Кіріспе

Израильдің Хайфа қаласындағы жер асты фуникулерлік темір жолы

діни орден

Кармелит (арабша: كرمليت) – Израильдің Хайфа қаласындағы жер асты фуникулерлік темір жолы. Құрылысы 1956 жылы басталып, 1959 жылы аяқталды. Бұл Таяу Шығыстағы ең көне жерасты көлік жүйесі және 2023 жылы Тель-Авив жеңіл рельстік көлігі ашылғанға дейін Израильдегі жалғыз жерасты көлік жүйесі болды. Кармелит үш рет жөндеуге жабылды.

Жүйе

Кармелит – Кармель тауынан өтетін Хайфа қаласындағы жер асты фуникулері. Бірінші және соңғы станциялар арасындағы биіктік айырмашылығы құрайды. Кармелит вагондары еңкейген дизайнмен жасалған, әр вагонның ішінде де, станция платформасында да сатылар бар. Құбылыс бойындағы қалыптасу өзгеретіндіктен, әр вагонның едені толығымен тегіс болмайды және орналасқан жеріне байланысты аздап "жоғары" немесе "төмен" қарай еңкейеді, жалғыз ерекшелік – Масада станциясы. Кармелит – әлемдегі ең кішкентай метро жүйесі, оның құрамында тек төрт вагон, алты станция және бір ғана туннель бар. Төрт вагон екі вагоннан тұратын пойыз ретінде жұмыс істейді, олар бір рельсте қысқа өткізу тізбегі арқылы жүреді, бұл пойыздардың бір-бірінен өтуіне мүмкіндік береді. Жүйеде қолданылатын технология станциялардың шамамен бірдей қашықтықта орналасуын талап етеді. Осының салдарынан кейбір станциялар ірі орталықтарға жақын орналаспаған, бірақ техникалық себептерге байланысты солай орналасқан.

Тарих

Британдық мандатты билік өкілдері Кармел тауы мен Хайфа қаласының орталығын теміржолмен байланыстыруды жоспарлаған. Алайда, нақты әңгімелер 1955 жылы сол кездегі қала әкімі Абба Хушидің қолдауымен ғана басталды. Француз компаниясы Compagnie Dunkerquoise d'Entreprises жобаның егжей-тегжейлі жоспарын жасады және жобаның көп бөлігіне үлкен несие ұсынды, соның нәтижесінде 1956 жылы келісімге қол қойылды. Жоспарда көтерілгіш жол (фуникулер) жүйесі көзделген, ал салтанатты ашылу 1959 жылы өтті, оған Израиль премьер-министрі Давид Бен-Гурион және француз көлік министрі Роберт Бурон қатысты. Бірнеше кешігулер мен сәтсіз әрекеттерден кейін, жаңарту жұмыстары 1990 жылдың 29 қазанында басталды. Кармелит 1992 жылдың қыркүйек айының басында жұртшылыққа қайта ашылды. 2015 жылдың наурыз айында кабельдің істен шығуына байланысты Кармелит қайтадан жабылды, ал шілдеде қайта ашылды. Осымен қатар, Rav Kav билет жүйесіне бейімделу үшін жаңа билет автоматтары орнатылды. 2017 жылдың 4 ақпанында, сенбі күні, Париж алаңы станциясында жұмыс сағатынан кейін өрт шықты. Екі пойыздың бірі ауыр зақымдалды, сондай-ақ туннельдің бір бөлігі де зардап шекті. Осының салдарынан желі тағы бір рет жабылды және жаңарту жұмыстары жүргізілді, оған екі пойыздың орнын жаңаларымен ауыстыру (түпнұсқа поездарды жасаған Doppelmayr компаниясының швейцариялық еншілес фирмасымен жабдықталған), жаңа басқару орталығы және жүйелер мен инфрақұрылымды күрделі жөндеу кірді. Ол 2018 жылдың қазан айында қайта ашылды.

Бүгін

Станциялардың аз саны Кармелиттің Хайфа қаласының шағын бөлігіне ғана қызмет етуіне себеп болады, ал ол жобаланған кезде маңызды халық және бизнес орталығы еді. Қазіргі таңда қала тұрғындарының басым көпшілігі станциялардың ешқайсысына жақын тұрмайды, сондықтан оны аз ғана адам пайдаланады. Туннельдерді кеңейту туралы көп әңгіме болды, бірақ бұл, негізінен экономикалық себептерге байланысты іске аспады. Хайфа аймағындағы ең көп қолданылатын қоғамдық көлік жүйесі – Egged автобустары, олар қаланың көп бөлігін қамтиды. Хайфа қаласының бақылаушысы 2004 жылғы есебінде (2005 жылы жарияланған) Кармелиттің пайдалану деңгейінің төмендеуі туралы жазған. Есепке сәйкес, жүйе күніне 2000 жолаушыны ғана тасымалдайды және 1992 жылы қайта ашылғаннан бері үнемі шығынға ұшырап келеді. 1992 мен 2003 жылдар аралығындағы жинақталған залал 191 миллион шекелден асты. 2010 жылдың 31 қазанынан бастап Кармелитке велосипедпен тегін кіруге рұқсат етілді. 2013 жылдың соңында Хайфада "Метронит" деп аталатын кеңейтілген BRT жүйесі жұмыс істей бастады. Кармелит станцияларының кейбіреулерінде аялдамалар жасау арқылы жолаушылар ағынын арттыруға үміттенілді. Кармелит 2018 жылдың соңында қайта ашылғанда жолаушылар саны күрт өсті, күніне 4000 адам пайдаланды, бұл соңғы 20 жылдағы ең жоғары көрсеткіш. 2023 жылғы мәліметтер бойынша Кармелит Израильдегі толығымен жер астындағы жалғыз теміржол болып табылады. Дегенмен, Тель-Авив жеңіл рельс жолының көп бөлігі де жер астынан өтеді.

Қасиеттері

Кармелит станциялары шағын; кіреберіс залдары бар болғаны екі терминалдық стансаларда ғана бар.