Кіріспе
95-ші Франция Премьер-Министрі
Доминик Мари Франсуа Рене Галузо де Вильпен (dɔminik maʁi fʁɑ̃swa ʁəne ɡaluzo də vilpɛ̃; 14 қараша 1953 жылы туған) – Франция президенті Жак Ширактың кезінде 2005 жылдың 31 мамырынан 2007 жылдың 17 мамырына дейін Франция Премьер-Министрі қызметін атқарған француз саясаткері. Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істеген жылдары де Вильпен Ширактың қолдауындағы адам ретінде француз оңшылдарының қатарында өсті. Ол 2003 жылғы Иракқа басып кіруге қарсылығымен халықаралық аренада танымал болды, бұл қызметке тағайындалғаннан кейін бір жыл өткен соң Біріккен Ұлттар Ұйымында сөйлеген сөзімен аяқталды. Премьер-министр болардан бұрын ол ішкі істер министрі (2004–2005) лауазымын да атқарды. Франсуа Фийон премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін де Вильпен "Клерстрим" ісіне қатысты қылмыстық іске тартылды, бірақ кейіннен Тайванға соғыс кемелерін сатудан түскен пара үшін президенттік үміткер Николя Саркозиге қарсы жалған айыптауларға жол бергені үшін тазаланды. Де Вильпен президент Саркозидің "империялық билік" стилін ашық сынағандығы үшін халықтың қызығушылығын қайта жаңартты. Ол өлеңдер, өлең туралы кітап, бірнеше тарихи және саяси мақалалар, сондай-ақ Наполеон туралы зерттеулер жазды. Вильпен Халықаралық Рауль Валленберг қорының құрметті мүшесі.
Ерте өмір және білім
Вильпен Марокконың Рабат қаласында дүниеге келді және отбасы төрт жыл тұрған Венесуэлада біршама уақыт өткізді. Содан кейін ол АҚШ-та өмір сүрді және өзін "Америка Құрама Штаттарында өстім" деп айтты. Жастық шағында "битникалар қозғалысы мен хиппилер қозғалысы маған үлкен әсер етті". Ол Джек Керуак және басқа американдық ақындардан шабыттанды. 1971 жылы Нью-Йорк француз лицейін бітірді. Оның үш баласы бар: Мари (1986 ж.т.), Артур және Виктория (1989 ж.т.). Вильпеннің тегі аристократиялық емес. Оның ата-бабалары отбасылық атына "де" деген қосымшаны қосып алған. Оның бабасы француз армиясында полковник болған, әкесі бірнеше компанияның директорлар кеңесінің мүшесі болса, әкесі Ксавье де Вильпен дипломат және Сенат мүшесі болды. Вильпен француз, ағылшын және испан тілдерін біледі. Анасы қайтыс болғанда Вильпен айтқан аза тұту сөздері "француз тілінің ең көркем және әсем үндеулерімен толы болды" деп жазды 2010 жылы The Independent (Ұлыбритания). Ол "анасының Францияның ұлылығы мен тағдырына деген терең сенімі туралы, сондай-ақ оның ұлының ұлылығы мен тағдырына деген сенімі туралы айтты". Бір аза тұтқан адам ол "Франция мен өзінің бір екеніндей" сөйлегендей болды деді.
Ертедегі саяси ұстанымдар
Вильпен 1980 жылдардың басында Жак Ширакпен танысып, оның сыртқы саясат жөніндегі кеңесшілерінің бірі болды. 1993 жылы ол Эдуард Балладур кабинетіндегі сыртқы істер министрі Ален Жуппенің кабинетінің директоры (штаб бастығы) болды, ол Ширактың саяси мұрагері саналды. Вильпен содан кейін Ширактың 1995 жылғы табысты президенттік науқанының директоры болды және Ширактың республика президенті ретіндегі алғашқы мерзімінде (1995–2002) Елисей сарайының Бас хатшысы қызметімен марапатталды. Ол президентке 1997 жылы мерзімінен бұрын жалпы сайлау өткізуді кеңес берді, олар Франция Ұлттық Ассамблеясында президенттік партияның басымдығы басым болған кезде. Бұл тәуекелді қадам болды, және Ширактың партиясы сайлауда жеңіліске ұшырады. Вильпен одан кейін Ширакқа отставкасын ұсынды, бірақ ол қабылданбады. Вильпеннің сайлауға қатысты дұрыс емес кеңесі көптеген оңшыл саясаткерлер арасында Вильпеннің халық саясатында тәжірибесі немесе түсінігі жоқ деген пікірді күшейтті, және оның қадірлі лауазымына Ширактың қолдауының арқасында ғана жеткеніне сендірді. Вильпен өзінің саяси жағындағы адамдармен шиеленіскен қарым-қатынаста болды. Ол бұрын өз партиясының депутаттарына қатысты бірнеше рет сыни пікірлер білдірген. Сонымен қатар, Вильпен мен Халық қозғалысы одағының (UMP) төрағасы Николя Саркози арасындағы өзара жақтың наразылығы кеңінен белгілі.
