Пол Чарльз Морфи: Шахматтың мақтанышы мен қайғысы

Кіріспе

Американдық шахмат шебері (1837–1884)

Пол Чарльз Морфи (22 маусым 1837 – 10 шілде 1884) – американдық шахматшы. 1850-ші жылдардың соңындағы шағын карьерасы барысында Морфи әлемдегі ең ұлы шахмат шебері деп танылды. Дарынды бала Морфи 1857 жылы Бірінші американдық шахмат конгресінде жеңіске жетіп, әр ойынды үлкен есеппен жеңіп, шахмат аренасына енді. Одан кейін ол Еуропаға сапар шегіп, Англия мен Францияда тұрып, континенттің жетекші ойыншыларына қарсы сынға түсті. Ол Англия мен Францияның ең үздік ойыншыларымен, сондай-ақ неміс Адольф Андерсенмен ойындар ойнады, барлық ойындарда үлкен айырмашылықпен жеңіске жетті. 1859 жылы Морфи АҚШ-қа оралды, бірақ кейін бәсекелі шахматтан бас тартып, көпшілік назарынан шықты. Оның ерекше дарынына қарамастан, шахматтан ерте кеткендігі үшін Морфи "Шахматтың мақтанышы мен қайғысы" деп аталды. Бұл атты көбінесе Глазго Weekly Herald газетінің шахмат редакторы, шериф Уолтер Кук Спенс айтқан деседі, бірақ ол алғаш рет қашан жарияланғаны белгісіз.

Ерте өмір

Морфи Нью-Орлеандағы көрнекті, бай отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Алонзо Морфи, испан және ирланд тегінен шыққан заңгер болған. Кейін ол Луизиана штатының заң шығарушысы, Бас прокуроры және Луизиана штатының Жоғарғы сотының судьясы қызметтерін атқарды. Морфидің анасы Луиза Тереза Фелисити Тельцид Ле Карпентье, әйгілі француз креол отбасынан шыққан, музыкаға бейім әйел болған. Пол мәдениетті, әдепті және сыпайы атмосферада өсті, онда шахмат пен музыка демалыс күндері үйде жиналатын адамдардың басты көңілі көтерілісі болды. Морфи шахмат ойнауды қашан және қалай үйренгені туралы мәліметтер әртүрлі. Оның ағасы Эрнест Морфидің айтуынша, кішкентай Морфиге шахмат ойнауды ешкім ресми түрде үйретпеген; ол жай ғана басқалардың ойнағанын бақылап үйренген. Эрнест пен Алонзо ұзақ ойынды тастап, оның тең нәтижемен аяқталғанын мойындағанда, Пол сөзге араласып, Эрнест жеңуі керек еді деді. Бұл екі адамды таңқалдырды, өйткені олар Полдың ойын ережелерін білетінін, тіпті стратегияны да түсінетінін білмеген. Олар тағы да таңқалды, себебі Пол өзінің сөзін дәлелдеп, фигураларды қайта орнатып, ағасы жіберген жеңісті көрсетті. Дегенмен, Эдж бұл оқиғаны шындыққа жатқызбайды. 1845 жылы Эрнест Эжен Руссоның Чарльз Стэнлиге қарсы матчында екінші болып қатысты және кішкентай Полды өзімен бірге алып кетті.

