Кіріспе

Қауіп немесе қатер туралы ескертетін белгі. Ескерту белгісі – назар қажет ететін ықтимал қауіпті, кедергіні немесе жағдайды көрсететін белгі түрі. Кейбіреулері – жүргізушіге бірден көрінбейтін жол қауіптерін көрсететін жол белгілері. Ескерту белгілерінің дизайны әртүрлі болғанымен, олар көбінесе ақ фонды және қалың қызыл жиекті теңқабырша үшбұрыш пішіндес болады. Қытай Халық Республикасында (Макао мен Гонконгтан басқа) олар қара жиекпен және сары фонмен келеді. Швецияда, Сербияда, Босния мен Герцеговинада, Грецияда, Финляндияда, Исландияда, Солтүстік Македонияда және Польшада қызыл жиекті, ал фон сары түсті болады. Свалбардтағы ақ аю туралы ескерту белгісі жақында ақ фонда қара аюдан қара фонда ақ аюға өзгертілді (екеуі де үшбұрышты, қызыл жиекті). Кейбір елдер (мысалы, Франция, Норвегия және Испания) әдетте ақ фонды пайдаланса, жол жұмыстары немесе құрылыс белгілері үшін қызғылт немесе сары фонды қолданады. Кейбір елдерде ескерту белгілері стандартты үшбұрыш пішін орнына алмаз пішіндес болады. АҚШ, Канада, Мексика, Таиланд, Австралия, Жапония, Индонезия, Малайзия, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Американың көп бөлігі, сондай-ақ Ирландияда (Еуропаның қалған бөлігінен өзгеше) ескерту белгілері сары фонда қара түсті және көбінесе алмаз пішіндес, ал уақытша белгілер (әдетте құрылыс белгілері) қызғылт сары фонда қара түсті болады. Тағы да кейбір елдер белгілі бір белгілер үшін осы стандарттарды қолданады. Ескерту белгілері көбінесе символдардан тұрады. Еуропада олар БҰҰ-ның жол белгілері және сигналдары туралы Вена конвенциясына негізделген. АҚШ-та олар MUTCD стандартына негізделген және көбінесе тек мәтіннен тұрады.

