Кіріспе
1964 жылы "Дуглас" компаниясы жасаған шабуылдық тікұшақ
"Дуглас" AC-47 ("Puff, the Magic Dragon") – Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Әуе күштері әзірлеген тұрақты қанатты шабуылдық ұшақтардың алғашқысы. Ол, жер күштері жақыннан қолдау сұрағанда, кейбір жағдайларда жеңіл және орташа шабуылдық ұшақтарға қарағанда күшті атыс беру үшін жасалған.
Жобалау және әзірлеу
AC 47 – АҚШ Әуе күштерінің (USAF) C 47 (DC 3 әскери нұсқасы) ұшағы болды. Ол екі артқы терезе және сол жақтағы (ұшқыш жағында) жүк есігі арқылы ату үшін үш 7,62 мм General Electric мини-пулеметімен жабдықталды, бұл жердегі әскерлерге жақыннан әуе көмегін көрсету мақсатында жасалды. Дүние жүзіндегі ұқсас C 47 негізіндегі ұшақтарда да басқа қару-жарақ түрлері кездеседі. Пулеметтерді ұшқыштың руліндегі басқару құрылғысы арқылы іске қосатын болған. Атысқа қолданылатын пулеметті жүк бөлімінің оң жағындағы басқару тақтасындағы әуе атқышы таңдайтын. Әдетте, экипаж құрамында екі әуе атқышы болады. Олар пулеметтерді оқпен толтырып, істен шығу жағдайларын жойып, ұшу кезінде жөндеу жұмыстарын жүргізіп, сондай-ақ ұшқышқа ату үшін қай пулемет(тер) іске қосылғанын таңдайтын. Ұшақ нысананы сағаттап айналып, диаметрі шамамен 52 ярд (47,5 м) болатын эллипс тәрізді аймақта басу атысын жүргізе алатын, үш секундтық ату кезінде әр 2,4 ярд (2,2 м) қашықтыққа бір оқтан жіберетін. Сондай-ақ, ұшақта MK 24 Mod 3 парашют шағын жарықшаңдары да болды, оларды ұрыс алаңын жарықтандыру үшін қолдануға болады. AC 47 бұрынғы ешқандай үлгіге сәйкес келмегендіктен, оның қаншалықты тиімді болатынын бағалау мүмкін болмады, себебі ол өзінің түріндегі алғашқы ұшақ еді. АҚШ Әуе күштері қосымша қарулы кемелерге сұраныс туғанда қиын жағдайға түсті, өйткені алғашқы екі ұшақты жабдықтап болғаннан кейін, қалғандарына мини-пулеметтер жетіспеді. Келесі төрт ұшақ он .30 калибрлі AN/M2 пулеметтерімен жабдықталды. Бұл қарулар Екінші дүниежүзілік соғыс пен Корея соғысы кезіндегі оқ-дәрілерді пайдаланған, бірақ олар тез істен шығып, ату кезінде көп газ шығарып, тіпті он пулеметтен тұратын топта да бір мини-пулеметтің ату қарқындылығына жете алмады. Барлық төрт ұшақ қосымша мини-пулеметтер жеткеннен кейін стандартты қару-жарақ жиынтығымен қайта жабдықталды. AC 47 бастапқыда SUU 11/A пулеметтік контейнерлерін қолданды, олар қарулы кемеге арналған жергілікті құрылғыларда орнатылды. Emerson Electric кейіннен MXU 470/A-ны жасады, ол пулеметтік контейнерлерді алмастырды және кейінірек жасалған қарулы кемелерде де қолданылды.
