Кіріспе

Швед сарайының қызметкері және графесса Хедвиг Ульрика Таубе (31 қазан 1714 - 11 ақпан 1744), сондай-ақ Гессенштейн графессасы, швед сарайының қызметкері және графесса, Киелі Рим империясының графессасы және 1731-1744 жылдар аралығында Швеция королі Фредерик I-нің патшалық сүйіктісі болған. Ол Швеция тарихындағы екі ресми патшалық сүйіктісінің бірі деп есептеледі.

Ерте өмір

Хедвиг Таубе граф Эдвард Дидрик Таубе (1681 – 1751) мен Кристина Мария Фалькенбергтің (1686 – 1753) 9 баласының бірі болды. Оның қарындасы Катерина Шарлотта әйгілі ғалым графня Ева Экебладтың ағасына үйленбекші болды, ол сонымен қатар әйгілі Аксель фон Ферсеннің әпкесі еді. 1716 жылы болашақ король Фредерик оның әпкесі Кристина Беатаның крест әкесі болды. 1720 жылдары оның әкесі құмар ойындар мен нашар бизнеске байланысты қарызға батып, құлдырауға жақын болды: 1730 жылы отбасы қаладағы үйін арзанға ауыстыруға мәжбүр болды. Хедвиг Таубе әдемі қыз ретінде танымал болды және 1730 жылы король оны байқаған болуы мүмкін, ол оның әкесінің әпкесімен үйленген барон Отто Рейнхольд Стромфелттің сарайына келген кезде. Ол оған жемістер мен гүлдер себеттерін жіберіп, қарызға батқан әкесіне жіберіп, оған құштарлық танытты: айтуынша, жемістердің астына асыл тастар мен басқа да құнды заттар жасырылған. Ол сондай-ақ Арвид Хорннан онымен жеке кездесуге мүмкіндік беру үшін оны үйлендіруге дайын екенін сұрады. Хорн бас тартты және 1731 жылғы Риксдагта корольді жас үйленбеген әйелге құштарлық танытқаны үшін дін қызметкерлерінің наразылығына тап болатыны туралы ескертті. Корольдің сүйіктісі және сенімді адамы Эрланд Броман оның әкесін қызын корольмен қарым-қатынасқа түсуге көндірді. Алайда Хедвиг Таубе жас граф Эрик Спарреге құда түсіп, анасының қолдауымен бас тартты. Анасы патшаның назарынан қашу үшін Хедвиг Таубені Кунгшат елді мекеніне алып кетуді ұсынды, бірақ оның күйеуі: «қызын патшаға өте үлкен сомаға сатты. Ол өзінің қарыздарын төлеп, ұлдары мен туыстарына жоғары лауазымдар берді», – деді. Оның болашақ күйеуі Эрик Спарре де алынып тасталды, өйткені ол корольдің Гессенге сапарына қатысқан сүйемелдеушілердің құрамына енді. Хедвиг Таубеге бірнеше адам оның қайтып келгеннен кейін корольдің ұсынысын қабылдауға көндіру үшін жіберілді, атап айтқанда оның әкесінің туысы Беата Таубе мен Карл Терсмеден, оның болашақ тағдыры оның ойлағаннан да әдемі болатынын айтты. Ол отбасына деген борышымен және Франциядағы әдет-ғұрыпқа сәйкес келетін, Швецияға осымен енгізілетін Maîtresse en titre дәрежесімен ықпал етті. Бұл арада оның анасын Даниял Никлас фон Хопкенге және Магнус Юлиус Де ла Гардиге үйленген Элеонора Линдхелм мен Хедвиг Катарина Лиллие корольді қолдап, саяси мансабына пайда әкелуді қалады. Анасы мен әпкесімен бірге Хедвиг Таубе 1731 жылдың 12 қарашасында Гессеннен оралғаннан кейін Карлберг сарайында корольдің алдына әкелінді. Бірден кейін ол корольдің сарайында қолжетімді болу үшін корольдің ханшайымы Ульрика Элеонораның hovfröken (қалыңдық) болып тағайындалды және, айтылмаса да, оның сүйіктісі болды. Арба оны сарайға апаруға келгенде, Терсмеден оның: «Менің тағдырым мен ойлағаннан да ауыр болды. Мен құмар ойындардан құрып кеткен отбасымды құтқару үшін адалдығымды құрбан етуге мәжбүрмін», – дегенін хабарлады. Оның әкесі риксрэд болып тағайындалды, ал корольдің ықыласына ие болғандар марапатталды.

