Эбба Браге және Густав Адольфтің махаббаты

Кіріспе

Эбба Магнусдоттер Браге (16 наурыз 1596 - 5 қаңтар 1674) – швед ақсүйегі, жер иесі және сарайдағы қызметкер. Ол ең алдымен Швеция королі Густав Адольфтың сүйіктісі болғандығымен және ол оған үйленбек ниеттенгенімен, алайда бұл жоспарлар іске аспағандығымен белгілі. Олардың махаббат оқиғасы швед романтикалық тарихында кеңінен танымал және көркем әдебиеттерде бейнеленген, сондай-ақ сақталған хат алмасуларында қалдырылған.

Ерте өмір

Эбба Браге Магнус Браге мен Бритта Стенсқызы Лейжонхудын қызы болып дүниеге келді. Ол Маргарета Браге, Нильс Браге және Кіші Пер Брагедің туысы болды. Анасы қайтыс болғаннан кейін, оны патша сарайында тәрбиелеу үшін патша сарайына жіберді. Ол 1611–1614 жылдары анасының жақын досы болған Холштейн-Готторптың жесір ханышасы Кристинаның және 1614–1618 жылдары ескі ханыша Екатерина Стенбоктың құрметті қыздары болды. Ол әдемі болып сипатталды, ал Остергётланд герцогы Юхан оның құрметіне ие болғандардың арасында болды. Патша сарайында ол өзінің алыс туысы Густав Адольфпен танысты, олар бір-біріне ғашық болып, үйленгісі келді. Олардың махаббат қатынасы қашан басталғаны нақты белгісіз. Олардың бір-біріне жазған хаттарынан екеуінің де теңдей махаббатта болғандары көрінеді. Олардың сақталған алғашқы махаббат хаттары 6 наурыз 1613 жылғы, олардың қарым-қатынасы бұрыннан қалыптасқан. Осы хатта патша одан әкесіне үйленгісі келетінін және оларға батасын беруін сұрады. Алайда, үйлену жоспарларына патшаның алғашқы жылдары іс жүзінде билік жүргізген жесір ханыша қарсылық білдірді. Ол ұлының саяси тиімділік үшін династиялық некеге тұруын қалаған, ұлттық дворянның мүшесімен неке құруды саяси тәуекел деп санаған және марқұм королева Гунилла Биелке, отбасына пайда келтіру үшін өзінің мәртебесін пайдаланғаны үшін сынға түскен, мұндай некеге жаман мысал деп санады. Жесір ханыша, патша және Эбба Браге арасындағы неке туралы дау 1615 жылға дейін жалғасты және ғасырлар бойы романтикалық пьесалар, әңгімелер мен өлеңдердің тақырыбы болды. Жесір ханыша Брагені, патшаның уәделеріне сенбеуге кеңес беріп, мазалады, бұл Брагенің әкесіне батасын беруге кедергі келтірді. Патша анасын өзінің жарты әпкесі, принцесса Екатерина, Саксония герцогы Генрих Юлий және канцлер Нильс Чеснекофермен хабаршылар арқылы көндіруге тырысты. Жесір ханыша екі жылдық қарастыруға келіссе, некеге тұруды қарастыруға уәде берді, ал жұбайлар оның соғыста болмаған кезінде хат алмасты. 1614 жылы ол патшадан алыстату үшін жесір ханыша Кристинаның сарайынан жесір ханыша Екатеринаның сарайына көшірілді. 10 қазан күні ол: «Мен кішіпейіл әйел ретінде Сіздің Ұлылықтарыңызды тілеуге лайық емеспін» деп жазды. 1615 жылдың көктемінде жесір ханыша оған ешқашан рұқсат бермейтіні белгілі болды. Осы уақыт ішінде патша соғыста болмаған кезде Маргарета Слотспен махаббатқа түсті, бұл Брагеге шешім қабылдауға көмектесуі керек еді. Бұл дау туралы ең танымал аңыз, егер оқиға болған болса, осыдан кейін көп ұзамай орын алған деп есептеледі. Жесір ханыша Стокгольм сарайының терезесінен өтті, оның соңынан Эбба Браге келді. Терезеге, жесір ханыша алмаз сақинамен: «Бір нәрсе қаласаң, бір нәрсе болады; осындай жағдайларда осылай болады» деп жазды және кетіп қалды. Эбба Браге алға шығып, жауап ретінде: «Мен өзімде бар нәрсеге қуаныштымын және осы рақым үшін Құдайға алғыс айтамын» деп жазды. Осылайша, Эбба Браге монархпен қарым-қатынас ешқашан ресми бола алмайтынын қабылдады. Сол жылы ол граф Якоб Де ла Гардиден ұсыныс алды, ол оны екі жылдан кейін қабылдады: 11 қараша 1617 жылы оның құдалық тойы Екатерина ханышаның сарайында өтті, ал 24 маусым 1618 жылы Эбба Браге Якоб Де ла Гардиге екі жесір ханыша мен Стокгольмдегі патшаның інісінің куәлігінде үйленді.

