Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Швед натуралисі (1748–1820)
Swedish naturalist (1748–1820)
Андерс Спаррман (27 ақпан 1748 – 9 тамыз 1820) – швед натуралисі, құлдыққа қарсы күрескер және Карл Линнейдің ізбасары.
Anders Sparrman (27 February 1748 – 9 August 1820) was a Swedish naturalist, abolitionist and an apostle of Carl Linnaeus.
Өмірбаян
Тенстада (Уппланд) туған Спаррман дін қызметкерінің ұлы еді. Тоғыз жасында Уппсала университетіне қабылданды, он төрт жасында медицинаны оқыды және Линнейдің ең талантты шәкірттерінің бірі болды. 1765 жылы кеме дәрігері ретінде Қытайға сапар жасап, екі жылдан кейін оралып, кездескен жануарлар мен өсімдіктерді сипаттады. Осы сапарда ол Карл Густав Экебергпен танысты. 1772 жылдың қаңтарында ол мұғалімдік қызметке орналасу үшін Жақсы Үміт мүйісіне (Cape of Good Hope) аттанды. Сол жылы Джеймс Кук екінші сапарының басында сол жерге келгенде, Спаррман Иоганн мен Георг Форстердің көмекші натуралисі ретінде жұмысқа қабылданды. Сапардан кейін 1775 жылдың шілдесінде Кейптаунға оралды және медицинамен айналысып, ішкі аймаққа саяхат жасауға жеткілікті қаржы жинады. Оған бұрын швед ботанигі Карл Петер Тунбергке жол көрсеткен жас шекарашы Даниэль Фердинанд Иммельман жетекшілік етті. Даниэль мен Спаррман Ұлы Балық өзеніне (Great Fish River) жетіп, 1776 жылдың сәуірінде қайтып келді. 1776 жылы Спаррман Швецияға оралды, ол болмағанда оған құрметті докторлық дәрежесі берілді. 1777 жылы Швед Корольдік Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1780 жылы Ғылым академиясының табиғат тарихы коллекцияларының сақтаушысы, 1781 жылы табиғат тарихы және фармакология профессоры, ал 1790 жылы Collegium Medicum-ның бағалаушысы болып тағайындалды. 1790 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1787 жылы Батыс Африкаға экспедицияға қатысты, бірақ ол сәтті аяқталмады. Спаррман бірнеше еңбек жариялады, олардың ең танымалдары Оңтүстік Африкадағы және Кукпен бірге жасаған саяхаттары туралы ағылшын тілінде жарық көрген «Жақсы Үміт мүйісіне, Антарктика полярлық шеңберіне және әлемді айналып саяхат: Бірақ негізінен 1772 жылдан 1776 жылға дейін готтентоттар мен кафрелер еліне» (1789) атты еңбегі. Ол сондай-ақ «Музей Карлссонианының каталогын» (1786–89) жариялады, онда Оңтүстік Африка мен Оңтүстік Тынық мұхитында жинаған көптеген үлгілерін сипаттады, олардың кейбіреулері ғылым үшін жаңа болды. 1806 жылы «Швеция орнитологиясы» атты еңбегін жариялады. 16646 Sparrman астероиды оның құрметіне аталды. Швед жазушысы Пер Вэстберг Спаррман туралы 2010 жылы ағылшын тілінде «Андерс Спаррманның саяхаты» деген атпен жарық көрген тарихи роман жазды. Андерс Эриксон Спаррман автордың аббревиатурасымен Sparrm деп белгіленеді, ботаникалық атауларды келтіргенде.
Born in Tensta, Uppland, Sparrman was the son of a clergyman. At the age of nine he enrolled at Uppsala University, beginning medical studies at fourteen and becoming one of the outstanding pupils of Linnaeus. In 1765 he went on a voyage to China as ship's doctor, returning two years later and describing the animals and plants he had encountered. On this voyage he met Carl Gustaf Ekeberg. He sailed for the Cape of Good Hope in January 1772 to take up a post as a tutor. When James Cook arrived there later in the year at the start of his second voyage, Sparrman was taken on as assistant naturalist to Johann and Georg Forster. After the voyage he returned to Cape Town in July 1775 and practiced medicine, earning enough to finance a journey into the interior. He was guided by Daniel Ferdinand Immelman, the young frontiersman who had previously guided the Swedish botanist Carl Peter Thunberg. Daniel and Sparrman reached the Great Fish River and returned in April 1776. In 1776 Sparrman returned to Sweden, where he had been awarded an honorary doctorate in his absence. He was also elected a member of the Royal Swedish Academy of Sciences in 1777. He was appointed keeper of the natural historical collections of the Academy of Sciences in 1780, Professor of natural history and pharmacology in 1781 and assessor of the Collegium Medicum in 1790. In 1790 he was elected to the American Philosophical Society. In 1787 he took part in an expedition to West Africa, but this was not successful. Sparrman published several works, the best known of which is his account of his travels in South Africa and with Cook, published in English as A voyage to the Cape of Good Hope, towards the Antarctic polar circle, and round the world: But chiefly into the country of the Hottentots and Caffres, from the year 1772 to 1776 (1789). He also published a Catalogue of the Museum Carlsonianum (1786–89), in which he described many of the specimens he had collected in South Africa and the South Pacific, some of which were new to science. He published an Ornithology of Sweden in 1806. The asteroid 16646 Sparrman bears his name. The Swedish novelist Per Wästberg has written a biographical novel about Sparrman which was published in English in 2010, under the title as The Journey of Anders Sparrman. Anders Erikson Sparrman is denoted by the author abbreviation Sparrm. when citing a botanical name.