Балалық шақтағы жеңістер

1846 жылы тоғыз жасар Морфи Нью-Орлеандағы ең жақсы ойыншылардың бірі саналды. Сол жылы генерал Винфилд Скотт Мексикамен соғысқа жол тартқанда қалаға келді. Ол қонақтарына кешкісін күшті жергілікті ойыншыға қарсы шахмат ойнағысы келетінін хабарлады. Скотт шахматты жиі ойнамаса да, оны ұнататын және өзін салмақты ойыншы деп есептейтін. Келісімдер жасалды, кешкі ас ішкеннен кейін ойын ұйымдастырылды. Морфи келтірілгенде, Скотт бастапқыда баланың өзіне қарсыласы ретінде ұсынылуына ренжіді, өйткені оны мазақтап жатыр деп ойлады. Бірақ, оның тілектері мұқият орындалғанына және Морфинің өте дарынды шахматшы екеніне көз жеткізгеннен кейін, Скотт ойнауға келісті. Морфи Скоттты ойнаған екі ойында да оңай жеңіп, екінші ойынды бар болғаны алты жүруден кейін аяқтады. 1848 және 1849 жылдары Морфи Нью-Орлеандағы жетекші ойыншылармен жарысты. Ол осы кезеңде Морфидің ең күшті қарсыласы саналған Эжен Руссоға қарсы кем дегенде елу партия ойнады және ең көп дегенде бесеуінде жеңілді. 1850 жылы венгр шахмат шебері Иоганн Лёвентал Нью-Орлеанға келді. 1848 жылғы венгр революциясының қашқыны Лёвентал Американың түрлі қалаларын аралап, жергілікті үздік ойыншылармен сәтті жарысқан. Ол Морфи судьясының үйіне шақырылып, он екі жасар Полмен ойнады. Лёвентал өзіне лайықты қарсылас тапқанын тез түсінді: Морфи жақсы жүру жасаған сайын, Лёвенталдың қабаулары Эрнест Морфи сипаттағандай "комик" түрде жоғары көтерілді. Лёвентал Нью-Орлеанда болған кезінде Морфиге қарсы үш партия ойнады, дереккөздерде ол екі жеңіліс пен бір теңдікке ұшырағаны немесе үш партияны да ұтырғаны айтылады.

Мектептегі білім және бірінші американдық шахмат конгресі

1850 жылдан бастап Морфи бірнеше жыл бойы шашқаны аз ойнады, орнына біліміне назар аударды. Оқуда жанталасқандықтан, 1854 жылы Алабама штатының Мобил қаласындағы Спринг-Хилл колледжінде бакалавр дәрежесін алды. Оның дипломдық жұмысы оңтүстік штаттардың соғыс және бөлінуді негіздеудегі тар логикалық шектерін көрсетті. Ол математика мен философияны тағы бір жыл оқыды, 1855 жылдың мамырында жоғары наградамен магистр дәрежесін алды. Морфи Луизиана университетінде (қазіргі Тулейн университеті) заңгерлік мамандығын оқып, 1857 жылдың 7 сәуірінде заңгер (LL.B.) дәрежесін алды. Оқу кезеңінде Морфи Луизиана азаматтық кодексінің толық нұсқасын жатқа алған деген мәлімдеме бар. Заңгерлік тәжірибеге қажетті жасқа толмағандықтан, Морфи бітіргеннен кейін бос уақыты болды. Сол жылы ол Нью-Йоркте 1857 жылдың 6 қазанынан 10 қарашасына дейін өтетін Бірінші американдық шахмат конгресіне қатысуға шақырылды. Морфи бастапқыда бас тартты, бірақ судья және жақын туысы Александр Бофорт Миктің шақыруымен ойыннан қайтты. Конгрестің басты оқиғасы – 16 ойыншыдан тұратын нокаут турнирі, әр кезеңде қарсыластардың қысқа, бірнеше ойыннан тұратын матчтары өткізілді. Сонымен қатар, Морфидің талантын білетін және турнирдің жеңімпазы болатынын алдын ала айтқан күшті неміс шахмат шебері Луи Полсен де қатысты. Бәсеке кезінде Полсен Морфи Еуропаға барса, өзінің ең мықты ойыншы екенін дәлелдей алатынын бірнеше рет мәлімдеді. Полсен болжағандай, Морфи бірінші турда Джеймс Томпсонды, отбасы досы Микті жартылай финалда, неміс шебері Теодор Лихтенхайнды жеңіп, ақырында Полсенді жеңіп, турнирдің бас жүлдесін жеңіп алды. Жеңісінен кейін Морфи бірден АҚШ-тың шахмат чемпионы деп жарияланды, бірақ ол кенеттен танымал болғанына көңіл бөлмегендей көрінді. 1857 жылғы желтоқсан айындағы "Шахмат айлығы" журналында: "Оның мейірімді мінезі, қарапайым тартымдылығы және әдептілігі оның барлық таныстарына ұнады" делінген. 1857 жылдың күзінде Нью-Йоркте болған кезде Морфи 261 ойын ойнады, олардың кейбірінде артықшылықпен, кейбірінде артықшылықсыз. Қалыпты ойындарда Морфидің жалпы есебі 87 жеңіс, 8 тең және 5 жеңіліс болды. 1857 жылы Морфи Нью-Орлеан шахмат клубын құрып, оның алғашқы президенті болды. Келесі жылы ол Дэниел Фискеден өзінің "Шахмат айлығы" басылымының редакторлардың бірі болуға шақырылды, ол 1860 жылдың соңына дейін осы қызметте болды.

