Циньдао шығанағы: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Циньдао шығанағы, Қытай

Қытайдың Шандоң провинциясындағы Циньдао (Циньтау) қалалық деңгейдегі округінде орналасқан Kiautschou шығанағы (Jiaozhou шығанағы; Kiautschou Bucht, ). Бұл шығанақтың аты ағылшын тілінде бұрын Kiaochow, Kiauchau немесе Kiao Chau деп, ал неміс тілінде Kiautschou деп жазылған.

География және экология

Цзяочжоу шығанағы – Сары теңіздің табиғи құйылысы, оның тереңдігі және одан да терең, шығанақтың төңірегіндегі үш ірі портқа – Циньдао, Хуандао және Хунгдаоға дейін қазылған арналар бар, олардың барлығы қыста мұз қатпайды. Бұл шығанақ Шығыс Қытайдағы Шандун түбегінің оңтүстік жағалауында орналасқан, Хуандао ауданын Циньдао қаласынан бөліп, Цзяочжоу қаласымен шектеседі. Шығанақтың ұзындығы және ені , ал беттік ауданы – 100 жыл бұрынғы аумақтың шамамен үштен екі бөлігін құрайды. Ресми деректерге сәйкес, 1928 жылы ауданы болған, ал 2003 жылы соңғы онжылдықтардағы жерді мелиорациялау шараларының нәтижесінде дейін азайды. Қала және өнеркәсіп дамуы мен шығанақ төңірегіндегі жақын аумақтардың өсуіне байланысты соңғы 50 жылда теңіз түрлерінің саны да үштен екіге азайды. 1970 жылдары бассейнің солтүстік-батыс бөлігінде табылған 170 түрдің ішінде 1989 жылы тек 17 түрі ғана кездесті. 1980 жылға дейін бұл түрдің тұрақты ареалы болған суларда жалған қасқырлар кейде әлі де кездеседі. Екінші жағынан, Цзяочжоу шығанағы жағалау теңіз экожүйелерінің қалпына келуін зерттеу үшін қолайлы орын болуы мүмкін.

Тарих

Цзяочжоу шығанағы бұрын Цзяоо деп аталатын. Цинь династиясы кезінде, оның жағалауында, Циньдаода кеден бекеті құрылған кезде, ол ірі кеме саудасын дамытты. Бұл аймақ еуропалықтарға 1898 жылғы наурыз айында Германия империясы Қытайдың Цинь үкіметімен келісімге келгеннен кейін кеңінен танылды. Осы келісім арқылы аймақ 99 жылға жалға беріліп, Германияның басқаруына өтті (немесе 1997 жылға дейін, британдықтар Гонконгтың Жаңа аумақтарында және француздықтар Куанг Чэу Ванда істегендей), және ол Киаучоу шығанағының концессиясы ретінде белгілі болды. Цинтау ауылы Германияның Цинтау колониясына айналды, ал аймақ Қытайдағы неміс коммерциялық дамуының орталығы болды, ал Императорлық неміс теңіз күштері үшін ол Шығыс Азия эскадрильясының базасы болды. Германияның Африкадағы колонияларындағы жер спекуляциясының салдарынан, колониядағы жалғыз салық ретінде жер құнына салық енгізілді. Бұл үлкен жетістікке ие болып, колонияға жылдам байлық пен қаржылық тұрақтылық әкелді. Колония жер құнына ғана сүйенетін жалғыз мемлекеттік орган болды және осындай салық жүйесінің тиімділігі туралы бүгінгі күнге дейін академиялық зерттеу нысаны болып табылады. Германия колониясы сондай-ақ валюта шығарды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Қытай Республикасы Германия империясымен Киаучоу шығанағын жалға алу шартын жойды. Бұл 1914 жылдың 23 тамызында, Жапонияның Германияға соғыс жариялаған күні күшіне енді, жапондықтардың колонияны шартсыз эвакуациялау туралы ультиматумы аяқталғаннан кейін. Британдық және жапондық күштердің екі айлық әскери қоршауынан кейін, колония капитуляциялауға мәжбүр болды. Содан кейін оны британдықтар мен жапондықтар басып алды. Қытай Республикасы 1917 жылдың 14 тамызында Германияға соғыс жариялады, өйткені жеңімпаз одақтастардың құрамында Қытай бұрынғы неміс колониясы оларға қайтарылатынын күтті. Бірақ Версаль келісімшарты Париж бейбіт конференциясында Жапонияның талаптарын қабылдап, экватордың солтүстігіндегі барлық бұрынғы неміс Тынық мұхиты аймақтары мен аралдарын, соның ішінде Цзяочжоу шығанағын Жапонияға берді. Бұл күтпеген шешім Қытайда "4 мамыр қозғалысы" деп белгілі болған жалпы халықтық наразылықтарға әкелді, ол қазіргі Қытай тарихының маңызды оқиғасы ретінде қарастырылады. Нәтижесінде Бейянь үкіметі келісімге қол қоюдан бас тартты. Бұл жағдай "Шандоң мәселесі" деп аталды. Ақырында ол АҚШ-тың делдалдығы арқылы шешілді, бұл 1922 жылдың ақпан айында бұрынғы колонияның Қытайдың егемендігіне қайтаруына әкелді.