Ebba Brahe was born to Magnus Brahe and Britta Stensdotter Leijonhuvud. She was the cousin of Margareta Brahe, Nils Brahe and Per Brahe the Younger. After the death of her mother, she was sent to the royal court to finish her upbringing. She served as maid of honor to Queen Dowager Christina of Holstein Gottorp, who had been a personal friend to her mother, in 1611–1614, and to the elder queen dowager, Catherine Stenbock, in 1614–1618. She was described as a beauty, and John, Duke of Östergötland, was among her admirers. At the royal court, she met King Gustavus Adolphus, who was her second cousin, once removed and they fell in love and wished to marry each other. It is not known exactly when their love affair started. By the letters exchanged between them, it seems that they were both equally in love with each other. Their first preserved love letters are from 6 March 1613, when their relationship was apparently already long established. In this letter, the king asked her to inform her father of his wish to marry her and give them their blessing. The marriage plans were however opposed by the queen dowager, who was the de facto ruler during her son's first years. She wished for her son to enter an arranged dynastic marriage of political convenience, and she regarded a marriage to a member of the national nobility politically risky and regarded the late queen Gunilla Bielke, who had been criticized for using her position to benefit her family, as a bad example of such a marriage. The dispute between the dowager queen, the king and Ebba Brahe about the marriage continued until 1615, and has been the subject of romantic plays, stories and poems for centuries. The queen dowager harassed her maid of honor Brahe and told her not to trust the promises of the king, which made the father of Brahe unwilling to give his blessing. The king tried to convince his mother with his half sister Princess Catherine, Duke Henry Julius of Saxony, and chancellor Nils Chesnecopherus with messengers. The queen dowager promised to consider the marriage if they agreed to a couple of years consideration, and the couple corresponded during his absence in the war. In 1614, she was moved from the court of Queen Dowager Christina to that of Queen Dowager Catherine to place her further away from the king. The 10 October, she wrote: "It is not suited from me as a humble lady to desire the person of Your Majesty". In spring 1615, it was made clear that the Queen dowager would never give her permission. During this time, the king himself had an affair with Margareta Slots during his absence in the war, which was to have helped Brahe to make her mind. The most famous trivia about this dispute, if indeed it happened, is believed to have taken place shortly after this, and is as follows. The queen dowager passed a window at the Stockholm Palace, followed by Ebba Brahe. On the windowpane, the queen dowager wrote with a diamond ring: "One thing you want, one thing you shall; that is the way in cases such as this", and left. Ebba Brahe stepped forward and wrote in reply: "I am happy with what I have, and thank my God for the grace of that". By this, Ebba Brahe accepted that the relationship with the monarch could never be official. The same year, she received a proposal from Count Jacob De la Gardie, which she accepted two years later: 11 November 1617, her engagement was celebrated at the court of Queen Dowager Catherine, and 24 June 1618, Ebba Brahe married Jacob De la Gardie in the presence of the two queen dowagers and the brother of the king in Stockholm.

