Джон Нанн: Ағылшын шахмат шеберінің өмірбаяны мен жетістіктері

Кіріспе

Ағылшын шахмат гроссмейстері (1955 жылы туған)

Джон Денис Мартин Нанн (25 сәуір 1955 жылы туған) – ағылшын шахмат гроссмейстері, шахматты шешуде үш дүркін әлем чемпионы, шахмат жазушысы және баспагер, математик. Ол Англияның ең күшті шахматшыларының бірі және бұрынғы әлемнің үздік он шахматшысының қатарында болған.

Білім және ерте өмір

Нанн Лондонда дүниеге келген. Ол жас кезінде шахматқа ерекше дағдысын көрсетті және 1967 жылы, 12 жасында, 14 жасқа дейінгі британиялық чемпионатты жеңіп алды. 14 жасында ол 1969-70 маусымында Лондонның 18 жасқа дейінгі чемпионы болды, ал бір жыл өткен соң, бар болғаны 15 жасында Оксфордтағы Ориел колледжіне математиканы оқуға түсті. Сол кезде Нанн 1520 жылы кардинал Вулсиден бері Оксфордтың ең жас студенті еді. 1973 жылы бітіргеннен кейін, ол 1978 жылы Джон Хаббак жетекшілігімен шекті H кеңістіктері туралы диссертация қорғап, философия докторы ғылымын алды. 1978 жылы Нанн Мейдстоун грамматикалық мектебінде бір жыл математика сабақтарын берді, содан кейін 1981 жылға дейін Оксфордқа математика лекторы болып оралды, одан кейін ол кәсіби шахматшы болды.