Тарих

Жол бойындағы алғашқы белгілердің кейбірі – ежелгі шақырым тастары – тек қашықтық өлшемдерін көрсететін. Қауіп туралы ескертулер сирек болған, бірақ кейбір мысалдар кездесетін, мысалы, 1686 жылы Лиссабонның Альфама ауданында тасқа қашалған атпен жүргізілетін көліктердің кері жүруі туралы нақты ескерту. Алғашқы белгілерде жоғары контраст әріптері болмаған, сондықтан олардың хабарламалары оңай назардан тыс қалуы мүмкін еді. Белгілер жергілікті тілде жазылған (мысалы); кейбір саудагерлердің белгілерінде ұзақ уақыттан бері қолданылып келген (мысалы, ломбардтардың үш шарлы символы) символдық белгілер тарихтың кейінгі кезеңдерінде ғана жол қозғалысы үшін қолданылатын болды. Автомобильдердің пайда болуымен бірге күрделі белгілер жүйесі пайда болды. 1908 жылы Батыс Лондондағы автомобильдер қауымдастығы бірнеше ескерту белгілерін орнатты. 1909 жылы тоғыз еуропалық үкімет төрт суреттік белгіні пайдалануға келісті, олардың арасында ойыс, қисық, тоғыс және теміржол өткелі көрсетілген. 1926 мен 1949 жылдар аралығында халықаралық жол белгілері бойынша жүргізілген қарқынды жұмыс ақырында Еуропалық жол белгілері жүйесін дамытуға әкелді. 20 ғасырдың аяғына қарай қозғалыс көлемі мен көлік жылдамдығы артып, жол белгілерінің көріну маңыздылығы да артты. Бұрынғы жалпақ боялған белгілердің орнына рельефті әріптері бар белгілер келді, олар өз кезегінде түймелі белгілерге жол берді – дөңгелек ретрорефлективті «түймелер» қараңғыда жақсы көрінуге көмектесті. 1980 жылдары Scotchlite сияқты ретрорефлективті қабаттармен жабылған беттердің кеңінен қолданылуымен жалпақ металл белгілер қайта пайда болды. Еуропада 1968 жылғы Жол белгілері және сигналдары туралы Вена конвенциясы (1978 жылы күшіне енді) маңызды белгілерді стандарттауға тырысты. Темір перде құлағаннан кейін және ЕО-да елден елге саяхаттау оңайлағаннан кейін еуропалық елдер ескерту белгілеріндегі аймақтық айырмашылықтарды азайтуға көшті. Қазіргі заманғы ережелерде АҚШ-тың ескерту белгілері W сериясы ретінде жіктеледі, мысалы W1 сериясы (қисықтар мен бұрылыстар), W10 сериясы (теміржолдар) және т.б., W25 сериясымен аяқталады (жасыл шамдарды ұзартуға қатысты). Кейбір АҚШ-тың ескерту белгілері категорияланбаған, ал басқалары, мысалы туннель порталдарындағы ескерту жолақтары немесе қарапайым қызыл «Жол аяқталады» белгілері Объектілер маркерлері (OM сериясы) ретінде жіктеледі. АҚШ-та тоқтау және жылдамдық шектеу белгілері R сериясына жатады (регламенттік). Қазіргі АҚШ белгілері кеңінен стандартталған; егер олар ертеректегі дәуірден қалған болмаса, сары «Тоқтау» белгісі немесе қызыл «Сығулы, қауіпті» белгісі сияқты ерекшеліктер әдетте жеке меншік жерлерде ғана кездеседі – мысалы, аурухана кампусында немесе сауда орталығының тұрақ орнында. Көше белгілерін ұрлау мәселесіне айналды: ескерту белгілерін алып тастау муниципалитеттерге жоғалған белгілерді ауыстыруға ақша жұмсауға және жол-көлік оқиғаларына себеп болуы мүмкін. Кейбір органдар белгілердің артқы жағына ұрлыққа қарсы жапсырмалар жабыстырады. Кейбір юрисдикцияларда жол белгілерін рұқсатсыз иелену қылмыс деп есептеледі немесе оларды металл қоқыс сатушыларға қайта сатуға тыйым салынған. Кейбір жағдайларда жол белгісін алып тастағаннан кейін жол апатынан қайтыс болған ұрылар адам өлтіруге айыпталды. Көркемдікке бейім вандалдар кейде ескерту белгілеріне қосымша бөлшектер салады: мысалы, пиво бөтелкесі, тапанша немесе жаяу өткелдегі адамның созылған қолына қосылған бум-боксы.

Жол қозғалысы туралы ескерту белгілерінің қазіргі заманғы пішіні мен түстері

Ескерту белгілері кез келген қауіпті, кедергіні немесе ерекше назар қажет жағдайды көрсетуі мүмкін. Ең көп кездесетін ескерту белгілерінің кейбіреулері төмендегілер.

Жалпы ескерту

Жалпы ескерту белгілері белгілі бір қауіп, кедергі немесе жағдай стандартты белгімен көрсетілмеген жағдайларда қолданылады. Еуропада олар әдетте стандартты үшбұрышты белгіде (Unicode) таңдау белгісінен тұрады, оның астында жергілікті тілде қауіпті, кедергіді немесе жағдайды анықтайтын қосымша белгі орналасқан. Швецияда жалпы ескерту белгісі қысық белгінің орнына тек тік сызықтан тұрады; бұл үлгі 1990-шы жылдарға дейін көптеген басқа Еуропа елдерінде де қолданылды. Америка Құрама Штаттарында және ромб пішіндес белгілерді пайдаланатын басқа елдерде түсіндірме мәтін көбінесе ромб пішіндес белгіге тікелей жазылады, бірақ онда "Абайлаңыз" сияқты жалпы ескертулер ғана болуы мүмкін, сонымен қатар пиктограммалар да қолданылуы мүмкін.

Кедергілер

Ескерту белгілері нақты бір кедергіге дейін, қасына немесе үстіне орналастырылуы мүмкін. Теміржол өткелдері сияқты кедергілердің алдынан бірнеше ескерту белгілері қойылуы мүмкін, ал көпірлердің қоршауларының екі жағына тікелей бекітілген шағылыстыратын белгілер жиі орналастырылады. Бұл белгілер кедергінің пішін талаптарына қарай жасалуы мүмкін, мысалы, көпір қоршауының белгілері көлік жолағына кедерлес болмау үшін әдетте биік және тар болады.

