Кіріспе

Стэнвикс форты – 1758 жылдың 26 тамызында британдық генерал Джон Стэнвикстің басшылығымен қазіргі Рим, Нью-Йорк қаласында құрылысы басталған, бірақ 1762 жылға дейін толыққанған колониялық бекініс. Бұл бастиондық форт француз және үнді соғысы кезінде Oneida Carry деп аталатын маңызды тасымал жолын қорғау үшін салынған. Қазіргі таңда осы орнында Ұлттық саябақтар қызметімен қайта құрылған Форт Стэнвикс ұлттық монументі орналасқан. Стэнвикс форты 1777 жылдың тамызында американдық әскерлердің сәтті қорғанысымен тарихи маңызын арттырды. Форт 1758 жылы британдықтар тарапынан Онтарио көлінен Гудзон өзеніне дейінгі су жолының стратегиялық тұсында салынған. Американдық күштер американдық революция кезінде фортты басып алып, қайта жарақтандырғаннан кейін, Канададан Онтарио көлі арқылы келген британдық армия оларды қоршауға алды. Британдық әскер қоршаудан бас тарды, бұл Саратога науқанында британдық армияның жеңіліске ұшырауына ықпал етті. Форт Стэнвикс 1768 жылғы Ұлыбритания мен үнді тайпалары арасындағы Форт Стэнвикс шартының, сондай-ақ 1784 жылғы тайпалар мен американдық үкімет арасындағы Форт Стэнвикс шартының өткізілген орны болды. Фортты қайта құрудан басқа, ұлттық монументке үш қысқа жол кіреді, олардың бірі Oneida Carry жолының бір бөлігін ұстанды. Маринус Виллет коллекцияларын басқару және білім беру орталығы монументтің 485 000 артефактісі мен құжатын сақтайды, Форт Стэнвикс және Мохок аймағы туралы көрмелер ұсынады және аймақтық туризм орталығы ретінде қызмет етеді.

Тарих

Стэнвикс форты 1758 жылы Атлант мұхитының жағалауына қарай Мохок және Гудзон өзендері арқылы оңтүстік-шығысқа, ал солтүстік-батысқа қарай Онтарио көліне, Вуд-Крик және Онеида көлі арқылы Освегоға дейінгі маңызды су жолындағы Oneida Carry портын күзету үшін салынды.

Форт-Стенвикс келісім-шарты (1768)

1768 жылы Стэнвикс форты Уильям Джонсон ұйымдастырған британдықтар мен ирокездер арасындағы маңызды келісімдер конференциясының өткен орны болды. Осы келісімге қол қойылған кезде форт тозығы жетіп, істен шыққан еді. Конференцияның мақсаты – 1763 жылғы жариянамада белгіленген, жергілікті американдықтардың жерлері мен ақтардың қоныстану аймақтары арасындағы шекараны қайтадан келісу болды. Британ үкіметі жаңа шекара сызығының шекарадағы кең таралған зорлық-зомбылықты тоқтатып, оның қымбатқа түсуіне және қиындықтарға соңғы нүкте қоятынына үміттенді. Жергілікті американдықтар болса, жаңа, тұрақты шекараның ақтардың отарлауын тоқтататынына сенді. Соңғы келісім 5 қарашада қол қойылып, бұрынғы жариянаманы батысқа қарай одан әрі кеңейтті. Ирокездер Кентуккиді ақтарға берді. Дегенмен, Кентукки жерлерін негізінен пайдаланған шауни, делауэр және чероки тайпалары келіссөздерге қатыспады. Форт-Стенвикс келісімі бейбітшілікті қамтамасыз етпеді, керісінше, келесі қақтығыстарға жол ашты. Станвикс форты 1768 жылы тасталып, уақыт өте келе қирады.