Beginning in 1850, Morphy played relatively little chess for a number of years, instead focusing on his education. Diligent in his studies, he received a bachelor's degree in 1854 from Spring Hill College in Mobile, Alabama, with his graduating thesis detailing what he saw as the narrow logical limits on justifications for war and secession by the southern states. He proceeded to spend an additional year on campus studying mathematics and philosophy, and in May 1855 was awarded a master's degree with the highest honors. Morphy went on to study law at the University of Louisiana (now Tulane University), receiving an LL. B. degree on April 7, 1857. It has been claimed that Morphy memorized the complete Louisiana Civil Code during the course of his studies. Not yet the required age to practice law, Morphy found himself with free time after graduation. That year, he received an invitation to participate in the First American Chess Congress, to be held from October 6 to November 10, 1857, in New York. Morphy initially declined, but later changed his mind at the urging of Alexander Beaufort Meek, a judge and close family friend. The main event of the Congress was a 16 man knockout tournament, with each rounds consisting of short multi game matches contested by the opponents. Also competing was the strong German chess master Louis Paulsen, who was already aware of Morphy's talent, and said openly beforehand that he would be the tournament's victor. Moreover, while the competition was underway Paulsen repeatedly stated that if Morphy were to visit Europe, he could prove his status as the game's greatest living player. As predicted by Paulsen, Morphy defeated James Thompson in the first round, his family friend Meek in the quarter finals, the German master Theodor Lichtenhein in the semifinals, and ultimately Paulsen himself in the finals, to win the tournament's grand prize. After his victory, Morphy was immediately hailed as the chess champion of the United States, but he appeared to be unaffected by his sudden fame. According to the December 1857 issue of Chess Monthly, "his genial disposition, his unaffected modesty and gentlemanly courtesy have endeared him to all his acquaintances." While staying in New York during the fall of 1857, Morphy played 261 games, both with and without odds. In regular games, Morphy's overall record was 87 wins, 8 draws, and 5 losses. Also in 1857, Morphy founded the Chess Club of New Orleans, becoming its first President. Early in the following year, he was recruited by Daniel Fiske to serve as co editor of his Chess Monthly publication, a position he held until the end of 1860.