Бұрыштар мен бұрыштар

Бұл белгілер алдымен қауіпті немесе күтпеген жол иілімдерін көрсетеді. Белгілер әдетте иілімдер оңға немесе солға қарайтын, иілімнің бұрышы қандай және ол бір иілім бе әлде иілімдер тізбегі ме екенін көрсетеді.

Шеврондар мен жебелер

Бұрылыстың нақты орнын көрсету және оны жүруге көмектесу үшін тікбұрышты белгілерге шеврон тәрізді пішіндер немесе жебелер орналастырылуы мүмкін. Олар басқа көлік ағынымен "бірігуді" көрсету үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, бақылаусыз жолға кіретін жерде. Кливленд, Огайо штаты, АҚШ-тағы Dead Man's Curve-ке шығыс бағытынан жақындағанда ерекше тікбұрышты жебе белгісін кездестіруге болады, мұнда қисық соншалықты өткір, кейбір жерлерде жебенің сабы бір белгіге, ал жебенің ұшы одан әрі жол бойындағы үлкен белгіге басылған. Жүргізушінің алыстан қарағанда, екі белгі бір үлкен жебе бейнесін құрайтын сияқты көрінеді.

Қиыр төбелер

Жүк көлік жүргізушілері "Қатты көтерілім" (немесе "Төмендеу, төменгі бақылауды пайдаланыңыз") ескертулеріне назар аударуы керек, кейде олар пайыздан көрсетіледі (мысалы, 5%). Қатты төбелерде "Қашқыш жүк көлігі үшін тоқтау алаңы" немесе "Төтенше тоқтау" аймақтары да болуы мүмкін, олар тиісті белгілермен көрсетіледі. Ұлыбританияда қисықтарда "Қарсы бұрылыс" ескерту белгісі бар.

Жолдың басталуы мен аяқталуы

Бұл белгілер көпжолақты тас жолдың тарылатын жерлерін, өтпелі қатардың аяқталуын, жолдың кеңейетін немесе өтпелі қатардың басталатын жерлерін көрсетеді. Тағы бір түрлі белгі жолдың ортасындағы екі бағытты солға бұрылу қатарын көрсету үшін қолданылады. Ескерту белгілері жол классы немесе түрі өзгеретін "Тас жол аяқталады" деген ескертуді де беруі мүмкін.

Жол қозғалысы арқылы бірігу

АҚШ және Канадада негізгі жолмен жүруді көздейтін жүргізушілерге бірігуге жеткілікті уақыт беру үшін, шығуға дайындалып жатқан қатарларға арнайы белгілер қойылады. Мұндай қатарлар кейде ерекше жолақтармен ("аллигатор жолақтары") және "Негізгі қозғалыс солға (немесе оңға) біріктіріңіз" деген белгімен көрсетіледі. Тас жолдардағы шығуға арналған пандусқа жасыл бағыт белгісінде "Тек шығу" деген қосымша жазу болуы мүмкін, және оны баса көрсету үшін сары фонға қара әріптермен жазу керек.

Көпірлер

Бұл белгілер қозғалыс тар көпірге түсірілгенде немесе көпірде кемелер өтетін кезде көлік құралдары үшін жылжымалы бөлігі жабылған жағдайларда қолданылады (мысалы, ашылмалы көпір). Сонымен қатар, олар жер асты жолдарында төмен биіктік туралы ескерту үшін де пайдаланылуы мүмкін.

Туннельдер

Бұл белгілер туннельдерді көрсету үшін қолданылады, онда әдетте жарық қажет болады, сондай-ақ жарық деңгейінің жалпы өзгеруін білдіреді. Бұлар төменгі биіктік белгісін де көрсетуі мүмкін. Жүк көлігі жүргізушілері туннельге жақындағанда, рұқсат етілмейтін жүктер туралы белгілерге (мысалы, пропанға) көңіл бөлуі керек.

Жол жағдайы

Жол пайдаланушыларын қиын жол жағдайлары туралы ескертеді ("Мұзды жол", "Соқпақ", т.б.). Сондай-ақ "Бос қиыршық тас", "Жұмсақ жол жиегі", "Жылдамдық шектегіші", және "Мұзға назар аударыңыз".