Сыртқы істер министрі
Ол 2002 жылы Ширактың екінші өкілеттік мерзімінің басында премьер-министр Жан-Пьер Раффарин кабинетінде сыртқы істер министрі болып тағайындалды. 2004 жылы Гаитиде болған төңкеріс кезінде Вильпен Жан-Бертран Аристиді биліктен ығыстыру үшін АҚШ Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэллдің қолдауын алды. Вильпеннің Ширактың сыртқы істер министрі ретіндегі ең белгілі тапсырмасы – АҚШ-тың Иракқа басып кіру жоспарына қарсы шығу болды, бұл Францияға Германия, Бельгия, Ресей және Қытай сияқты басып кіруге қарсы болған елдер тобында жетекші рөл атқаруға мүмкіндік берді. Ол Саддам Хусейн режиміне қарсы күш қолдануға рұқсат беретін екінші резолюцияны тоқтату үшін БҰҰ-да сөйлеген сөзіне зор қолдау тапты. 2003 жылдың ортасында Вильпен Колумбиядағы FARC көтерілісшілері тарапынан ұсталған бұрынғы студенті Ингрид Бетанкурды құтқару мақсатында «14 шілде» операциясын ұйымдастырды. Операция сәтсіз аяқталды, себебі ол Колумбия, Бразилия және президент Ширакқа бұл миссия туралы хабарламағандықтан, бұл саяси дауға себеп болды.
Ішкі істер министрі
Николя Саркози қаржы министрі болған кабинет қайта құру кезінде Вильпен 2004 жылдың 31 наурызында оны ішкі істер министрі қызметіне тағайындады. Оның радикалды исламға қарсы шараларына мұсылман дін қызметкерлері үшін міндетті курстар кірді, атап айтқанда француз тілінде (олардың үштен бірі ұлттық тілді жетік меңгермеген болуы мүмкін), орташа мұсылман теологиясы және француздық секуляризм: laïcité, Республика принциптері мен заң. Саркози мұсылман дінінің француз кеңесін құрған болса, ол қазір православие өкілдері басымдығын көрсететін ресми орган. Ал Вильпен мешіт өкілдері мен зайырлы мұсылмандардың теңгерілген құрамынан тұратын "мұсылман қорына" ұмтылды. Ол сондай-ақ радикалды мұсылман дін қызметкерлеріне қарсы күш қолданды, бұл Әбделқадыр Бузианды елден шығаруға тырысқан кезде қызу пікір-таластарға әкелді. Бузиан бұрын баспасөзге, ежелгі ислам мәтіндеріне сәйкес, зына жасаған адамдарды қамшымен ұруға немесе таспен атқылауға болады деген мәлімдеме жасаған болатын. ЛионМаг журналының хабарламасы әділ емес деп танылғандықтан, оны шығару туралы шешім сотта жойылды. Содан кейін Вильпен парламент арқылы заңға өзгеріс енгізіп, Бузиан елге қайтарылды.
Франция Премьер-Министрі
Президент Ширак бір кезде Вильпенді өзінің мүмкін болатын ізбасары деп қарастырған болатын, егер ол өзі 2007 жылғы президенттік сайысқа түспесе деп есептеген. Алайда, Николя Саркози оңтүстік-орталық UMP партиясынан өкіл ретінде таңдалды. 2005 жылдың 29 мамырында француз халқы Еуропа Конституциясын құру шарты бойынша өткен референдумда ұсынылған құжатты үлкен үлесте қабылдамады. Екі күннен кейін Раффарин отставкаға кетип, Ширак Вильпенді Франция премьер-министрі қызметіне тағайындады.