Қалыңдық

Оның сарайдағы қызметші болған кезінде, патшаның сүйіктісі екені құпия сақталды. Бастапқыда бұл қарым-қатынасты патшайымнан оның сүйікті және сенімді адамы Эмеренция фон Дюбен жасырып қалды. Патшайым монархты жамандауға лайық деп санамады және патшаның беделін қорғауға қатысты. 1732 жылы корольдің ағасы Гессен принсі Вильгельмнің сапарын атап өту үшін корольдік сарай Даларнаға аң аулау сапары кезінде патшайым, халықтың көзінде Хедвиг Таубеге сүйіспеншілік таныту арқылы қарым-қатынасқа құлақтандырғанын көрсетті. Осы кезде ол сарайда уақытша ойын-сауық ретінде қарастырылды. Патша оны Гессеннен түскен табысынан қаржыландырылған сыйлықтармен сыйлады. 1733–34 жылдардың қысында Таубе тұңғыш баласына жүкті болды. Бұл оқиға құпия сақталды: Таубе жүктілікті жасыра алмау үшін төсекпен ауырғандай болып, бөлмесіне шегінді. 1734 жылдың ақпанында патша патшайымды патша сарайын Ульриксдал сарайына көшіруге көндірді, ал Таубе Стокгольмдегі патша сарайында бала туу үшін жалғыз қалды. "Мамсел Эрлих" деп аталған қыз бала асырап алушы анаға берілді, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Хедвиг Таубе ресми түрде танылудан қашқан, бірақ оның дүниеге келуі туралы елордада кеңінен әңгіме болды. Хедвиг Таубеге оның отбасы, сондай-ақ саясаткерлер Даниэль Никлас фон Хопкен, Карл Гилленборг және Ханс Рейнхольд фон Ферсен және олардың ізбасарлары қолдау көрсетті. Олардың өтініші бойынша ол патшаға саяси лауазымдарға үміткерлерді ұсынды, бұл наразылықты күшейтті. Алайда ол мемлекеттік істерге жеке қызығушылық танытпады. Швециядағы француз елшісі Шарль Луи де Бяудос де Кастежа еркіндік дәуіріндегі шведтік партиялық тартысқа әйелдердің қатысуын мойындады және Швецияда француз мүдделері үшін Шарлотта фон Лайен және Маргарета Гилленштиерна сияқты бірнеше әйел агенттерді жалдағанын растады, сондай-ақ патшаның сүйіктісі Хедвиг Таубені 100.000 ливрге жалдауға тырысты, бірақ ол бас тартты және мемлекеттік істерге араласуға қызығушылық танытпады.