АҚШ Әуе күштері
1964 жылдың тамызында капитан Джон Симонс басқаруымен «Тейлчезер» жобасы іске қосылды. Бұл сынақ бір Convair C 131B ұшағын бір GAU 2/A мини-пулеметін ұшақтың сол жағынан төмен бұрыштап атуға қабілетті етуді қамтыды. Ұшқышқа тұрақсыз нысанаға салыстырмалы дәлдікпен және оңайлықпен тигізуге мүмкіндік беретін майлы қарындашпен салынған нысаналар да тез арада табылды. Қару-жарақ әзірлеу және сынау орталығы Флорида штатындағы Эглин әуе базасында сынақ жүргізді, бірақ қаржы жетіспеуі сынақтарды тоқтатты. 1964 жылы капитан Рон У. Терри Оңтүстік Вьетнамдағы уақытша міндеттемеден әуе күштері жүйелерінің командалық тобының құрамында қарсы көтеріліс соғысындағы әуе операцияларының барлық аспектілерін қарастырып, C 47 және C 123 ұшақтарының орбиталық қару ретінде пайдалы екенін байқады. Ол C 131 қаруын қолданып, тікелей атыс сынағын жүргізуге рұқсат алды және жақтағы атыс бағдарламасын қайта жаңғыртты. Қазан айына қарай Терридің командасы «Gunship» жобасы бойынша C 47D ұсынды, ол «Tailchaser» жобасының ұшағына ұқсас стандартқа айналдырылды және үш мини-пулеметпен қаруланды, олар бастапқыда жергілікті өндірілген кронштейндерге орнатылды — негізінен, ұшақтарға арналған (SUU 11/A) бекітілген пулеметтік контейнерлер, оларды порт жағынан қашықтан атуға мүмкіндік беретін кронштейнге орнатылды. Терри және сынақ тобы 1964 жылдың 2 желтоқсанында Оңтүстік Вьетнамдағы Бьен Хоа әуе базасына екі C-47 ұшағын өзгерту үшін қажетті жабдықтармен келді. Бірінші сынақ ұшағы (43 48579, C 47B 5 DK пошта курьері, суперкомпрессорларын алып тастау арқылы C 47D стандартына айналдырылды) 11 желтоқсанға дейін, екіншісі 15 желтоқсанға дейін дайын болды және екеуі де ұрыс сынақтары үшін 1-ші әуе командасы эскадрильясына бөлінді. Жаңа «FC 47» деп аталған ұшақ радио шақыру белгісі «Puff» ретінде жұмыс істеді. Оның негізгі міндеті ауылдарды, кенттерді және қызметкерлерді Вьетконг (ВК) партизандық бөлімшелерінің жаппай шабуылдарынан қорғау болды. «Puff»-тың алғашқы маңызды жетістігі 1964 жылдың 23-24 желтоқсанына қараған түні болды. FC 47 әуе көмегін сұрағаннан кейін 37 минуттан кейін Меконг дельтасындағы Транх Йендтегі арнайы күштердің аванпостына келіп, 4500 оқ атып, ВК шабуылдарын жойды. Содан кейін FC 47-ге Trung Hung-те, 32 шақырым қашықтықта орналасқан екінші форпостына қолдау көрсету үшін шақырылды. Ұшақ ВК-ның шабуылын қайтадан тоқтатып, кері шегінуге мәжбүр етті. 15-26 желтоқсан аралығында FC 47-нің 16 ұрыс ұшуы сәтті аяқталды. 1965 жылдың 8 ақпанында Бон Сон ауданы үстінен ұшып келе жатқан FC 47 ВК шабуылдарын тоқтату процесінде өзінің мүмкіндіктерін көрсетті. Төрт сағаттан астам уақыт бойы ол 20 500 оқты ВК-ның төбе басына атып, шамамен 300 ВК жасағын өлтірді. Алғашқы сынақтар өте сәтті болғандықтан, екінші ұшақ 1965 жылдың басында экипажға оқу беру үшін АҚШ-қа қайтарылды. 1965 жылдың шілдесінде АҚШ Әскери-әуе күштері штабы TAC-қа AC 47 эскадрильясын құруды тапсырды. 1965 жылдың қарашасына дейін 4-ші әуе командасы эскадрильясында жалпы бес ұшақ жұмыс істеді, ол тамыз айында алғашқы операциялық бөлімше ретінде іске қосылды, ал 1965 жылдың соңына дейін барлығы 26 ұшақ түрлендірілді. Оқу бөлімшесі 8, 1-ші әуе командалық қанаты кейіннен Форбс әуе базасында, Канзаста құрылды. «Operation Big Shoot» кезінде Вьетнамдағы 4-ші АКС 20 AC 47-ге дейін өсті (16 ұшақ және 4 резерв). 