Вильпен кабинеті
Ұлтқа арнаған сөзінде Ширак жаңа кабинетінің басты міндеті тұрақты түрде 10%-дан жоғары тұрған жұмыссыздықты азайту екенін мәлімдеп, осы мақсатта "ұлттық жұмылдыруды" шақырды. Вильпен кабинеті Франция үшін салыстырмалы түрде кішкентай құрамымен және иерархиялық біртіктігімен ерекшеленді: барлық мүшелері министр шеніне ие болды, ал мемлекеттік хатшылар, кабинет мүшелерінің ең төменгі шені болғандықтан, болған жоқ. Бұл шешімнің мақсаты – кабинеттің жұмыссыздықпен күресу үшін жақын және тиімді команда ретінде қалыптасуына мүмкіндік беру болды. Экономиканың өсуі баяу болды және жұмыссыздықтың айтарлықтай төмендеуі әлі көрінбеді. Вильпеннің мақсаты француз халқының үкіметіне деген сенімін қайта жаңғырту болды, ол кабинет тағайындалғаннан бастап жүз күн ішінде осы жетістікке қол жеткізуге уәде берді. Тағы бір мәселе – Франция мен Нидерландыда референдумда қабылданбаған Еуропалық Конституция. 2006 жылдың 12 қыркүйегінде Папа Бенедикт XVI исламды сынға алған деген айыптамаларға ұшырағаннан кейін, француз жазушысы Роберт Редекер понтификке қолдау көрсетті, нәтижесінде оған және оның отбасына өлім жанау қаупі тудырып, жасырынуға мәжбүр болды. Вильпен: "Әркім өз пікірін еркін білдіруге құқылы, бірақ әрине, басқаларды құрметтеуі керек" деді. Вильпеннің пікірінше, осы оқиғадан алынған сабақ – "қоғамда адамдар бір-бірін толық құрметтеуін қамтамасыз ету үшін қаншалықты сақ болуымыз керек". Кейбір сарапшылар Вильпеннің дипломатиялық тәжірибесі мен премьер-министр лауазымының беделіне сүйене отырып, Еуропалық Одақпен жаңа шарт жасасады, ал Саркози елді басқарады деп болжады. Алайда Вильпен баспасөзден жағымды бағалар алып, сауалнамаларда уақытша танымалдығын арттырды. Ол 2007 жылғы президенттік сайлауға мүмкін үміткер ретінде жиі айтылды, бірақ Николя Саркози бұл сайлауға едәуір көңіл бөліп отырғанын ашық мәлімдеді. Вильпен мен Саркози бастапқыда кез келген ашық даудан аулақ болды. Вильпен жұмыссыздықты азайту үкіметінің басты мақсаты екенін мәлімдеді (бұл туралы оған дейін басқа премьер-министрлер де айтқан, бірақ нәтижесіз). Ол, сондай-ақ UMP партиясы Францияның еңбек заңнамасы тым қатаң және жұмыспен қамтуға кедергі келтіреді деп сенді, француздық әлеуметтік моделін "түзету" үшін либералды реформалар қажет деп санды. 2005 жылдың 2 тамызында ол шағын кәсіпорындар үшін жаңа еңбек шартын (CNE) енгізетін жарлық шығарды, ол стандартты шарттарға қарағанда азырақ кепілдіктерді қамтиды. Вильпеннің шаралары парламенттегі UMP көпшілігімен мақұлданғаны сөзсіз болды. Вильпен үкіметке жылдам әрекет ету қажеттігін, әсіресе парламент жазғы демалысқа шыққан кезде атап өтті. 2006 жылдың 16 қаңтарында ол жастарға (26 жасқа дейін) арналған ұқсас еңбек шартын (Contrat première embauche, немесе CPE) жариялады. Парламент 8 ақпанда мақұлдады. Содан кейін студенттер наразылық акцияларын бастады. Бұл наразылық толқыны үкіметтің шараларынан бас тартуына әкелді. CPE заңы формальды түрде күшінде болғанымен, үкімет оның қолданылуын шектеуге уәде берді және CPE-нің негізгі қағидаларын жоятын жаңа заңдық бастаманы қолға алды. Наразылық акциялары кезінде Вильпен көпшілік тарапынан қатыгез және мақтанғаны үшін сынға ұшырады. Нәтижесінде оның танымалдылығы күрт төмендеді және ол 2007 жылғы президенттік сайлаудағы басты үміткер ретінде қарастырылмады. Вильпен үкіметіндегі тағы бір маңызды мәселе – ұлттық бюджеттің жағдайы болды. Францияда бюджет тапшылығы жоғары, бұл Еуропалық Одақтың Маастрихт шартында белгіленген ережелерге қайшы келеді. Вильпеннің бұл мәселедегі мүмкіндіктері өте шектеулі болды.