Патшалық сүйіктісі

1734 жылдың соңында Хедвиг Таубе тағы да жүкті болды, бұл жолы ол өзінің лауазымын тастап, патшаның жеке резиденциясына орналасты. Патша оның босануын күтіп, Врангель сарайындағы патшалық резиденциясына жақын орналасқан жеке үйді оған ұйымдастырған еді, және ол оны күтімге жиі баратын. 17 наурыз 1735 жылы ол резиденциясында патшаның ұлын дүниеге келтірді, патшаның інісі Гессен Вильгельмі оның крест әкесі болып тағайындалды және Гессен графы титулы берілді, ал Хедвиг Таубеге Гессен штатынан 12.000 длр жәрдемақы берілді, онда патша Ландграф болып басқарды. Бұл жағдай патша мен Хедвиг Таубе арасындағы қарым-қатынасты жария етіп, жасыру мүмкін болмады, және ол Швециядағы алғашқы мойындалған корольдік сүйіктісіне айналды, нәтижесінде үлкен қоғамдық дау туды. 1735 жылы қоғамдық мойындалғаннан және сарайда алғашқы рет пайда болғаннан кейін, патшайым өзін ауру сезініп, бөлмесінен шығудан бас тартты. Осы наразылықтан кейін Таубе енді ешқашан сарайға келмеді. Халықтың пікірі патшайымды қолдады, ол жеке құдайшылдығымен және ескі швед әулетінің жалғыз қалған мүшесі болғандықтан үлкен танымалдылыққа ие болды. Алайда патшайым өзінің наразылығын жария етуден бас тартты, өйткені бұл патшалық қадір-қасиеті туралы оның көзқарасына қайшы келеді. Ол өзінің көңіліне түскенін сенімді адамы Эмеренция фон Дюбенге жеке түрде айтты, бірақ ол Ульрика Элеонораның бұл мәселені байқауының абыройсыз боларын және оның патшайымдық мәртебесіне ешкімнің қол сұғуы мүмкін емес екенін мәлімдеді: «Ай аспанда иттердің ұрсынан хабарсыз жолын жалғастырғандай, осылайша оның мәртебесі де осы өкінішті және соқыр құмарлықтан туған әңгімелерді жек көруі керек». Бала туғаннан кейін король Хедвиг Таубеге «ла красавица Коломба» емес, «ла графенка Таубе» деп құрметпен атады. Скандал бастапқыда Хедвиг Таубені қоғамнан шеттетті, бірақ оның оқшаулануы Сара Дерит (Карл Гилленбордың әйелі), Элеонора Магдалена Вахтмейстер және Элеонора Линдхайм (Даниел Никлас фон Хопкеннің әйелі) сияқты аристократ әйелдердің тобы оған ресми сапармен келіп, Таубе арқылы корольден олардың күйеулерінің мансабына көмектесуін сұрағанда тоқтатылды, бұл оның оқшаулануын аяқтады және корольге делдал ретінде оның мансабын бастады. Осыдан кейін Хедвиг Таубе резиденциясында өз қабылдауларын өткізді, кейде жалғыз, кейде корольдің серігінде, және суретшілер мен тілек білдірушілердің қызығушылығына бөленді. Ол суретшілердің меценаты болды, ең танымалдарының бірі Олоф фон Далин, оны өзінің сарай ақыны деп атады. Замандастарының айтуынша, Хедвиг Таубе «патшаның санасына билік ете білді» және «оның оны пайдалануы ақырында ішкі және сыртқы саясатта маңызды салдарларға әкелді». Алайда, оның ықпалы көбінесе кез келген күн тәртібін ілгерілету үшін емес, патшаға әртүрлі лауазымдарға үміткерлерді ұсыну үшін қолданылды, бұл оның әкесінің сәтті пайдаланған тәсілі болды. Оның салоны Арвид Хорн басшылығындағы Каптар үкіметіне қарсы болған және 1734 жылғы Риксдагтан кейін 1738 жылғы Риксдагқа дейін патшаға ықпал етуге тырысқан Хацтар партиясының орталығы болды. Алайда, оның өзі Хорнға қарсы болмағаны айтылады.