Форт-Шаулер және Орискани шайқасы

Фортты 1776 жылғы 12 шілдеде полковник Элиас Дейтон басқаратын отаршыл әскерлер қайта басып алды. Олар қайта құру жұмыстарын бастап, оны Форт Скайлер деп атады, бірақ көптеген адамдар оны Форт Стенвикс деп атауын жалғастырды. 1777 жылғы 3 мамырда полковник Питер Гансворт форттың басқаруын өз қолына алды. 1777 жылғы 3 тамызда фортты бригадалық генерал Барри Сент-Лежер басқаратын Корольдің 8-ші жаяу полкі, лоялистер және үндістер қоршап алды. Бұл американдық колонияларды бөлу мақсатымен жүргізілген үш бағытты науқанның бір бөлігі болды. Гансворт британдықтар ұсынған капитуляция шарттарын қабылдамады, соның салдарынан қоршау басталды. Жергілікті халық арасындағы әңгімелерге сәйкес, отаршыл әскерлер 1777 жылғы 3 тамызда форт үстінде ту көтергенде, АҚШ туы алғаш рет шайқаста қолданылған. Бірақ Форт-Шайлердегі ту он үш жолақты, Нью-Йорк штатының туының немесе Ұлы Одақ туының ерте нұсқасы болуы мүмкін. Орискани шайқасы генерал Николас Херкимер басқаратын американдық көмекші колонна торилер мен олардың үнді одақтастарының шабуылына ұшырағанда, форттан бірнеше шақырым қашықтықта болды. Шайқасқа көптеген қоршаушылар қатысып жатқанда, фортты қорғағандар жау лагеріне шабуыл жасап, жаудың мүлігін тонап, жойды. Дүркіреп, күші әлсіреген британдықтар генерал Бенедикт Арнольд басқаратын тағы бір көмекші колоннаның жақындап келе жатқаны туралы хабарды естіген соң шегінді. Британдық әскерлер Канада арқылы шегініп, Бургойннің Тикондерога фортындағы науқанына қосылды. Британдықтардың фортты басып алуға және Мохок аңғары арқылы өтуге тырысуы ауыр жеңіліс болды және Саратога шайқасында генерал Джон Бургойннің жеңілісіне себеп болды. 1779 жылғы сәуірде Континенталдық армия полковнигі Гуз Ван Шейк басқаратын Форт-Шайлерден Онондага тайпасына қарсы экспедиция басталды. Форт 1781 жылғы 13 мамырда толығымен өртеніп кетті және қайта салынбады. Ол тасталып, гарнизон Форт-Херкимерде орналасты.

Форт-Стенвикс келісім-шарты (1784)

1784 жылы Форт-Стенвикс бекінісінде американдықтар мен үндістер арасында екінші шарт жасалды. 1812 жылғы соғыс кезінде парад алаңында блокхаус салынды. 1828 жылдан бастап бекіністері бұзыла бастады.

Ұлттық ескерткіш

Президент Франклин Д. Рузвельт 1935 жылғы 21 тамызда ұлттық ескерткіш құруға арналған заңға қол қойды; сол кезде ескерткіш үшін пайдаланылатын жерді Рим қаласының орталық бөлігіндегі кәсіпорындар мен тұрғын үйлер алып жатты. 1960 жылдары Рим қаласының басшылары, Римнің орталық бөлігін қайта жандандыруға көмектесетін қалалық жаңару бағдарламасының аясында, фортты қайта құруды қолдауға шақыру жұмыстарын жүргізді. Нью-Йорк штатының солтүстігінде саяси қолдау іздеген сенатор Роберт Ф. Кеннедидің (Д-Нью-Йорк) саяси қысымымен, Ұлттық саябақтар қызметі (Park Service) төңкеріс соғысы дәуіріндегі фортты қайта құруға көнбеді. Ұлттық саябақтар қызметі 1967 жылы Стэнвикс фортының жоспарын жасады, ал 1970 жылы NPS үш жылдық археологиялық зерттеуді бастады. Фортты қайта құру 1974 жылы басталды, ал жартылай аяқталған құрылым 1976 жылы АҚШ-тың екі жүз жылдық мерекесіне орай көпшілікке ашылды. Қазіргі қайта құрылым – үш жеке тұрғын ғимаратты қоршап тұрған, жер және ағашпен қапталған, нығайтылған бетон құрылыс – 1978 жылы аяқталды. 1976 жылдан 1990 жылдардың ортасына дейін ұлттық ескерткіш келушілерге ұлттық ескерткіштің маңыздылығын бірінші тұлғада баяндау арқылы түсіндірді, фортты қоршаудан кейінгі (1777–78) жағдайды көрсетіп, Америка төңкерісі кезеңіндегі өмірге назар аударды. Соңғы кезде үшінші тұлғада баяндау француз және үнді соғысы туралы, сондай-ақ форттың американдықтармен келісімдер жасау кезінде атқарған рөлі туралы келушілердің түсінігін кеңейтті. 2005 жылы жаңа келушілер орталығы салынды. Ескерткіш қазіргі уақытта жыл бойы ашық, оны Ұлттық саябақтар қызметі басқарады.