4-ші АКС 1965 жылдың 14 қарашасында Вьетнамдағы Тан Сон Нхут әуе базасына орналасты. Қазір «Spooky» радио шақыру белгісін пайдаланып, оның үш 7,62 мм мини-пулеметі секундына 50 немесе 100 оқты таңдап атуы мүмкін. 120 түйінмен (222 км/сағ) 914 метр биіктікте сол жақ орбитада жүріп, ұшақ 10 секундтан аз уақыт ішінде футбол алаңы көлеміндегі нысананың әрбір шаршы метріне оқ немесе қызыл түсті жарылғыш оқ (әр бесінші оқ) түсіре алады. Оның 45 жарылғыш және 24000 оқтың негізгі қоры болған кезде, ол мұны бірнеше сағат бойы нысананың үстінде жүретін кезде де жасай алады. 1966 жылдың мамыр айында эскадрилья жаңадан іске қосылған 14-ші әуе командалық қанатына қосылу үшін Солтүстік Нха Транг әуе базасына көшті. 3-ші әуе командасы эскадрильясы 1968 жылдың 5 сәуірінде Нха-Трангта екінші AC 47 эскадрильясы ретінде іске қосылды. 1968 жылдың 1 тамызында екі эскадрилья да арнайы операциялар эскадрильясы болып қайта тағайындалды. Екі эскадрильяның ұшулары Оңтүстік Вьетнамның барлық базаларында орналасты, ал 4-ші SOS-тің бір ұшуы 432-ші тактикалық барлау қанатымен Удорн Корольдік Тайланд Әуе күштері базасында қызмет етті. Екі AC 47 эскадрильясының жұмысы, әрқайсысында 16 AC 47 ұшағы ұшқан, ұшақтардан жас ұшақтармен ұшқан, 1968 жылы маусымда 14-ші әуе командасы қанатына Президенттік бірлік марапатын беруге маңызды үлес қосқаны сөзсіз. Вьетнам соғысының ең көп жарияланған шайқастарының бірі 1968 жылдың басындағы Ке Сань шайқасы болды. 24 000-нан астам тактикалық және 2 700 B 52 соққысы шабуылдарда күніне 300-ден астам сорттылармен орташа есеппен 110 000 тонналық қару-жарақ тастады. Екі жарым айлық шайқас кезінде күндіз де, түні де әуеде шайқасшылар болды. Түнде AC 47 ұшақтары дұшман әскерлеріне үздіксіз атып, базаны жарықтандырды. AC 47D ұшағын 1950 жылдардағы шағын мөлшердегі C 47 ұшақтарына электрондық жабдықтар орнатылған ұшақтармен шатастырмау керек. 1962 жылға дейін бұл ұшақтар AC 47D деп белгіленген. 1962 жылы жаңа белгілеу жүйесі қабылданғанда, олар EC 47D-ге айналды. Алғашқы қарулы ұшақтар АҚШ Әскери-әуе күштерімен FC 47D деп белгіленген, бірақ шайқасшы ұшқыштардың наразылығына байланысты бұл белгілеу 1965 жылы AC 47D-ге өзгертілді. AC 47 конфигурациясына түрлендірілген 53 ұшақтың 41-і Вьетнамда қызмет етті және 19-ы барлық себептерге байланысты жоғалды, оның 12-сі жауынгерлік оқиғаларда. Жауынгерлік есептерде «Spooky» қорғауымен ешбір ауыл немесе кент жоғалмағаны және азаматтар мен әскери қызметкерлерден AC 47 ұшақтарының көмекке келгенін және олардың өмірін сақтап қалғанын туралы көптеген есептер түскен. АҚШ «Gunship II» және «Gunship III» жобаларын бастаған кезде, қалған AC 47D-нің көп бөлігі Вьетнам Республикасының Әуе күштеріне, Корольдік Лаос Әуе күштеріне және Камбоджаның Кхмер Әуе күштеріне берілді, содан кейін генерал Лон Нолдың төңкерілісінен кейін Принц Нородом Сианук қызметтен алынды. 3-ші SOS-тің AC 47 жүк көтергіші Джон Л. Левитов 1969 жылдың 24 ақпанында Лонг Биньдегі атыс қолдауы міндеті кезінде «Spooky 71» ұшағын жоюдан сақтап қалғаны үшін Мәрттік орденімен марапатталды. Ұшақ 3500 сынықпен соққыға ұшырады, Левитовты 40 рет жаралады, бірақ ол өзінің денесін қаруланған магнийлік жарықшаны шығарып тастау үшін пайдаланды, ол Левитов ұшақтан шығарғаннан кейін бірден тұтанды, бұл AC 47-ге базаға оралуға мүмкіндік берді.
