Кіріспе

23 сәуірде Францияда президент сайлауы өтті, 7 мамырда екінші айналымы болды.

Өмірбаян

1981 жылдан бері билікте болған социалистік президент Франсуа Миттеран үшінші мерзімге кандидат болмады. Ол 78 жаста болды, өмірлік қатерлі ісікпен ауырды және оның партиясы 1993 жылғы француз парламенттік сайлауында күйреуге ұшырады. Осыдан кейін ол неоголлистік RPR партиясының мүшесі, премьер-министр Эдуард Балладур басқаратын оңшыл үкіметпен «бірге өмір сүрді». Балладур RPR жетекшісі Жак Ширакқа президенттікке кандидат болмайтынын уәде берген еді, бірақ сауалнамалар оның жақсы көрсетіп жатқанын және көптеген оңшыл саясаткерлердің қолдауына ие екенін көрсеткендіктен, ол сайлауға қатысуға шешім қабылдады. Балладур мен Ширак арасындағы оңшылдар арасындағы бәсекелестік науқанның маңызды бір бөлігі болды. Сол уақытта солшылдар Миттеранның президенттігіне байланысты жанжалдар мен көңілі толмауы, сондай-ақ жұмыссыздық деңгейінің шамамен 10% құрауынан әлсіреген еді. 1994 жылдың маусым айында бұрынғы премьер-министр Мишель Рокард социалистік партияның (PS) Еуропалық парламент сайлауындағы нашар нәтижесінен кейін партия басшысы лауазымынан босатылды. Содан кейін Жак Делор партияның жаңа басшысы Анри Эммануэлли ұйымдастырған солшылдардың қайта құрылуына келіспегендіктен кандидаттықтан бас тартты. Бұл көптеген мүмкін кандидаттар үшін кең мүмкіндіктер ашты: жарысқа қатысуды ойлаған немесе басқалар қатты шақырғандардың арасында Джек Ланг, Пьер Жокс, Лоран Фабиус, Сеголен Руаяль және Роберт Бадинтер болды. Партияның бұрынғы жетекшісі және білім министрі Лионель Жоспен PS мүшелері тарапынан партияның кандидаты ретінде таңдалды, ол Эммануэллиге қарсы өткен іріктеу сайлауында жеңіске жетті. Ол партиясының сенімділігі мен моральдық беделін қайта жаңартуға уәде берді, бірақ оның жеңіске жету мүмкіндігі төмен деп саналды. Экономика 1990 жылдың ортасында басталған дағдарыстан әлі де күресіп жатты, ал үкімет саясаты рецессия мен оның баяу қалпына келуіне кеңінен кінәланды. Француз коммунистік партиясы (ФКП) сайлаудағы құлдырауын тоқтатуға тырысты. Оның жаңа басшысы Роберт Хью «ақша патшалығына» қарсы науқан жүргізді және жаңа коммунизмді ұсынуды көздеді. Ол төртінші рет қатысқан Арлетт Лагуйердің троцкистік кандидатурасымен солшыл дауыс үшін бәсекелестікке түсті. Бұл екі кандидат та 1988 жылғы нәтижелеріне қарағанда жақсы нәтижелер көрсетті, бірақ келесі кезеңге қатысуға мүмкіндік алмады. Доминик Войнетті таңдау арқылы «жасылдар» солшылдармен интеграциялануға бағытталды. Оңшылдардың қатарында Жан-Мари Ле Пен 1988 жылғы президенттік сайлаудағы өзінің таңқаларлық нәтижесін қайталауға тырысты. Оның оңшыл дауысқа басты қарсыласы – еуроскептик парламенттік оңшылдардың кандидаты Филипп де Вилье болды. Екі кандидат та негізінен қаржылық жағдайға назар аударды. 1995 жылдың қаңтар айында кандидатурасын жариялаған кезде Балладур саяси оңшылдардың сүйіктісі болды. SOFRES сауалнама институтының мәліметтері бойынша, ол Ширактан 14 ұпайға басымдыққа ие болды (бірінші турда 32% 18% қарсы). Ол премьер-министр ретіндегі «позитивті бағасын» пайдаланып, орташа либералды экономикалық саясатты жақтады. Ширак «әлеуметтік жарылысты» айыптады және Балладурды нысанаға алды, «басқарушы ой-пікірге» сын көтерді. Ширак «айлық жұмыс орнының жауы емес» деп мәлімдеді. Шындығында, жұмыссыздық науқанның басты тақырыбы болды. Наурыз айының басынан бастап Ширак сауалнамаларда Балладурдан озып кетті. Балладурдың танымалдылығының төмендеуіне себеп болған тағы бір фактор – Балладурдың қатысқан тыңдау ісінің ашыққа шығуы болды. Ширактың сайлауалды ұраны «La France pour tous» («Барлық адамдар үшін Франция»); Балладурдың «Францияға сен» және Жоспеннің «Әділетті Франция үшін анық дауыс беру» болды.