Кейінгі өмірі

1618 жылғы 24 маусымда ол граф Якоб Де ла Гардиге үйленді. Үйленгеннен кейін ол онымен бірге швед Эстониясына көшті, онда ол губернатор болып қызмет етті және 1619 жылдан 1628 жылға дейін бірге өмір сүрді. Эбба Браге мен Де ла Гардидің қарым-қатынасы бақытты деп сипатталады, және олардың он төрт баласы болды. Жұбайының жиі қызметте болуына байланысты ол отбасының қаржысына жауапкершілік алып, отбасылық иеліктерді басқару үшін Швеция мен Эстония арасында көп сапар шекті. 1628 жылы олар Швецияға қоныстанды. Эбба Браге зәулім өмір салтымен және сәнділікке құштарлығымен танымал болды. Браге сонымен қатар патша сарайында да рөл атқарды. 1651 жылы тарихшы Арнольд Йохан Мессениус және оның ұлы оны патшайым Кристинаны сиқыр арқылы үйленбеуге көндірген деп айыптады. Мұндай айыптау ақсүйекке қатысты қабылдауға келмейді, және айыптау нәтижесінде айыптаушылар мемлекеттік қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Ол ұлы Магнус Габриельді жақсы көріп, оны еркелетіп, мансабына көмектескен. Ол Магнус Габриельдің Швеция королевасы Кристинаның сүйіктісі болғанымен мақтанды және оның королеваның туысы Мария Евфросина фон Цвайбрюккен-Клебургпен үйленуін қолдады. 1653 жылы Магнус Габриель королеваның сүйіктісі болғаннан кейін, Эбба Браге королеваның алдында тізе бүгіп, оны кешіруді өтінді, сондай-ақ оны қайтадан қолдауға шақыру үшін Аксель Оксенстернаның көмегін іздеді, бірақ жеке өзі Магнус Габриельдің құлдырауына Оксенстерна партиясының кінәлі екенін айтты. 1660-1672 жылдары Карл XI-нің кәмелетке толмаған кезінде оның ұлы Магнус Габриель Швецияның жетекші тұлғаларының бірі болды. Эбба Браге өзінің және түрлі өтініш берушілердің талаптарын, ұсыныстарын және кеңестерін алға жылжыту үшін ұлына ықпалын белсенді түрде пайдаланды. Эбба Браге сонымен қатар кәсіпкер ретінде де танымал болды. Жесір ретінде Эбба Браге 16 және 17 ғасырлардағы Швецияның жергілікті аңыздарында маңызды орын алған көптеген күшті әйелдердің бірі болды, мысалы Барбро Пале, София Дрейк, Маргарета Хуитфельдт және Маргарета фон Ашберг. Ол табысты жер иесі болды, өз иеліктерін басқарды және кеңейтті. Ол 1658 жылы швед провинциясына айналған және даниялық дворяндар қалдырған көптеген ірі иеліктерге ие болған бұрынғы Дания провинциясы Сканнан жаңа иеліктерді алды. Күйеуі 1652 жылы қайтыс болғаннан кейін ол Швеция королевасы Кристина I-ге өзінің марқұм күйеуінің құрметіне Финляндияда Якобстад қаласын құруға рұхсат беру үшін сәтті өтініш жасады. Якобстадтағы бір көше, Эбба Браге Эспланадені, оның құрметіне аталды.