Басқа әуе күштері
1969 жылдың соңына қарай көптеген AC 47D Вьетнам Республикасы Әуе күштеріне берілді. RVNAF оларды 1975 жылға дейін пайдаланды. Соғыстың аяғында олардың көп бөлігі Солтүстік Вьетнам тарапынан жаулап алынды немесе жойылды. 1969 жылы Лаос алғашқы AC 47 ұшағын SUU 11/A мини-пулеметтерімен жабдықталды. Бұл модульдер қанағаттандырмайтындықтан, кейін RLAF AC 47 ұшақтары .50 калибрлі пулеметтермен немесе MXU 470/A мини-пулемет модульдерімен жабдықталды. Кхмер Әуе күштері 1973 және 1974 жылдары АҚШ Әуе күштерінен AC 47D ұшақтарын алды және кейбіреулерін .50 калибрлі пулеметтермен қайта жабдықтады. Олардың бірнешеуі Камбоджа азамат соғысы аяқталғаннан кейін Таиландқа берілді. 1984 жылдың желтоқсаны мен 1985 жылдың қаңтарында АҚШ Сальвадор Әуе күштеріне екі AC 47D қарулы ұшағын жеткізіп, жүйеге қызмет ету үшін экипаждарды даярлады. AC 47 ұшағы үш .50 калибрлі пулеметпен қаруланған және әскери операциялар үшін ұзақ уақыт бойы ауада тұрып, күшті атыс жүргізе алатын. FAS ұзақ жылдар бойы C 47 ұшақтарын пайдаланғандықтан, АҚШ үшін ұшқыштар мен экипажға ұшақты қару платформасы ретінде пайдалануды үйрету оңай болды. Барлық мәліметтерге сәйкес, AC 47 жақын арада FAS арсеналындағы ең тиімді қаруға айналды. 2006 жылы Колумбия бес қаруланған Basler BT 67 (Колумбия Әуе күштерінің белгісі: AC 47T) ұшағын пайдалануды бастады, олар азаматтар арасында "аспан әуесқойлары" (avion fantasma) деп белгілі болды. BT 67 ұшақтары .50 калибрлі (12,7 мм) GAU 19/A пулеметтерімен қаруланған. Олар сонымен қатар бомба тасуға қабілетті. Кем дегенде біреуі GAU 19/A және 20 мм-лік зеңбірекпен жабдықталған, бұл француздық M621 болуы мүмкін. BT 67 ұшақтары Висконсин штатының Ошкош қаласындағы Basler Corporation компаниясы модификациялаған C 47/DC 3 ұшақтары болып табылады және Douglas AC 47 ұшағының түрлері емес. 1970 жылы Индонезия Әуе күштері бұрынғы азаматтық DC 3 ұшағын қайта жабдықтады. Жаңартылған ұшақ үш .50 калибрлі пулеметпен қаруланды. 1975 жылы Индонезия Әуе күштері "AC 47" ұшағын Шығыс Тиморға басып кіру кезінде Дили қаласына шабуыл жасау үшін пайдаланды. Кейіннен бұл ұшақ Шығыс Тимордағы Индонезия әскери әуе күштерінің жақыннан қолдау миссияларында қолданылды. Оның қызметтен шығу күні белгісіз. Оңтүстік Африка кейбір C 47 ұшақтарын ұшақтың артқы бөлігіне айналмалы платформаға қару орнату арқылы қарулы ұшақтарға айналдырды және оларды тікұшақ қарушысы сияқты пайдаланды. Оңтүстік Африканың "Dragon Daks" 20 мм-лік зеңбіректермен жабдықталғаны белгілі болды. 