Кіріспе

Флоридадағы табиғи тұщы су көлі, АҚШ. Окичоби көлі (/US//oʊ//k//i/'/tʃ//oʊ//b//i/ ohkeeCHOHbee) – АҚШ-тың Флорида штатындағы ең үлкен тұщы су көлі. Бұл АҚШ-тың 50 штаты арасында оныншы ең үлкен табиғи тұщы су көлі және Мичиган көлінен кейін, құрлықтың 48 штатының ішінде толығымен орналасқан екінші ең үлкен табиғи тұщы су көлі. Окичоби көлінің ауданы 1 891 шаршы километрді құрайды және оның көлеміне қарағанда өте жайлы, орташа тереңдігі бар болғаны 3 метр. Бұл Флоридадағы немесе АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы ең үлкен көл ғана емес, сонымен қатар көлдің екінші жағын көру мүмкін емес. Окичоби көлінің солтүстігінде орналасқан Киссимми өзені – көлдің негізгі су көзі. Көл Глэйдс, Окичоби, Мартин, Палм Бич және Хендри округтерінің арасында бөлінген. Бұл бес округтің барлығы көлдің ортасына жақын жерде қиылысады.

Тарих

Көлдің айналасында өмір сүрген ең алғашқы халық – калуса тайпасы болды. Олар көлді 16 ғасырда Эрнандо де Эскаланте Фонтанеда баяндайтын "үлкен су" деген мағына беретін Маяими деп атаған. Окичоби атауы хитчити тіліндегі oki (су) және chubi (үлкен) сөздерінен құралған. 16 ғасырдың соңында Рене Гулен де Ладоньер Флориданың оңтүстігінде Серроп деп аталатын үлкен тұщы сулы көл туралы естігенін мәлімдеді. 18 ғасырда бұл көл ағылшын картографтары мен жылнамашыларға испан тіліндегі Laguna de Espiritu Santo деген атпен белгілі болды. 19 ғасырдың басында көл Майакко көлі немесе Майака көлі деп аталды, бұл ат 18 ғасырдың басында көлге жақын жерге қоныс аударған Сент-Джонс өзенінің жоғарғы ағысынан келген майяка халқының құрметіне берілді. Көлдің шығыс жағында орналасқан қазіргі Порт-Маяка осы атауды сақтап қалған. Окичоби көлінің оңтүстік жағалауындағы Кремер, Ритта және Торей аралдарында бір кезде алғашқы қоныс салушылар тұрған. Бұл елді мекендерде дүкен, пошта бөлімі, мектеп және қалалық сайлаулар өткізілген. Егіншілік – басты кәсіп болды. Жердің құнарлылығына қарамастан, сазды топырақтан егін өндіру қиын болды. 20 ғасырдың бірінші жартысында шаруалар тракторлар сияқты ауыл шаруашылығы құралдарын қолданып, сазды жерлерді өңдеді. 1960 жылдары бұл елді мекендердің барлығы тасталып кетті. Окичоби көлінің барлық аумағы 1909 жылы құрылған Палм-Бич округінің құрамына кірді. 1963 жылы көлді қоршаған бес округ арасында бөлісті.