2006 жылғы Ұлттық жиналыстың талқылауы
2006 жылдың 20 маусымында Ұлттық Ассамблеяда үкіметке сұрақтар бағытталған кезде Доминик де Вильпен Социалистік партияның жетекшісі Франсуа Олландты батылсыздықпен айыптады. Олланд премьер-министрден әуе-ғарыш компаниясы EADS және бас директор Ноэль Форжардың қатысуымен болған соңғы "инсайдерлік сауда" жанжалы туралы сұрақ қойған болатын. Бұл Ассамблеядағы жағдайға әкеп соқты, социалистік депутаттар Ассамблеяның қадағалаушылары тоқтатқанға дейін үкіметтік орындықтарға жиналды. Олланд кешірім сұрауды және премьер-министрдің отставкасын талап етті; келесі күні Доминик де Вильпен кешірім сұрады. Бұл оқиға Вильпеннің өзінің UMP партиясынан да сынға ұшырады, UMP парламентарийлері, соның ішінде Ассамблея вице-президенті Ив Бур президент Ширактың басқа премьер-министрді тағайындауын қажет деп ұсынды.
Клерстрим ісі
2004 жылы француз судьяларына анонимді дереккөзден саясатшылар мен басқа да адамдардың есімдері тізілген құжат берілді. Олардың 1991 жылы Тайваньға қару сатудан алынған пара ақшаларын Люксембургтегі жеке банк Clearstream-нің құпия шоттарына салып қойғаны айтылды. Тізімдегі ең танымал есім – Вильпеннің UMP партиясындағы бәсекелесі Николя Саркози еді. Кейіннен бұл тізімнің жалған екені анықталды, және Вильпен бұл ақпаратты 15 ай бойы жұрттан жасырып, екі адам партия билігі үшін күресіп жатқан кезде пайдаланды. Ал тізімнің авторы Вильпеннің көп жылдық әріптесі, EADS компаниясының басшысы Жан Луи Гергорин екені белгілі болды. Сыншылар Вильпеннің, мүмкін, сол кездегі президент Жак Ширактың қолдауымен, өзінің қарсыласын қаралауға тырысқанын мәлімдеді. Саркози болса Clearstream тізімін жасағандарға қарсы сотқа шағым түсірді. Вильпен 2010 жылы ақталды (төмендегі #Clearstream соты туралы қараңыз).
Мүмкін болатын президенттік ұсыныс
Вильпеннің 2007 жылғы президенттік сайлауға үміткер болуы мүмкін деген пікірлер айтылды; Ішкі істер министрі Николя Саркози 2007 жылдың 14 қаңтарында UMP партиясының президенттік кандидаттығына қарсы дауыссыз сайланды. 2007 жылдың 12 наурызында Вильпен Саркозині президенттікке қолдады.
Отставка
2007 жылдың 15 мамырында, президент Жак Ширактың өкілеттігінің соңғы толық күні Вильпен премьер-министр қызметінен кетіп, оның отставкасы президент тарапынан қабылданды. Оның орнына екі күннен кейін Франсуа Фийон тағайындалды.
