызыл жакет олардың еуропалық американдықтардың дінге негізделген үндістерді жою миссиясын түсінбейтінін айтады, бірақ Қызыл жакет еуропалық американдықтардың өз сенімдерінде бөлінгенін көрсетеді. Алайда, ол Ұлы Рух екі халықты ажырастырмай, оларды бейбіт бірге өмір сүруге біріктіре алатынын айтады. Қызыл жакеттің осы түрдегі діни талқылауды ажырату қабілеті оның тарихтағы беделіне үлкен үлес қосты. Ол сол кездегі мәдени жүйенің кемшіліктерін көрсетіп, олардың ортақ мәдени және діни сенімдерін мойындаудан жаңылмайды.