Ураган

1926 жылы Ұлы Майами дауылы Окичоби көлінің аймағына соққы беріп, шамамен 300 адамның қазасына себеп болды. Екі жыл өткен соң, 1928 жылы Окичоби дауылы көлден өтіп, мыңдаған адамды құртты. Қызыл Крест 1836 адамның қаза тапқанын хабарлады, бұл көрсеткішті Ұлттық метеорологиялық қызмет бастапқыда қабылдады, бірақ 2003 жылы бұл сан "кем дегенде 2500" деп қайта қарастырылды. Екі жағдайда да апаттың себебі, дауылдық желдің көлді айналаған сазды бөгеттен суды асырып тасқындауы болды. Екі дауылдан кейін Флорида штатының заң шығарушы органы "Окичоби су тасқынына қарсы күрес округін" құрды. Бұл ұйымға АҚШ Әскери инженерлік корпусымен бірлесіп, осы сияқты апаттардың алдын алуға рұқсат берілді. АҚШ президенті Герберт Гувер аймаққа жеке келді, содан кейін Корпус көлдің айналасындағы аумақтарды су тасқынынан қорғау үшін арналар, шлюздер және шамамен 140 мильге жуық бөгеттер салуды көздейтін жоспар жасады. Алайда, көлдің деңгейі жақын арада төмендеп, 2007 жылдың шілдесіне қарай 1 метрден астам төмендеп, 3 метрге жетті – бұл оның ең төменгі көрсеткіші. 2008 жылдың тамызында "Фэй" тропикалық дауылы су деңгейін теңіз деңгейінен жоғары көтерді, бұл 2007 жылдың қаңтарынан бері алғашқы рет болды. Жеті күн ішінде (Фэй дауылына дейін болған дауылдарды қоса есептегенде) көлге шамамен жарты күн жаңбыр жауды. 2008 жылдың басына қарай көлдің деңгейі қалыпты деңгейден төмен болды, көлдің көп бөлігі судан көтеріліп шықты. Осы кезеңде көл төбесінің органикалық заттармен жабылған бөліктері құрғап, өртке ұшырады. 2008 жылдың тамыз айының соңында "Фэй" тропикалық дауылы Флориданы рекордтық жаңбырмен су басты. Окичоби көлінің су деңгейі көтерілді, оның ішінде ағын сулардың да әсері болды. 2013 жылы Флориданың орталық бөлігіндегі қатты жаңбырлар көлге көп мөлшерде су әкелді. Көлдегі су деңгейінің көтерілуі салдарынан Әскери инженерлік корпусы (CoE) суды шығысқа қарай Сент-Люси өзенінің сағасына және батысқа қарай Калосахатчи өзенінің сағасына ластанған суды көп мөлшерде босатуға мәжбүр болды. Осылайша, бұл сағалардағы тұщы және тұзды судың қалыпты арақатынасы экологиялық зиян келтіретін ластанған тұщы су тасқынымен алмастырылды. 2013 жылдан бері CoE суды қоршаған елді мекендерді су басудан сақтау үшін Хувер бөгетінің тұтастығына қауіп келтірмеу мақсатында көлден миллиардтаған галлон суды сорғылауға мәжбүр болып отыр. Кейбір деректер бойынша, қант плантациялары су басқан егістіктерінен ластанған суды көлге құйып жатыр, бірақ U.S. Sugar компаниясы суды кері сорғылаудың мақсаты – ауылды су басудан сақтау ғана, егістік жерді қорғау емес екенін мәлімдеді. 2015 жылдың наурыз айында су шығару деңгейі тәулігіне шамамен мың кубометрді құрады. Бұл қазыналық жағалау, Сент-Люси сағасы және Үнді өзенінің лагунасында ластану мәселелерін тудырды. 2016 жылдың мамырында көлдің оңтүстік бөлігінің 85 шаршы километрі балдыр гүлденуінен зардап шекті. Бұл құбылыстың себебі фермалардан және басқа да көздерден көлге келіп жатқан қоректік заттарға толы су болуы мүмкін. Балдыр гүлденуіне қатысқан түрлердің арасында микроцистин де табылды. 2017 жылдың 23 маусымында Оңтүстік Флорида су шаруашылығы ауданына Окичоби көліне таза суды кері сорғылауға шұғыл рұқсат берілді, бұл судың құрғап кеткен аймақтарындағы жануарлар мен өсімдіктерді сақтау үшін қажет болды.

Флориданың ұлттық көрікті жолы

Окихоби көлін қоршап тұрған 100 футтық (30 м) ені бар бөгет – Окихоби көлінің көрнекті жолының (LOST) негізі болып табылады, ол Флориданың ұлттық көрнекті жолының 1300 мильдік (2092 км) бөлігі. Көлінің айналасының көп бөлігінде жақсы күтілген, асфальтталған жол салынған, бірақ үзілістер көп. Бұл жол жаяу жүргіншілер мен велосипедшілерге арналған, сонымен қатар көлік құралдарына да жарайтын кеңдікте.