Еуропа

Осы уақытқа дейін Морфи Еуропада кеңінен танымал болған жоқ және оны жоғары бағаламаған. Америкалық шахмат аренасындағы басымдығына қарамастан, оның қарсыластарының деңгейі Еуропамен салыстырғанда төмен болды, себебі Еуропадағы ең мықты шахматшылардың көп бөлігі сол жерде тұрды. Еуропалықтардың пікірінше, олар жас және осы уақытқа дейін көпке таныс емес ойыншыны ойнау үшін АҚШ-қа сапар шегуге тиіс емес, әсіресе АҚШ-та мұндай сапарды мағыналы ететін басқа да сапалы шахматшылардың жетіспеушілігіне байланысты. Морфи өз қаласына қайтып келді. Нью-Орлеан шахмат клубы Еуропа чемпионы Говард Стаунтонға тікелей шақыру жіберуді ұйғарды. Стаунтон «The Illustrated London News» газеті арқылы ресми жауап беріп, АҚШ-қа баруға мүмкіндігі жоқ екенін және егер Морфи оны және басқа еуропалық шахматшыларды сынағысы келсе, Еуропаға келуі керектігін мәлімдеді. Соңында Морфи Еуропаға барып, Стаунтонмен және басқа да көрнекті шахматшылармен кездесті. Морфи Стаунтонмен матч өткізуге бірнеше рет әрекеттенді, бірақ ешқайсысы сәтті аяқталмады. Кейін Стаунтон Морфимен матчтан жалтарғаны үшін сынға ілікті, бірақ оның шахматшы ретіндегі қарыштамасы 1840 жылдарда болған және 1850 жылдардың соңында ол өзінің ең жақсы күйінен шыққан деп есептелді. Стаунтон сол кезде Шекспирдің толық шығармаларын жариялаумен айналысып жатқан, бірақ Морфидің сапары кезінде шахмат турниріне де қатысты. Кейін Стаунтон Морфиді матчты өткізбеуге кінәлады, Морфидің матч төлемдеріне қажетті қаржысы жетпегенін айтты – Морфидің танымалдылығын ескеретін болсақ, мұндай айыптау өте күмәнді. Морфи отбасының ықпалымен ақша үшін шахмат ойнауға қарсы болды. Жаңа қарсыластарды іздеп, Морфи Англия арқылы Францияға өтті. Париждегі француз шахматының орталығы – «Café de la Régence» мейрамханасында Морфи кәсіби шахматшы Даниэль Харвицті жеңіске бұрды. Ол сондай-ақ, сол жерде бірден сегіз қарсыластың үстінен жеңіс туын көтерді, көзін байлап ойнағанда да. Парижде Морфи асқазан-ішек ауруына шалдықты. Сол кездегі медициналық кеңес бойынша, оған құмырсқалар қойылды, нәтижесінде көп мөлшерде қан жоғалтты. Денесі әлсіреп, өздігінен тұра алмаса да, Морфи көптеген адамдардың пікірінше, Еуропаның ең үздік шахматшысы саналатын неміс шебері Адольф Андерсенмен матч өткізуге батылды. Морфи мен Андерсен арасындағы матч 1858 жылдың 20 желтоқсаны мен 28 желтоқсаны аралығында өтті, Морфи сол кезде 21 жасқа толған болатын. Ауруына қарамастан Морфи оңай жеңіске жетті, жеті ойында жеңіп, екі ойында жеңіліске ұшырады, ал екі ойын тең аяқталды. Жеңілісіне қатысты сұраққа Андерсен жаттығудан шығып қалғанын айтты, сонымен қатар Морфинің өзінен мықтырақ екенін және лайықты жеңілгенін мойындады. Андерсен Морфидің шахмат тарихындағы ең мықты шахматшы екенін, тіпті әйгілі француз чемпионы Ла Бурдоннадан да басым екенін айтты. Морфи Англия мен Францияда көптеген көрмелер ұйымдастырды, кейде көзін байлап, бір мезгілде сегіз қарсыласты ойнап, жеңіске жетті.