Jiaozhou Bay was known formerly as Jiao'ao During the Qing dynasty, it developed a large junk trade when a customs station was established near its shores, in Qingdao. The area became widely known to Europeans after the German Empire in March 1898 concluded a lease with the Qing government of China. Through this lease, the area was transferred to German rule on a 99 year lease (or until 1997, as the British did in Hong Kong's New Territories and as the French did in Kouang Tchéou Wan), and it became known as the Kiautschou Bay concession. The village of Tsingtau became the German colony of Tsingtau, and the area became a focus for German commercial development in China, while for the Imperial German Navy it was the base for their East Asia Squadron. Because of land speculation in Germany's African colonies, a land value tax was introduced as the only tax in the colony. It was a great success, bringing wealth quite rapidly to the colony and also financial stability. The colony was the only government authority ever to exclusively rely on the single tax on land value, and is used as an academic case study to this day about the viability of such a tax system. The German colony also issued currency. With the outbreak of World War I, the Republic of China cancelled the Kiautschou lease with the German Empire. This came into force on 23 August 1914, the day of Japan's declaration of war on Germany, after a Japanese ultimatum for unconditional German evacuation of the colony had expired. Following a two month military siege by British and Japanese forces, the colony was forced to surrender. It was then occupied by the British and Japanese. The Republic of China declared war on Imperial Germany on 14 August 1917, since as a member of the victorious allies, China fully expected the former German colony would be returned to them. Instead, the Treaty of Versailles acceded to Japanese demands at the Paris Peace Conference and assigned all former German Pacific territories and islands north of the equator to Japan, including Jiaozhou Bay. This unexpected decision led to China wide protests known as the "May Fourth Movement", which is now regarded as a significant event of modern Chinese history. As a result, the Beiyang government refused to sign the Treaty. This situation was known as the "Shandong Problem". It eventually was resolved through mediation by the United States, which led to the former colony's return to Chinese sovereignty in February 1922.

Байланыс жобасы

Цзяочжоу шығанағы Циньдао қаласының әкімшілік шекараларында толығымен орналасқан. Сағат тіліне қарсы бағыттағы көршілес аудандар: Шинань ауданы, Шибэй ауданы, Сифанг ауданы, Ликанг ауданы, Чэньян ауданы, Цзяочжоу қаласы, Цзяонан қаласы және Хуандао ауданы. Шығанақтың кіреберісі 6,17 км енді. 1993 жылы Циньдао қаласы Цзяочжоу шығанағы аймағы үшін көлік дәлізін салу туралы шешім қабылдады, ол кіреберістің астындағы туннельді және Цзяочжоу шығанағы арқылы салынатын көпірді қамтиды. 2006 жылдың желтоқсанында құрылыс жұмыстары басталды, аяқталу мерзімі 2011 жылға жоспарланды. Циньдао Цзяочжоу шығанағындағы көпір – әлемдегі су үстіндегі ең ұзын көпір, ол теңіз арқылы өтетін Донхай көпірінен ұзындығымен асып түседі. Жалпы бюджет шамамен 9,938 миллиард юаньға (~1,5 миллиард АҚШ доллары) бағаланады. Бұл жол Циньдаодан шеткі аймаққа дейінгі сапар уақытын жартысынан астамға қысқартады және қазіргі Цзяочжоу шығанағындағы тас жолға түсетін жүктемені азайтады деп күтілуде. Циньдао Цзяочжоу шығанағы туннелі Циньдао қаласының орталық бөлігін Хуандао ауданымен байланыстырады, оның құрылысына 3 миллиард юань (~440 миллион АҚШ доллары) қаражат бөлінген. Автокөлікпен Циньдао орталығынан Хуандао ауданына дейінгі сапар шамамен 10 минутқа бағаланады.