Балық аулау

Бұл көлде ең көп кездесетін балықтар – үлкен ауызды шабақ, краппи және көк балық. Пикерл балығы сирек ұсталады.

Лимнология

Бұл көлдің тереңдігі аз, және бұрын балдырлар гүлденуі зерттелген. Окичоби көлі, күшейген эвтрофикация салдарынан балдырлар гүлденуімен белгілі. Мұндай балдырлар гүлденуі, шығарылатын уларлардың әсерінен қоршаған ортаға, соның ішінде көлдің флорасы мен фаунасына зиян келтіруі мүмкін. Окичоби көліндегі өсімдіктер, көлдегі оттегі деңгейін сақтауда маңызды, ал көптеген су тіршіліктері осы оттегіге тәуелді. Окичоби көлінде азық-түлік, мекен ету ортасы және басқа да ресурстар үшін бір-біріне байланысты әртүрлі биота түрлері кездеседі. Окичоби көлінде көптеген лимнологиялық зерттеулер мен осымен байланысты зерттеулер жүргізілді.

Сипаттамалары

Окичоби көлі – орташа тереңдігі 4 метрді құрайтын және 5 метрлік су жинау аймағына ие шалқақ көл. Көлдің жалпы беті 2 шаршы метрді құрайды. Көл әдетте жақсы араласады, бірақ тікелей күн сәулесі түсетін және желдің әсері шектеулі күндері күндізгі жылулық қабатталу пайда болуы мүмкін. Күнделікті жылулық қабатталу қысқа ғана уақытқа созылса да, осы кезеңде гиполимнион қалыптасып, көл түбінде еріген оттегінің мөлшері азаюы мүмкін. Көлдің мөлдірлігі, секки тереңдігі арқылы өлшенгенде, көлдегі еріген қатты заттардың мөлшерімен кері пропорционалды екені анықталды. Еріген қатты заттардың мөлшері маусымға қарай өзгереді, қыста олардың мөлшері жоғары болып, мөлдірлік орташадан төмендейді, ал жазда мөлшері азайып, мөлдірлік орташадан артады. Секки тереңдігі маусымдар бойынша ғана емес, көлдің әртүрлі жерлерінде де өзгеріп отырады. Қыста секки тереңдігі орналасқан жеріне байланысты шамамен 1 метрді құрайды, ал жазда – 2 метрге жетеді. Көлде 3 метрлік секки тереңдігі тіркелген, бұл көлдің орташа мөлдірлігінен жоғары екенін көрсетеді.

Фауна

Окихоби көлі 40-тан астам жергілікті балық түрлеріне, сондай-ақ майя цихлидтері (Cichlasoma urophthalmus) сияқты келтірілген түрлеріне де мекен. Балық түрлерінің таралуы көлде маусымға, тереңдікке, шөгінділерге және судың мөлдірлігіне қарай әртүрлі болады. Бұл балық популяциялары әртүрлі су құстарын – әр түрлі қара құстарды, ибистерді, ағаш тұғырларын және қасқырларды, сондай-ақ аллигаторлардың популяциясын қолдайды. Окихоби көлінде 3800-ден астам бунақденелілер, оның ішінде жәндіктер мен кенелер, және шамамен 400 нематода түрі кездеседі.