Бірінші раунд

Сайып зерттеуі Күндері Лагуиллер Хю Войне Делор Жоспан Рокар Жискар Балладур Ширак де Вилье Ле Пен Шеминад Sofres 20 21 сәуір 1995 5% 9.5% 4% — 20.5% — — 16.5% 24% 6% 14% 0.5%Sofres 13 14 сәуір 1995 5% 8.5% 3.5% — 21% — — 16% 26% 6.5% 13% 0.5%BVA 12 14 сәуір 1995 5% 10% 4% — 19% — — 16% 26% 6% 14% 0%Sofres 8 10 сәуір 1995 4.5% 8.5% 3% — 21% — — 19% 26% 5% 13% 0%Sofres 4 5 сәуір 1995 4.5% 8% 3.5% — 22% — — 20% 24% 5.5% 12% 0.5%Sofres 25 27 наурыз 1995 3.5% 8% 3.5% — 21% — — 18% 26% 6.5% 13% 0%Sofres 21 22 наурыз 1995 3% 8.5% 2.5% — 22% — — 17% 26% 7% 13% —Sofres 11 13 наурыз 1995 3.5% 8% 2.5% — 20% — — 20% 27% 6.5% 12% —Sofres 8 9 наурыз 1995 4% 9% 3.5% — 21% — — 20% 24% 7.5% 10.5% —Sofres 21 23 ақпан 1995 3% 7% 5% — 24% — — 23.5% 19% 7.5% 11% —Sofres 7 9 ақпан 1995 3% 7% 4% — 22.5% — — 28% 17.5% 6.5% 10.5% —Sofres 24 26 қаңтар 1995 3% 7% 3% — 17% — — 32% 18% 7% 12% —Sofres 10 12 қаңтар 1995 2.5% 6% 4% — 20% — — 29% 17% 9% 11.5% —Sofres 26 28 желтоқсан 1994 3.5% 6% 3.5% 22% — — 10% 25% 14% 4% 12% —Sofres 5 7 желтоқсан 1994 3% 5% 3% 32% — — 5% 25% 12% 5% 10% —Sofres 22 24 қараша 1994 3.5% 5% 3% 31% — — 5% 25% 15% 5% 8% —Sofres 5 9 қараша 1994 3.5% 5% 3% 26% — — 4.5% 28% 18% 4% 9% —Sofres 4 6 қазан 1994 4% 5% 1.5% 29.5% — — 6% 28% 14% 3% 9% —Sofres 6 8 қыркүйек 1994 2.5% 3.5% 2% 27% — — 5% 30% 16% 4% 10% —Sofres 2 5 шілде 1994 3% 4% 4% 26% — — 8% 28% 16% — 11% —Sofres 7–9 мамыр 1994 2.5% 6% 4.5% — — 26% 6% 28% 17% — 10% —Sofres 24 25 наурыз 1994 2% 5% 4% — — 25% 7% 29% 17% — 11% —Sofres 3 5 наурыз 1994 2.5% 4.5% 4% 24% — — 7% 33% 14% — 11% —

Бірінші раунд

Лионель Жоспен бірінші турда жеңіске жетті, бұл Социалистік партияның сайлауда жаңаруының белгісі болды. 7 мамырдағы екінші турда оның оңшыл оппоненты Эдуард Балладур емес, Жак Ширак болды. Жеңілген Балладур РПР кандидатын қолдады. Жан-Мари Ле Пен бұрынғы президенттік сайлаудағы сәтті нәтижесін қайталады.

Екінші раунд

Финалистердің теледебат кезінде олар президенттік мерзім туралы келіспеді. Жоспен оны бес жылға дейін қысқартуды қаласа, Ширак жеті жылдық мерзімді қолдады. ПС кандидаты: "Таңдау – менімен бес жыл немесе Жак Ширакпен жеті жыл, бұл өте ұзаққа соғылады". 2002 жылғы сайлаудан кейін президенттік мерзім бес жылға дейін қысқартылды. Ширак президент болып сайланды, ал Балладур премьер-министрліктен кетті. Оның орнына сыртқы істер министрі Ален Жуппе тағайындалды.