Up to this time, Morphy was not well known or highly regarded in Europe. Despite his dominance of the American chess scene, the quality of his opponents was relatively low compared to Europe, where most of the best chess players lived. European opinion was that they should not have to make the journey to the United States to play a young and relatively unknown player, especially as the United States had few other quality players to make such a trip worthwhile. Morphy returned to his home city with no further action. The New Orleans Chess Club determined that a direct challenge should be made to European champion Howard Staunton. Staunton made an official reply through The Illustrated London News, stating that it was not possible for him to travel to the United States and that Morphy must come to Europe if he wished to challenge him and other European chess players. Eventually, Morphy went to Europe to play Staunton and other chess greats. Morphy made numerous attempts at setting up a match with Staunton, but none ever came through. Staunton was later criticized for avoiding a match with Morphy, although his peak as a player had been in the 1840s and he was considered past his prime by the late 1850s. Staunton is known to have been working on his edition of the complete works of Shakespeare at the time, but he also competed in a chess tournament during Morphy's visit. Staunton later blamed Morphy for the failure to have a match, suggesting among other things that Morphy lacked the funds required for match stakes—a most unlikely charge given Morphy's popularity. Morphy also remained resolutely opposed to playing chess for money, reportedly due to family pressure. Seeking new opponents, Morphy crossed the English Channel to France. At Paris's Café de la Régence, the center of French chess, Morphy soundly defeated resident chess professional Daniel Harrwitz. While there, he also defeated eight opponents in blindfolded simultaneous exhibitions. In Paris, Morphy suffered from a bout of gastroenteritis. In accordance with the medical wisdom of the time, he was treated with leeches, resulting in his losing a significant amount of blood. Although too weak to stand up unaided, Morphy insisted on going ahead with a match against the visiting German master Adolf Anderssen, considered by many to be Europe's leading player. The match between Morphy and Anderssen took place between December 20, 1858, and December 28, 1858, when Morphy was still only 21 years of age. Despite his illness Morphy triumphed easily, winning seven while losing two, with two draws. When asked about his defeat, Anderssen claimed to be out of practice, but also admitted that Morphy was in any event the stronger player and that he was fairly beaten. Anderssen also attested that in his opinion, Morphy was the strongest player ever to play the game, even stronger than the famous French champion La Bourdonnais. Morphy gave numerous simultaneous exhibitions in both England and France, sometimes while blindfolded, in which he regularly played and defeated eight opponents at a time.

Батыр ретінде танылды

[[Файл: Пол Морфи.jpg|thumb|upright=0.8|left|1859 жылғы Морфинің Дэниел Паунд жасаған гравюрасы

Америкаға оралғаннан кейін Морфи үйіне қайтатын жолдағы ірі қалаларды аралап, марапаттаулар жалғасты. 1859 жылғы 29 мамырда Нью-Йорк қаласының университетінде президент Мартин Ван Бюреннің ұлы Джон Ван Бюрен куәлік беру рәсімін «Пол Морфи, әлемнің шахмат чемпионы» деп жариялап аяқтады. Бостонда Генри Уодсворт Лонгфеллоу, Луи Агассиз, Бостон мэрі Фредерик Линкольн және Гарвард университетінің президенті Джеймс Уокер қатысқан банкетте доктор Оливер Венделл Холмс «Дүниежүзілік шахмат чемпионы Пол Морфи!» деп тост айтты. «Морфи шапқысы» және «Морфи сигареті» сияқты тұтыну тауарлары, сондай-ақ Бруклиндегі Морфи бейсбол клубы оның құрметіне аталды. Морфи 1859 жылдың тамызында «Нью-Йорк Леджер» газеті үшін шахматқа арналған мақалалар сериясын жазуға кірісті. Олар негізінен 25 жыл бұрын өткен Ла Бурдонне – МакДоннелл шахмат матчтарының талдауларынан, сондай-ақ Морфинің өзінің бірнеше ойындарынан тұрды. Мақалалар сериясы 1860 жылдың тамызында аяқталды.