Флора

Қан тамырлары макрофиттері көлдердің қоректік динамикасында маңызды рөл атқарады, сонымен қатар балықтар мен омыртқасыздарға микроорта құрып, эпифиттер үшін негіз болады. Макрофиттер фотосинтез арқылы көлді оттегімен қамтамасыз етеді, және фосфорды сіңіру арқылы эвтрофикацияға қарсы буферлік қызмет атқарады. Дегенмен, көлдердің эвтрофикациясының және климаттың өзгеруінің күшеюі макрофиттердің түрлік құрамының азаюына алып келуде. Фауна тіршілік ортасы, тамақ және хищниктерден қорғану үшін макрофиттерге үлкен тәуелді болғандықтан, макрофиттердің түрлік әртүрлілігі мен санының төмендеуі фаунаның байлығына теріс әсер етеді. Макрофиттердің мөлшері судың тереңдігі, мөлдірлігі, жарық мөлшері, қоректік заттар сияқты көптеген абиотикалық факторларға, сондай-ақ биотикалық факторлардың ықпалына байланысты. Эвтрофикация мен қоректік заттардың артуынан фитопланктон мен балдырлардың гүлденуі судың мөлдірлігін азайтып, су астындағы макрофиттерге жеткілікті жарық түсуіне кедеріл келтіреді, бұл макрофиттердің эвтрофикацияға сезімтал болуының бір себебін түсіндіреді. Окихоби көлінде тіркелген су асты макрофиттерінің арасында оңтүстік наяд (Najas guadalupensis), Иллинойс көлдік шөбі (Potamogeton illinoensis), валлиснерия (Vallisneria americana) және гидрилла (Hydrilla verticillata) бар. 2005 және 2018 жылдары судың және жалпы фосфордың (ТП) едәуір көп мөлшері дауылдардың салдарынан су ағынының артуымен байланысты болды. Ауыл шаруашылығында фосфор қолдануды азайту арқылы ТП ағынын шектеуге баламағанмен, Окихоби көлі 1980 жылдары Оңтүстік Флорида Су шаруашылығы округі белгілеген көлдегі ТП деңгейін 40 мкг/л дейін төмендету мақсатына әлі жете қойған жоқ. Оңтүстік Флорида Су шаруашылығы округі ұсынған көлдегі ТП деңгейін 40 мкг/л дейін шектеу бастамасын Окихоби көлінің техникалық консультативтік комитеті (LOTAC), АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (USEPA) және Флорида Қоршаған ортаны қорғау департаменті (FDEP) қабылдады, бірақ фосфор ағынын толығымен бақылауға әлі мүмкіндік болмады, нәтижесінде мақсатқа қол жеткізілмеді. 2016 жылы Окихоби көлінде мамырдан шілде айының ортасына дейін жалғасқан кең ауқымды цианобактериялық балдырлар гүлденді. 2015-16 жылдар арасындағы қыс айларында Эль-Ниньо құбылысына байланысты салыстырмалы түрде жоғары температура, орташадан жоғары жауын-шашын және дауылдар тіркелді. Жоғары жауын-шашын су ағынының артуына және көлге фосфордың көп мөлшерде түсуіне, соның салдарынан зиянды балдырлардың гүлденуіне әкелуі мүмкін. 2016 жылғы балдырлар гүлденуінен басқа, дауылдар мен басқа да климаттық оқиғалардың көлге су ағынының артуына байланысты басқа да балдырлар гүлденуі оқиғалары тіркелді. Крамер және авторлар (2018) Эль-Ниньо құбылысымен байланысты 2016 жылғы үлкен балдырлар гүлденуі кезінде және одан кейін Окихоби көлін зерттеді. Олар қоректік заттардың болуын, фитопланктон қауымдастығын, токсиндердің болуын, фитопланктонның генетикалық құрамын және токсиндерді өндіруге қабілеттілігін зерттеді. Сонымен қатар, олар өздерінің зерттеулерімен байланысты қоректік заттармен тәжірибелер жүргізді. Олар 2016 жылғы балдырлар гүлденуі кезінде азотты бекіте алатын цианобактериялардың көп мөлшерде болғанын анықтады. Бұл кезде азот тұщы су экожүйесіндегі фосфордың жоғары концентрациясының салдарынан шектеуші фактор болып табылды. Осы зерттеуде жүргізілген тәжірибелер цианобактериялар өндіретін микроцистин токсинінің азоттың көп болуына байланысты жоғары мөлшерде өндірілетінін көрсетті.