1980 және 1981 жылдар аралығында Уругвай C 47 T 508 ұшағын COIN миссиясы үшін үш .50 калибрлі пулеметті соңғы екі артқы терезеге орнату арқылы қаруландырды. Филиппин де C 47 ұшақтарын .50 калибрлі пулеметтермен жабдықтады және оларды 1974 жылы Жоло шайқасында мұсылман партизандарына қарсы қолданды. 1967 жылы Таиланд алғашқы AC 47D ұшағын SUU 11/A мини-пулеметтерімен жабдықтау арқылы қайта жабдықтады. Ол бірнеше ұшақтарды қайта құрастыруды жалғастырды және 1975 жылдың соңында Камбоджадан бұрынғы Кхмер Әуе күштерінен AC 47D ұшақтарын алды. Тайландтық AC 47 ұшақтары екі .50 калибрлі пулемет пен M197 20 мм электрлі зеңбірекпен жабдықталған.
Between 1980 and 1981 Uruguay converted C 47 T 508 into a gunship for COIN missions by installing three .50 cal machine guns to the last two rear windows. The Philippines also converted some C 47s by mounting .50 cal machine guns and used them against Muslim guerrillas in the Battle of Jolo in 1974
In 1967, Thailand converted its first AC 47D installing it the SUU 11/A minigun pods. It kept converting a few more airframes and also received some former Khmer Air Force AC 47Ds from Cambodia in late 1975. Thai AC 47s also were equipped with a combination of two .50 cal machine guns and an M197 20mm Electric cannon.
Нұсқалар
FC 47 10 .30 калибрлі пулеметтермен жабдықталған ерте нұсқа (кейін мини-пулемет модульдерімен ауыстырылды)
AC 47D C-47-нің АҚШ-та M134 7.62 мм мини-пулеметпен жаңартылған нұсқасы
AC 47T Колумбия әскерінің Basler Turbo компаниясымен DC-3 ұшағын инфрақызыл сенсорлық модульмен, PT 6A қозғалтқыштарымен және GAU 19 .50 калибрлі үштік Гатлинг пулеметтерімен (0.50 калибрлі пулеметтерді алмастырып) жаңартуы
AC 47 3 AN M2 .50 калибрлі пулеметтерімен (көптеген операторлар қолданады)
AC 47 2 .50 калибрлі пулеметтерімен және M197 20 мм электрлік қанатын ұшаққа орнату арқылы жаңартылған тайлық нұсқасы
AC 47TP (Сальвадорлық BT 67 нұсқасы, 3 .50 калибрлі пулеметтерімен)
AC 47D US conversion of C 47 with M134 7.62 mm minigun
AC 47T Colombian military conversion of civilian DC 3 by Basler Turbo with infrared sensor pod with upgrade PT 6A engines and GAU 19 .50 caliber triple Gatling guns (replacing .50 cal machine guns)
AC 47 with 3 AN M2 .50 cal machine guns (used by most operators)
AC 47 Thai variant with 2 .50 cal machine guns and an M197 20mm Electric cannon
AC 47TP (Salvadorian BT 67 conversion with 3 .50 cal machine guns)
Көрмеге қойылған ұшақтар
AC-47 нысанында боялған ұшақтар Hurlburt Field әуе командасы паркінде және Eglin әуе базасындағы Әуе күштері қару-жарақ мұражайында тұрақты көрмеде көрсетілген. Бұл ұшақтар ешқашан AC-47 болған емес, шындығында қаруланбаған C-47 ұшақтары болды.