Мансап

1975 жылы ол Еуропаның жасөспірімдер шахмат чемпионатында жеңіске жетті. 1978 жылы гроссмейстер атағын алып, 1980 жылы Ұлыбритания чемпионы атанды. Нанн шахмат олимпиадасында екі рет жеке алтын медаль ұтты. 1989 жылы әлемнің үздік 25 шахматисі қатысқан алғашқы «Дүниежүзілік кубокта» алтыншы орын алды. Әлем чемпионатының ішіндегі ең жақсы нәтижесі 1987 жылы тіркелді, ол үміткерлер турниріне жолдама үшін Лайош Портишқа қарсы плей-офф матчында жеңіліске ұшырады. Ол 1982, 1990 және 1991 жылдары беделді Hoogovens турнирінде (Wijk aan Zee қаласында жыл сайын өткізіледі) жеңімпаз атанды. Нанн 1995 жылдың қаңтарында 2630 Elo рейтингісіне жетіп, ең жоғары көрсеткішін тіркеді. Алты жыл бұрын, 1989 жылдың қаңтарында, оның 2620 рейтингісі оны әлемнің үздік ондығына енгізіп, тоғызыншы орынды бөлісті. Бұл ағылшын шахматының өркендеу кезеңіне жақын болатын, тізімде одан жоғары екі ағылшын шахматисі болды: Найджел Шорт (әлемде үшінші, 2650) және Джонатан Спильман (әлемде бесінші, 2640). Нанн қазіргі кезде үлкен турнирлерде ойнауын тоқтатты және 2014 және 2015 жылдары екі ветерандар турнирінде қайта пайда болғанға дейін 2006 жылдың тамызынан бері FIDE рейтингісі бар ойын ойнаған жоқ; алайда ол ECF жылдам ойындарында белсенді болып қала береді. Мықты шахматист болумен қатар, Нанн қазіргі заманғы шахмат кітаптарының ең жақсы авторларының бірі саналады. Ол көптеген кітаптар жазды, соның ішінде 1988 жылы Британдық шахмат федерациясының «Жыл кітабы» сыйлығын жеңіп алған «Гроссмейстер шахматының құпиялары» және 1995 жылы сыйлық алған «Джон Нанннің ең жақсы ойындары». Ол шахмат баспасы Gambit Publications директоры. Шахмат тарихшысы Эдвард Винтер оның туралы былай деп жазды:
Көп салалы білім иесі, Нанн ашылулар, аяқталулар және композициялар бойынша авторитетті монографиялар, сондай-ақ ойын жинақтары мен автобиографиялық томдар жазды. Түсіндіруші ретінде ол жаңадан бастағандар үшін түсінікті прозалық сипаттамалар мен сарапшылар үшін терең талдау жасауда өте жақсы. 2010 жылғы сұхбатында Магнус Карлсен өте жоғары интеллект шахмат мансабына кедергі келтіруі мүмкін деп ойлады. Ол мысал ретінде Наннды келтірді:
«Менің ойымша, ағылшын Джон Нанн әлем чемпионы болмауының себебі – ол тым ақылды. Оның басында тым көп нәрсе бар. Тым көп. Оның зор түсіну қабілеті мен білімге деген қанағатсыздығы оны шахматтан алаңдатты». Нанн шахмат проблемаларымен де айналысады, бірнеше мысалдар құрастырады және британдық команда құрамында бірнеше рет оларды шешеді. Осы тақырыпта ол 1985 жылы «Стильмен шешу» атты еңбегін жазды. Ол 2004 жылдың қыркүйегінде Грекияның Халкидики қаласында өткен әлем чемпионатында жеңіске жетті және проблемаларды шешудегі соңғы гроссмейстер нормасын орындады. 2007 және 2010 жылдары да Әлемдік шешу чемпионатында жеңіске жетті. Ол командалық және проблемаларды шешудегі гроссмейстер атағын алған үшінші адам (басқалары Джонатан Местель және Рам Соффер; Боян Вучкович 2008 жылдан бері төртінші). Нанн компьютерлік шахматқа ұзақ жылдардан бері қызығушылық танытып келеді. 1984 жылы ол Personal Computer World журналы үшін компьютерлер арасындағы ойындарды түсіндіре бастады және Фредерик Фридельдің Computerschach & Spiele журналының редакциялық кеңесіне қосылды. 1987 жылы ол жаңа құрылған Chessbase журналының бірінші редакторы болып тағайындалды. 1992 жылы оның шахмат аяқ ойынының үстелдік базасын пайдаланған алғашқы кітабы «Secrets Of Rook Endings» жарық көрді, кейіннен «Secrets of Minor Piece Endings» және «Secrets Of Pawnless Endings» кітаптары жарық көрді. Бұл кітаптар Наннның (және басқалардың) үстелдік базалармен кең ауқымды тәжірибелер нәтижесінде табылған, адамдар қолдана алатын аяқтау стратегияларын қамтиды, және жаңа басылымдары үстелдік базалар жаңадан жасалғанда және деректер тереңірек зерттелгенде шығарылып жатыр. Осылайша, Нанн (2004 жылғы жағдай бойынша) шахмат аяқтауларының үстелдік базаларының ең алдыңғы қатарлы деректерді өндірушісі болып табылады. Нанн 2014 жылы Грекияның Катерини қаласында өткен әлемнің ақсақалдар чемпионатында (50-ден жоғары жас тобы) үшінші орынды, 2015 жылы Грекияның Эретрия қаласында өткен Еуропаның ақсақалдар чемпионатында (50-ден жоғары жас тобы) екінші орынды және 2022 жылы Италияның Ассизи қаласында өткен әлемнің ақсақалдар чемпионатында (65-тен жоғары жас тобы) бірінші орынды иеленді. Ол 2023 жылы Террасиниде тағы да жеңіске жетті.

In 1975, he became the European Junior Chess Champion. He gained the Grandmaster title in 1978 and was British champion in 1980. Nunn has twice won individual gold medals at Chess Olympiads. In 1989, he finished sixth in the inaugural 'World Cup', a series of tournaments in which the top 25 players in the world competed. His best performance in the World Chess Championship cycle came in 1987, when he lost a playoff match against Lajos Portisch for a place in the Candidates Tournament. At the prestigious Hoogovens tournament (held annually in Wijk aan Zee) he was a winner in 1982, 1990 and 1991. Nunn achieved his highest Elo rating of 2630 in January 1995. Six years earlier, in January 1989, his then rating of 2620 was high enough to elevate him into the world's top ten, where he shared ninth place. This was close to the peak of the English chess boom, and there were two English players above him on the list: Nigel Short (world number three, 2650) and Jonathan Speelman (world number five, 2640). Nunn has now retired from serious tournament play and, until he resurfaced as a player in two Veterans events in 2014 and 2015, had not played a FIDE rated game since August 2006; however, he has been active in the ECF rapid play. As well as being a strong player, Nunn is regarded as one of the best contemporary authors of chess books. He has penned many books, including Secrets of Grandmaster Chess, which won the British Chess Federation Book of the Year award in 1988, and John Nunn's Best Games, which took the award in 1995. He is the director of chess publishers Gambit Publications. Chess historian Edward Winter has written of him:
A polymath, Nunn has written authoritative monographs on openings, endings and compositions, as well as annotated games collections and autobiographical volumes. As an annotator he is equally at home presenting lucid prose descriptions for the relative novice and analysis of extreme depth for the expert. In a 2010 interview, Magnus Carlsen said he thought extreme intelligence could be a hindrance to one's chess career. As an example of this, he cited Nunn:

I am convinced that the reason the Englishman John Nunn never became world champion is that he is too clever for that. He has so incredibly much in his head. Simply too much. His enormous powers of understanding and his constant thirst for knowledge distracted him from chess. Nunn is also involved with chess problems, composing several examples and solving as part of the British team on several occasions. On this subject he wrote Solving in Style (1985). He won the World Chess Solving Championship in Halkidiki, Greece, in September 2004 and also made his final GM norm in problem solving. There were further wins of the World Solving Championship in 2007 and in 2010. He is the third person ever to gain both over the board and solving GM titles (the others being Jonathan Mestel and Ram Soffer; Bojan Vučković has been the fourth since 2008). Nunn has long been interested in computer chess. In 1984, he began annotating games between computers for Personal Computer World magazine, and joined the editorial board of Frederic Friedel's Computerschach & Spiele magazine. In 1987, he was announced as the first editor of the newly created Chessbase magazine. The 1992 release of his first book making use of chess endgame tablebases, Secrets Of Rook Endings, was later followed by Secrets of Minor Piece Endings, and Secrets Of Pawnless Endings. These books include human usable endgame strategies found by Nunn (and others) by extensive experimentation with tablebases, and new editions have come out and are due as more tablebases are created and tablebases are more deeply data mined. Nunn is thus (as of 2004) the foremost data miner of chess endgame tablebases. Nunn finished third in the World Senior Chess Championship (over 50 section) of 2014 in Katerini, Greece, second in the European Senior Chess Championship (over 50) of 2015 in Eretria, Greece, and first in the World Senior Chess Championship (over 65 section) in Assisi, Italy in 2022. He was the winner again in 2023, at Terrasini.

Ерекше ойындар

Якоб Ост Хансен мен Джон Нанн, Дүниежүзілік студенттік олимпиада, Тейссид 1974, Вена ойыны, 0–1: Вена ойынының Франкенштейн–Дракула вариациясы көбінесе қарқынды ойынға мүмкіндік береді, ал Наннның 1974 жылы Тейссидте Якоб Ост Хансенмен өткізген ойыны осыған дәлел. Ойынның соңғы бөлігі қызу уақыт тартысымен өтті, Нанн қарсыласының патшасын ашыққа шығарып, шахматты матқа жеткізу үшін фигураларын құрбан етті. Александр Белявский мен Джон Нанн арасындағы 1985 жылғы партия, Вик-ан-Зе 1985, Корольдік үнді ойыны, Самиш вариациясы, 0–1: Бұл партия кейде "Нанннің мәңгілік ойыны" деп аталады және "Әлемдегі ең ұлы шахмат ойындарының мамонт кітабына" (Робинсон баспасы, 2010) енгізілген. Яссер Сейраван "Шахматтағы керемет жеңістер" кітабында бұл ойынды 1980-ші жылдардың ең жақсысы деп атады.

Жеке өмір

Нанн неміс шахматшысы, ФИДЕ әйел шебері Петра Финк Наннға үйленген. Олардың Майкл есімді ұлы бар.

Астрономия

Шахмат ойындарындағы белсенділігі төмендеген сайын, Нанн астрономияға қызығушылық танытты, бұл хоббиді экс-әлем чемпионы Вишванатан Анандпен бөліседі. Наннның Chessbase News жаңалықтарында түрлі мақалалары мен лекциялары жарияланған.