Де Вильпеннің саяси мансабының контексі
Де Вильпен ешқашан сайланған лауазымды атқармаған; француз Конституциясы президентке сайланбаған министрлерді тағайындауға рұқсат береді. Бұл оның саяси кемшілігі, себебі ол үнемі қарапайым азаматтардың өмірінен хабарсыз деп айыпталады. Сонымен қатар, ол сайланған шенеуніктерді жек көреді деп хабарланады, Парламент мүшелерін "коннардтар" (қатыгездер) деп атайды. Вильпен Бесінші Республиканың салыстырмалы түрде қысқа тарихында "сайланбаған" премьер-министр болған алғашқы адам емес: оның көрнекті ізашарлары Жорж Помпиду, ол қызметке шақырылғанға дейін банкир болған, және Рэймонд Барре, ол бұрын профессор және тағайындалған лауазымда жұмыс істеген, ал премьер-министр болғаннан кейін ғана сайлауға түскен.
Clearstream сынағы
Клирстрим ісі бойынша азаматтық сот процесінің бірінші күні Вильпен президент Саркозиді саяси себептермен қудалауда деп айыптады. Саркози бұл істе азаматтық талапкер мәртебесіне ие. 2010 жылдың 28 қаңтары күні сот шешімі жарияланып, Вильпен осы іс бойынша барлық айыптан ақталды. Бір күні кейін прокуратура бұл үкімге шағымданатынын мәлімдеді, осылайша іс тағы бір жылға созылды. 2011 жылдың қыркүйегінде апелляциялық сот Вильпенді толық ақтап берді.
Адвокаттық мансап
Күнделікті саяси өмірден шыққаннан кейін көп ұзамай, 2008 жылдың 9 қаңтарында де Вильпен заңгерлік практикаға қайта оралды. Содан бері ол Иран, Аргентина, Венесуэла және Колумбияға шаруалық сапарлармен барды. Ол Ал Маясса бинт Хамад бин Халифа Аль Тани және оның анасы Моза бинт Насермен жақын қарым-қатынаста. Катарлықтардың өтініші бойынша, 2014 жылы әйелдерге арналған исламдық бетперделерге француз заңымен қойылған тыйымға қарсылық білдірді. Де Вильпен Катар Инвестициялық Агенттігіне кеңес береді. Ол Universal Credit Rating Group консалтингтік кеңесінің төрағасы, бұл – қытай-ресей-америкалық облигациялық кредиттік рейтингтік агенттік, сондай-ақ China Minsheng Bank-тің халықаралық кеңесшісі.
"Солидарлық республика" және президент сайлауы
2010 жылы Вильпен UMP партиясынан шығып, 2012 жылғы сайлауда президенттікке түсу мақсатымен «République Solidaire» жаңа партиясын құрды. Ол Францияның НАТО-ның біріктірілген әскери құрамасынан қайта шығуын жақтады. Бірақ президенттік жарыстың бастапқы кезеңінде сайланған шенеуніктерден қажетті 500 «патронаж» қолдауын ала алмады, сондықтан оның үміткерлігі тіркелмеді. 2016 жылы француз тергеу судьясы Сабина Керис істі Республиканың Әділет сотына жіберуді ұсынды. Үш бұрынғы министр – Доминик де Вильпен, Мишель Барнье және Мишель Аллио-Мари 2004 жылы Буаке лагеріне шабуыл жасаған, 9 француз әскерін қаза қылған жалдамалылардың елден шығуына рұқсат бергені күдікті деп танылды. Бұл операцияның мақсаты, 2004 жылғы Кот-д'Ивуардағы дағдарыс кезінде Лоран Гбагбо үкіметіне қарсы операцияны негіздеу болған деген жорамал бар.
2017 жылғы президенттік сайлау
2017 жылғы президенттік сайлауда Де Вильпен бірінші кезеңде оңшыл Франсуа Фийонды емес, «Республикалықтар» партиясының үміткері емес, центрист Эммануэль Макронды қолдады.
Көркемсурет галереясы
2020 жылдың наурыз айында Доминик де Вильпен Гонконгте ұлы Артур де Вильпенмен бірге коммерциялық галерея ашты. Галерея Орталық ауданындағы Голливуд жолында орналасқан және Қытай суретшісі Зао Ву Кидің туындыларынан тұратын алғашқы көрмесімен ашылды.