Жанартасты құлау

Бұл белгілер алдымыздағы жолда құлаған немесе құлап жатқан тастардың қауіптілігін көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Олар көбінесе суреттер түрінде болады, бірақ "құлап жатқан тастар" сияқты жазулар да болуы мүмкін. Италияда бұл сөздер "caduta sassi" немесе "caduta massi"; Францияда "chute de pierres"; Мексикада "derrumbes" болып жазылуы мүмкін.

Жаяу жүргіншілер өткелдері

Бұл белгілер жүргізушілерді көшеде адамдар жүргені туралы ескерту үшін қолданылады. Олар балалар ойнайтын жерлер, ойын алаңдары, велосипед аймақтары, есту қабілеті бұзылған балалар, көзі көрмейтін жаяу жүргіншілер және жаяу жүргіншілердің жолға шығуы мүмкін тығыз қоныстанған аймақтар туралы да ескерту беруге арналған. АҚШ-тың Мексика шекарасына жақын орналасқан Калифорния штатында қашқан отбасы бейнеленген ескерту белгілері болған. Бұл автокөлік жүргізушілерін тас жол қозғалысы арқылы қашуға тырысатын заңсыз иммигранттарға назар аудару үшін жасалған. Символды Калифорния көлік департаментінің қызметкері Джон Худ 1980-жылдардың аяғында ойлап тапқан.

Мектептер

Бұл белгілер мектеп аймақтарын (мұнда жылдамдық шектеуі төмен болуы мүмкін), оқушылар өткелдерін, жол күзетшілерін немесе алдағы сигналдарды көрсетеді. АҚШ және Канадада, әдеттегі ромб пішіндес белгілердің орнына бесбұрышты белгілер қолданылады. АҚШ мектеп аймағының пішіні бір бөлмелі мектепке ұқсайды және АҚШ-та осы пішіндегі жалғыз белгі болып табылады. Кейбір Канада провинциялары осыған ұқсас белгіні пайдаланады.

Велосипедтер

Велосипед жолының белгілері велосипедтер осы жерден өтетінін хабарлайды.

Жолды кесіп өтетін жануарлар

Бұл белгілер жолға шығуы мүмкін жабайы жануарлар (көк бөрі, елік және т.б.) немесе шаруашылық жануарлары (сиыр, жылқы, үйрек, қой) туралы ескертеді. АҚШ-та, осы мақсатта қолданылғанда, осы ескерту белгілерінің астына кейде "жолды бөлісіңіз" деген қосымша тақта орналастырылады.

Жолдағы ерекше көліктер

Бұл белгілер жол қозғалысына қатысушылар баяу жылдамдықпен, ірі габаритті немесе ерекше көліктермен – мысалы, жүк көтеру машиналары, қол арбалары және әскери техникамен кездесуі мүмкін жерлерде орнатылады. Олар көбінесе карьерлер, әуежайлар, өнеркәсіптік аймақтар, әскери базалар мен ауылдық жерлерде жиі кездеседі.

Жол құрылысы немесе құрылыс жұмыстары

Бұл белгілер көбінесе уақытша болып келеді және жол жұмыстарын (құрылыс), нашар жол жағдайын немесе жолдағы уақытша жағдайларды – мысалы, флагмендерді, тегіс емес жол жамылғысын сияқты көрсету үшін қолданылады. (Айта кетейік, кейбір "су көтерілуі" белгілері жүргізушілерді су тасуға бейім аймақтар туралы ескерту үшін орнатылады, бірақ олар алда су басқан жол бөлігі бар екенін білдірмейді.) Франция, Италия, Испания, Норвегия сияқты елдерде жол жұмыстарымен байланысты ескерту (және жылдамдық шектеу) белгілері әдеттегі ақ түстің орнына сары түсте болады. Солтүстік Америка және Ирландияда жол жұмыстарымен байланысты белгілер қызғылт сары түсті.