On 24 June 1618 she married Count Jacob De la Gardie. After the marriage, she moved with him to Swedish Estonia, where he served as governor, and lived with him there from 1619 until 1628. The relationship between Ebba Brahe and De la Gardie is described as happy, and the couple had fourteen children. Because of the frequent absence of her spouse in service she was given the responsibility of the family finances, and she moved extensively between Sweden and Estonia to manage the family estates. In 1628, the couple settled in Sweden. Ebba Brahe became known for her extravagant way of living and her taste for luxury. Brahe also played a part at the royal court. In 1651, the historian Arnold Johan Messenius and his son accused her of having persuaded queen Christina not to marry by the use of witchcraft. Such an accusation could not be accepted about a noble, and the accusation eventually led to the accusers being decapitated for treason. She favored her son Magnus Gabriel, and was said to have spoiled him and attending to his career. She was proud over his position as favourite to Queen Christina of Sweden, and supported his marriage to the Queen's cousin Princess Maria Eufrosyne von Zweibrücken Kleeburg. When Magnus Gabriel lost his position as favorite with the queen in 1653, Ebba Brahe fell upon her knees before the queen to ask him to forgive him, and she also sought the help of Axel Oxenstierna to reinstate him in favor, though she privately blamed the Oxenstierna party for having caused the fall of Magnus Gabriel. During the minor regency of Charles XI in 1660–1672, her son Magnus Gabriel was one of the leading members and rulers of Sweden. Ebba Brahe actively used her influence over her son to put forward both her own and various supplicants demands, recommendations and suggestions. Ebba Brahe also became known as a business person. As a widow, Ebba Brahe became one of the many powerful female land holders, who occupy a significant place in the local legends of Sweden during the 16th and 17th centuries, such as Barbro Påle, Sophia Drake, Margareta Huitfeldt and Margareta von Ascheberg. She became a successful land holder, managed her estates and expanded them. She acquired new estates from the formerly Danish province Skåne, which became a Swedish province in 1658 and had many large estates which were left behind by the Danish nobility. After her husband's death in 1652 she successfully petitioned Queen Christina I of Sweden to found the city of Jakobstad in Finland, named in honor of her late husband. A street in Jakobstad, Ebba Brahe Esplanaden, has been named after her.

Көркем шығармаларда

"Густав Адольф пен Эбба Браге" атты пьеса Эбба Браге туралы Швецияның Густав III жазған, музыкасын Йохан Хенрик Келлгрен жазған, ал 1785 жылы Грипсхолм қамалы театрында қойылған; пьесада оның ұлы Магнус Габриэль Де ла Гарди корольдың ұлы ретінде бейнеленеді. 1787 жылы пьеса Швед Корольдік операсында Франциска Стадинг Эбба Браге рөлінде ойнап қойылды.

Отбасы

Жақыппен некесінен 14 бала дүниеге келді, олардың жетісі ересекке жетті. Оның ешбір баласының әкесі Густав Адольф болған деген сенім жоқ. Понтус Де ла Гарди (1619–1632). Кристина Де ла Гарди (1620 – сәби шағында қайтыс болды). София Де ла Гарди (1621 – сәби шағында қайтыс болды). Магнус Габриэль Де ла Гарди (1622–1686), Швецияның жеке кеңесінің Жоғарғы канцлері. Брита Де ла Гарди (1624 – сәби шағында қайтыс болды). Густав Адольф Де ла Гарди (1626 – сәби шағында қайтыс болды). Мария София Де ла Гарди (1627–1694); Аксель Оксенстернаның регентінің немересі Гюстаф Габриэльсон Оксенстернаға үйленді. Якоб Казимир Де ла Гарди (1629–1658); Швеция королевасы Кристинаның жақын досы Эбба Спарреге үйленді. Понтус Фредерик Де ла Гарди (1630–1692). Кристина Катарина Де ла Гарди (1632–1704); Магнус Стэнбоктың анасы, Гюстаф Отто Стэнбокқа үйленді. Иоганн Карл Де ла Гарди (1634 – сәби шағында қайтыс болды). Біргитта Хелена Де ла Гарди (1636 – сәби шағында қайтыс болды). Аксель Юлиус Де ла Гарди (1637–1710), Эстонияның генерал-губернаторы және фельдмаршалы. Эбба Маргарета Де Ла Гарди (1638–1696).