Жеке өмір
Вильпен АҚШ-мен саяхаттағанды жақсы көреді және 66-шы бағыт "Американың шексіз кеңістіктерін" сезінуге, "арман мен мүмкіндіктерді" білдіруге мүмкіндік береді деп айтты. Ол АҚШ-ты "еркіндік пен демократияны жақсы көретін әркім" үшін шабыттың көзі деп атады.
Кітаптар тізімі: жалпы
1986: Villepin, Patrick de, Encore et toujours: Франсуа Ксавье Галузо де Вильпен, 1814–1885, XIX ғасырда Парижде эмиграцияланған лорран (Париж (21 rue Surcouf, 75007): П. де Вильпен, 1986)
1987: Villepin, Patrick de, "Майнтинер" : Галузо де Вильпен отбасының тарихы (1397–1987) ([Париж] (21 rue Surcouf, 75007): П. де Вильпен, 1987)
2004: Le Maire, Bruno, Le ministre: повесть (Париж: B. Grasset, 2004)
2005: Derai, Yves et Mantoux, Aymeric, L'homme qui s'aimait trop (Париж: l'Archipel, басу, 2005)
2005: Saint Iran, Jean, Les cent semaines (Париж: Privé, DL 2005).
1987: Villepin, Patrick de, "Maintenir" : histoire de la famille Galouzeau de Villepin (1397–1987) ([Paris] (21 rue Surcouf, 75007) : P. de Villepin, 1987)
2004: Le Maire, Bruno, Le ministre : récit (Paris : B. Grasset, 2004) 2005: Derai, Yves et Mantoux, Aymeric, L'homme qui s'aimait trop (Paris : l'Archipel, impr. 2005) 2005: Saint Iran, Jean, Les cent semaines (Paris : Privé, DL 2005) .
Дәйексөздер
Соғыс опциясы бастапқыда ең жылдам болып көрінуі мүмкін. Бірақ соғыста жеңіске жеткен соң бейбітшілік құру керектігін ұмытпайық. "Соғыс жолы ең жылдам болып көрінуі мүмкін. Бірақ соғыста жеңіске жеткен соң бейбітшілік орнату керектігін есімізде сақтайық". (2003 жылдың 14 ақпанында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде Ирак туралы сөйлеген сөз, АҚШ-тың Иракқа басып кіруінен аз уақыт бұрын) Радикалды исламға қарсы күресу үшін бізге күшті саясат қажет. Ол терроризмді өркендетуге пайдаланылатын орын ретінде қолданылады. Біз оларды тығыз бақылауға алуға құқығымыз жоқ. 2004 жылғы желтоқсандағы Ішкі істер министрі ретінде. Саддам Хусейн режимінің құлауымен, қараңғы дәуір аяқталуға жақын. Біз оны құптаймыз. Біз енді Иракта және Франция үшін БҰҰ-ның орталық рөл атқаруымен бейбітшілік құруымыз керек. Біз бүкіл аймақта бейбітшілік құруымыз керек, және бұл тек Израиль-Палестина қақтығысын шешуге батыл ізденіс арқылы ғана мүмкін. Бірінші шындықты айтуға батыл болайық: Халықаралық құқық, өз кезегінде басқыншылыққа, тіпті қырғынға құқық беретін қауіпсіздікке құқық бермейді. Бейбітшілікке құқық бар, және бұл құқық барлық халықтарға ортақ. Израиль бүгін іздеп отырған қауіпсіздік бейбітшілікке де, палестиналықтарға да қарсы жасалуда.
We need a strong policy to combat radical Islam. It is used as a breeding ground for terrorism. We cannot afford not to watch them very closely. As Interior Minister, December 2004. With the collapse of Saddam Hussein's regime, a dark era is drawing to a close. And we welcome it Together we must now build peace in Iraq and for France this has to mean the United Nations having a central role. Together we must build peace throughout the region and this can be done only through the determined search for a settlement of the Israeli Palestinian conflict. Let us have the courage to declare a first truth: International law does not give a right to security which engages, in return, a right to occupy and even less so, a right to massacre. There is a right to peace, and that right is the same for all peoples. The security which Israel seeks today, is done so against peace and against the Palestinian people.