Жол белгілері

Бұл ескерту белгілері алда светофор бар екенін көрсетеді және көбінесе светофордың қызыл түспен жанғанын көру қиын болғанда, жүргізушіні жылдамдығын азайтуға дайындалу үшін ескертуге қолданылады. Светофор қызыл түске ауысқанда немесе ауысып жатқанда олардың жанында жыпылықтайтын шам немесе жарықтандырылған белгі қойылуы мүмкін. Кейбір елдерде рампа-метрлер, өрт сөндіру станциялары және әуежайларға арналған ескерту белгілері де бар.

Тоғысулар

Бұл белгілер тоғысқан жерлерде, Т-төбелерде, айналма жолдарда немесе Y-төбелерде жол өткелдері туралы ескертеді. Олар алдымен келетін "жасырын кіреберісті" де көрсетуі мүмкін. (Көпірлермен, жол өткізгіштермен, виадуктармен салыстырыңыз).

Реттеу белгілері үшін ескерту белгілері

Жол сигналдары сияқты, кейбір "тоқта" немесе "жол бер" белгілеріне қосымша ескерту немесе еске түсіру қажет болуы мүмкін, әсіресе көлік көп қозғалатын жерлерде немесе белгі жақында орнатылғанда.

Келесі жолға келетін көліктер

Бұл белгілер адамдарды алға қарай келе жатқан көліктер туралы ескерту үшін қолданылуы мүмкін; тас жол қос қатарлы жолға немесе орталық бөлігі немесе медианасы жоқ қалыпты жолға ауысқан кезде көрсетіледі.

Темір жол өткелінің (темір жол өткелінің)

Бұл белгілер алдағы теміржол өткелдері туралы ескерту үшін қолданылады. Көптеген елдерде қызыл үшбұрышты ескерту белгісі пайдаланылады, онда күзетілмеген өткелдер, қолмен басқарылатын қақпалары бар өткелдер және автоматты деңгейлі өткелдер үшін әртүрлі пиктограммалар бейнеленген. Еуропаның көп бөлігінде қақпасы бар өткелдер үшін ескі үлгідегі қақпа, ал қақпасы жоқ өткелдер үшін бу локомотиві қолданылады. Германия электр поездін пайдаланады. Ирландияда да ұқсас пиктограммалар қолданылады, бірақ сары ромб тәрізді белгіде. Америка Құрама Штаттарында барлық типтегі теміржол өткелдері туралы ескерту дөңгелек сары белгі арқылы жасалады. Өткелдің өзі "теміржол өткелі" деген жазуы бар бағана тәрізді белгілермен (тоқта, қара, тыңда) және мүмкін жарықтар, дабылдар мен тосқауылдармен белгіленеді.

Төмен ұшатын әуе кемелерi

Ұшақтың суреті ортасында бейнеленген ескерту белгісі әуежай немесе аэродромды көрсетеді, мұнда жүргізушілер төмен ұшатын ұшақтарға дайын болуы тиіс.

Жақсы жел немесе желдің жағасы

Польшадағы желдің бағытын көрсететін және қызыл үшбұрыш немесе сары ромб белгілерімен ұшқыш шұбарлармен белгіленген жерлерде, күшті бүйінді жел жылжып бара жатқан көліктің бағытын күрт өзгертіп, тіпті қарама-қарсы жолаққа "ұшырып" апатқа себеп болуы мүмкін.

Бір кіру нүктесі бар жолдар

Тек бір кіру/шығу нүктесі бар "соққақ көше", "өтпейтін көше" немесе "шығу жолы жоқ" жолдар.

Жолдың соңы

Жолдың аяқталуын көрсететін белгілер.

Өрт сөндіру станциялары

Бұл белгілер өрт сөндірушілердің өрт машиналарымен немесе басқа жедел техникамен жолға шығуы мүмкін жерге жақындап келе жатқаныңызды ескертеді, мұнда басқа жүргізушілер тоқтап, олар өтіп кеткенше күтуі қажет.

Жарықпен жарық беретін жол қозғалысы туралы ескерту белгілері

Кейбір ескерту белгілерінің шамдары жол аясындағы жағдай туралы хабарлау үшін немесе жүргізушілерді жылдамдықты төмендетуге ескерту үшін жыпылықтайды. Ұлыбританияда оларды ескерту шамдары дейді. Жыпылықтайтын шамдар белгілі бір түрдегі эпилепсиясы немесе сезімдік өңдеу бұзылысы бар адамдар үшін қауіпті болуы мүмкін.