Шахматтан зейнетке шығу және кейінгі өмір

1859 жылы үйіне оралғаннан кейін Морфи заңгерлік мансабын бастауды ниеттенді. Ол бірден шахмат ойнауды тоқтатқан жоқ; 1864 жылы Кубаға сапар кезінде ол сол елдің жетекші ойыншыларымен, оның ішінде чемпион Селсо Голмайо Зупидемен бірнеше партия ойнады, барлығы бір аттық есеппен. Өмірінің соңына дейін Морфи енді ешқандай турнирге немесе шынайы матчқа есеппен қатыспады, бұл талапты ол қайта-қайта баса көрсетті. Морфи заңгерлік мансабын бастауға кешікті, 1861 жылы Америка Азамат соғысы басталған кезде ол оны бастамаған еді. Оның інісі Эдвард соғыс басталғанда Конфедерация армиясына қосылды, ал анасы мен қарындастары Парижге эмиграциялады. Морфидің Азамат соғысындағы қызметі туралы көп мәлімет жоқ; Дэвид Лоусон Морфидің Пьер Борегардтың штабында қысқа уақыт болғаны және Манассастың бірінші шайқасында көрінгені туралы заманауи есептерді келтіреді. Лоусон сондай-ақ 1861 жылы Ричмонд тұрғыны Морфиді «Борегардтың штабындағы офицер» деп сипаттағанын айтады. Басқа дереккөздер Борегард Морфиді білікті емес деп санағанын, бірақ ол шын мәнінде штабқа орналасуға өтініш бергенін көрсетеді. Соғыс кезінде ол Нью-Орлеанда да, шетелде де уақыт өткізді, Гаванада (1862, 1864) және Парижде (1863) болды. Соғыстан кейін Морфи сәтті заң практикасын құра алмады. Мәліметтерге сәйкес, Морфи кем дегенде үш рет заң кеңсесін ашуға және жарнамалауға тырысты, бірақ әр жолы одан бас тартты. Шахматшы ретінде оның танымал болуы оған қарсы жұмыс істеді, оның тәжірибеге ұмтылуын басып тастады деп болжанады. Отбасының байлығының арқасында қаржылық тұрақтылығы бар Морфи өмірінің қалған бөлігін көбінесе бекер өткізді. Оған жанкүйерлер шахмат жарысына оралуын сұрағанда, ол бас тартты. 1883 жылы Морфи Вильгельм Штайницті көшеде кездестірді, бірақ оның шахмат туралы әңгімелесуден бас тартты. Сол кездегі басым көзқарасқа сәйкес, Морфи шахматты тек әуесқойлық қызмет ретінде бағалады, ойынды маңызды кәсіп ретінде ұстануға лайық емес деп есептеді. 1875 жылдан бастап Морфи мазалау кешенінің белгілерін көрсетті; мысалы, ол күйеуінің інісін сотқа берді және досымен жекпе-жекке шақыруға тырысты. Оның жақын досы Чарльз Мориан кейбір хаттарында Морфидің «ақылдан адасқан» және «ақыл-ойы дұрыс емес» екенін атап өтті. 1875 жылы анасы, інісі және досы оны католиктік санаторийге жатқызуға тырысты, бірақ Морфи өзінің құқықтары мен ақыл-ойы үшін жеткілікті дәлел келтіре алды, сондықтан олар оны жіберді.

After returning home in 1859, Morphy intended to start a career in law. He did not immediately cease playing serious chess; on a visit to Cuba in 1864, he played a number of games with leading players of that country, including Celso Golmayo Zúpide, the champion, all at odds of a knight. For the rest of his life, Morphy would not compete in another tournament or serious match without odds, a stipulation he would stress repeatedly. Morphy was late to start his law career, not having done so by the time the American Civil War broke out in 1861. His brother Edward had joined the army of the Confederacy at the very beginning of the war, while his mother and sisters had emigrated to Paris. Not much is known about Morphy's Civil War service; David Lawson cites contemporary reports that Morphy had briefly been on the staff of Pierre Beauregard, as well as being seen at the First Battle of Manassas. Lawson also recounts a recollection by a Richmond resident in 1861 describing Morphy as being "an officer on Beauregard's staff". Other sources indicate that Beauregard considered Morphy to be unqualified, but that he had indeed applied for a staff position. During the war, he spent time both in New Orleans and abroad, spending time in Havana (1862, 1864) and Paris (1863). After the war, Morphy remained unable to build a successful law practice. According to records, Morphy attempted at least three times to open and advertise a law office, with each endeavor ultimately being abandoned. It has been speculated that his celebrity as a chess player worked against him, overshadowing his attempted practice. Financially secure thanks to his family's fortune, Morphy essentially spent the rest of his life in idleness. When asked by admirers to return to chess competition, he refused. In 1883, Morphy encountered Wilhelm Steinitz on the street while Steinitz was visiting New Orleans, but declined to discuss chess with him. In accord with the prevailing sentiment of the time, Morphy esteemed chess only as an amateur activity, considering the game unworthy of pursuit as a serious occupation. Starting around 1875, Morphy showed signs of a persecution complex; he sued his brother in law, for example, and tried to provoke a duel with a friend. His best friend Charles Maurian noted in some letters that Morphy was "deranged" and "not right mentally". In 1875, his mother, brother and a friend tried to admit him to a Catholic sanitarium, but Morphy was so well able to argue for his rights and sanity that they sent him away.

Өлім

1884 жылғы 10 шілде күні түстен кейін Морфи 47 жасында Нью-Орлеандағы ваннасында өлі қалпында табылды. Дәрігерлердің қорытындысына сәйкес, Морфи ыстық күні ұзақ серуендеп, содан кейін суық суға түсу салдарынан инсульт алған. Өмірі бойы католик дінін ұстанған Морфи Сент-Луи зиратының №1 қабірінде, отбасылық жерлеу орнына қойылды, Нью-Орлеан, Луизиана штаты. 1891 жылы отбасы үйді сатты, кейін ол Бреннан мейрамханасының орнына айналды. Эрнест Джонс Морфи туралы психоанализдік талқылау мақаласын жариялады. Рубен Файн Морфи туралы толығырақ мақала жариялады. Екі мақала да сенімсіз тарихи дереккөздерді пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. Файн Морфидің "әйелдердің аяқ киімдерін төсегінің айналасына жартылай шеңбер пішінде тізіп қойғанын" жазды, бұл кеңінен көшіріліп, әшекейленді. Бірақ бұл Морфидің немересі Реджина Морфи Войтье жазған кітапшадан алынған бұрмаланған цитата. Ол былай жазды: Енді біз Пол Морфи тұрған бөлмеге келдік, ол анасынан тар дәлізбен бөлінген. Морфидің бөлмесі әрқашан таза ұсталған, өйткені ол өте ұқыпты және таза адам болған, бірақ бұл бөлме ерекше көрініспен көзге түсетін, себебі Морфидің барлық түрдегі оннан астам жұп аяқ киімі болған, оларды бөлменің ортасында жартылай шеңбер пішінде тізіп қоюға талап ететін, сосын сарказммен күліп, осылайша кигісі келетін аяқ киімді бірден таба алатынын түсіндіретін. Ол үлкен гардеробта киімдерін сақтайтын, олар әрқашан таза үтіктеліп, жиналған күйде болатын.

Ойын стилі

Ақ фигуралармен Морфи 1. e4-ті таңдады, бірақ бірнеше ойында ол тең мүмкіндікпен ойнады. Ол Патша гамбиті мен Эванс гамбиті сияқты гамбиттерді ұнатты. Қара фигуралармен Морфи көбінесе 1. e4-ке 1…e5 деп жауап берді. Испан ойынында Морфи қорғанысы (1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bb5 a6), қара үшін ең танымал жауап, оның атымен аталады. 1. d4-ке қарсы ойын кезінде ол қара ретінде Голланд қорғанысын (1…f5) жақсы көретін, сонымен қатар, Королева гамбитінен бас тартты. Ла Бурдонне – МакДоннелл шахмат матчтарының ойын жазбаларында ол Сицилия қорғанысын (1. e4 c5) және Королева гамбитін (1. d4 d5 2. c4) сынады; Морфидің қара ретінде Сицилия қорғанысын ойнағаны туралы жалғыз жазба 1858 жылы Лёвенталға қарсы ойында болды. Гарри Каспаровтың айтуынша, Морфи ойынға өзінің ең күшті замандастарынан да жауапкершілікпен қарады. Андерсен атап өткендей, Морфи көбінесе жылдам ойнаса да, ол "Андерсенмен кейбір матчтарындағыдай, баяу ойнауға да үйренген". Морфи уақыт бақылауы енгізілгенге дейін ойнады және кейде өте баяу ойнайтын қарсыластарға тап болды. Бірінші американдық шахмат конгресі финалындағы матчтарының екінші ойынында Паульсен өзінің жүргізілісіне он бір сағат жұмсады. Кейінірек Лёвентал мен Андерсен екеуі де Морфиді жеңудің өте қиын екенін айтты, себебі ол жақсы қорғануды білді және нашар позицияға түсіп қалған жағдайда да тең ойнай немесе тіпті жеңіске жете алатын. Сонымен қатар, оған жақсы мүмкіндік берілсе, ол қатал болатын. Андерсен бұл туралы ерекше айтып, Морфиге қарсы бір жаман қадам жасағаннан кейін, тіпті отставкаға кеткен жөн дейді. Морфимен кездескендегі нашар нәтижесін түсіндіре отырып, Андерсен былай деді: "[Морфи] ойындарын он жеті қадамда, ал мен жетпіс қадамда жеңемін. Бірақ бұл - заңдылық".

Мұра

Гарри Каспаров Морфидің тарихи еңбегінің үш маңызды қағиданы түсінуде жатқанын айтты, бұл қағидалар кейінірек ойынды талдауда өте маңызды болды: жылдамдық, ойынды бақылау, және Бұл қағидалар тек ширек ғасырдан кейін Вильгельм Штейнцтің теориялық еңбектерінде тұжырымдалды. Каспаров Морфиді «қазіргі шахматтың атасы» және «алғашқы құс – күшті 20 ғасырдың гроссмейстерінің прототипі» деп санауға болатынын мәлімдеді. Әлем чемпиондары Каспаров, Висванатан Ананд және Макс Эуэ Морфидің ойыны заманынан өзгеше болғанын айтты. Эуэ одан әрі Морфиді «терминдік мағынадағы толыққанды шахмат генийі» деп сипаттады. Бобби Фишер Морфиді барлық уақыттағы ең үздік он шахматшының қатарына қосып, оны «мүмкін, өмір сүрген ең дәл ойыншы» деп атады және ол кез келген дәуірдегі үздік ойыншыларды жеңуге қабілетті екенін айтты. Морфи Уолтер Тевистің 1983 жылғы «Шахмат патшайымы» романында, сондай-ақ Netflix жасаған 2020 жылғы мини-сериалда, шахмат дарыны Бет Хармонның сүйікті ойыншысы ретінде еске алынады.

Опералық ойын: Морфи Брансвик герцогы мен граф Изуарға қарсы (1858)

Морфи Парижде болғанда, итальяндық опера театрында Брансвик герцогы мен граф Изуарға қарсы кездейсоқ партия ойнады. Морфидің қарсыластары аса күшті болмаса да, бұл партия кейіннен әдемілігімен және оқулық құндылығымен танымал болды, шахмат оқытушылары жиі пішіндерді қалай қолдануға, фигураларды дамытуға және қауіптер жасауға болатынын көрсету үшін оны пайдаланады.

Морфи - Адольф Андерсен, 9-ойын (1858)

Тоғызыншы партияда Морфи Андерсеннің сицилиялық қорғанысына қарсы құрбандықпен шабуыл жасап, 17 жүрісте жеңіске жетті. Ескертулер Каспаровтың түсіндірмелерінен алынған.