1738 жылғы Риксдаг

1738–1739 жылдардағы Риксдаг Хедвиг Таубе үшін қиын жағдайға алып келді. Француздар тарапынан қолдау көрсетілген «Шапкалар» партиясының агент ретінде жұмыс істеуге және монархқа ықпал етуден бас тартқандықтан, Карл Гилленборг басқаратын «Шапкалар» партиясы 1738 жылғы Риксдагқа қолдау көрсетуден бас тартты. Алдыңғы жылы Болльхаусте швед тіліндегі театр ашылғанда, Гилленборгтың «Svenska sprätthöken» пьесасы патша мен үкіметті сынап көрсетілді. 1738 жылғы Риксдагқа дейін «Шапкалар» партиясының белсенді жақтасы, салон иесі Хедвиг Катарина Лилли корольдің туған күнін мерекелеу үшін жеке театрында пьеса қойды, онда патша мен Таубе арасындағы қарым-қатынас карикатураланды. Бұл жағдай келесі сайлауда «Шапкалар» партиясының пайдасына әсер етті, себебі олар монархтың адалдығын бұзуына қарсы тұрды. Сансыз памфлеттер мен үгіт материалдары патшаның және «Каптар» үкіметінің адалдығын бұзуын «Шапкалар» партиясының атынан айыптап таратылды. Карл Гилленборг архиепископ Йонс Стьюхиусқа «Лиза Хусбонде» (Үйдің иесі Лиза) деген атпен анонимді шағым хат жазып, оның міндетін орындамағанын айыптады. Бұл жағдай қоғамдық пікірді қоздырды және Хедвиг Таубе парламентте бұл мәселені көтеруге қарсы тұру үшін пара алды деген қауесет тарады. 1738–1739 жылдардағы Риксдаг кезінде Хедвиг Таубенің әкесі Стен Койет, оның қызы мен патша арасындағы қарым-қатынас туралы мәселені көтергеннен кейін риксред қызметінен шеттетілді. Патшаның Хедвиг Таубемен болған адалдығын бұзу мәселесін Риксдагта дін қызметкерлерінің өкілі Фрикселл көтерді. Архиепископ бұл мәселе бойынша патшайыммен жеке әңгімелескен, онда патшаның адалдығын бұзуы және Таубе отбасына деген көңілінің қалғанын айтқан. Діни қызметкерлердің өкілдері патшаның 1720 жылы швед тағына отырғанда берген антына назар салды, онда ол «ең лайықты серігім, құдіретті ханшайым Ульрика Элеонораны сүйемін, құрметтеймін және сыйлаймын, егер осы антымды бұзсам, менің адалдық антымнан босатылуын жариялаймын» деп уәде берген. Делегация құрамында епископ Эрик Бензелиус кіші және суперинтендант Ауруллиус болды. 1739 жылдың 2 сәуірінде делегация патша сарайының мойындаушысы Штерманды тексерді. Ол патша мен Таубе арасында құпия неке рәсімін өткізгенін, оның заңсыз балалары бар екенін білгенін және мойындау кезінде айтылған сөздерді ашудан бас тартқанын жоққа шығарды. 3 сәуірде делегация патшаға барды. Фридрих I жасалғанды өзгерте алмайтынын, оның заңсыз балалары бар жалғыз адам емес екенін, епископ Бензелиус бірінші тас лақтыруға лайық емес екенін, оның қызы Грета Бензелияның айналасындағы жанжалды еске салды. Ол Таубеді кез келген адамнан қорғайтынын және Таубемен жасаған күнәсі өзі мен Құдайдың арасындағы мәселе екенін, ал патша ретінде берген анты оның жеке өміріне қатысты емес екенін айтты. 26 сәуірде патша Гессенге кетуге ниеттенгенін білдірді. Ол Таубемен бірге тұрақты тұруға ниеттенгені туралы қауесет тарады. Патшаның жақтастары төңкеріс жасауды жоспарлап отыр деген аңыз тарады. Жоспар бойынша патша Таубемен бірге кетіп, патшайымды Швецияның регенті ретінде қалдыру керек еді. Ол кеткеннен кейін патшаның ізбасарлары патшаның Таубеге жасырын үйленгенін дәлелдейтін дәлелдерді ұсынып, патшайымның некені бұзылған деп тануына және монарх ретінде қайта орналасуына келісуін күтетін еді. Бұл жоспарланған төңкеріс орын алмады, патша Гессенге кету туралы өтініш берген жоқ. Алайда, Эрланд Броман арқылы және Гессен ақшасымен Голштейнде үлкен иеліктер сатып алынды: Панкер, Тодендорф, Клемп, Хоэнфелде, Фогельсдорф және Шмолл, Хедвиг Таубе ұлдарына. 1738–1739 жылдардағы Риксдаг «Шапкалар» партиясының жаңа үкіметімен аяқталды. «Шапкалар» үкіметі Ресейге қарсы Франциямен одақтасты. Олар Хедвиг Таубе мәселесін патшаны бақылау құралы ретінде пайдаланды. Патшаның ағасы Гессен Вильгельм британдық ханшайымына үйленгенде, Гессеннің ландграфы ретінде король Гессенге британдық ақша қабылдады. Бұл патша мен «Шапкалар» үкіметі арасындағы дағдарысқа әкелді, ол Швеция мен Франция арасындағы одақты Ұлыбритания мен Гессен арасындағы одақпен әлсіретті және беделін түсірді, өйткені Гессен мен Швеция сол кезде жеке одақпен біріктірілген болатын. Бұл дағдарысты британдықтар қолдаған «Каптар» партиясы пайдаланды, егер Таубе, «Шапкалар» партиясының қысым құралы, алынып тасталса, оларға патшаның қолдауы беріледі деп сенді. Патшаның ағасы Гессен Вильгельм, Гессеннің регенті және Гессен тағына мұрагер, сонымен қатар Таубеге берілетін жәрдемақы Гессен мемлекетінен төленгендіктен және патша онымен үйленеді деп қорқытқандықтан, оның ұлдары Гессен тағына мұрагер болады деп қорқытқандықтан, Таубеге қарсы болды және Швециядағы өкілі арқылы оны құтылуға мәжбүрледі. 1740 жылдың жазында Таубе ұлдары Голштейндегі иеліктеріне жіберілді, ал кейін ол оларға қосылу үшін кетті, «Шапкалар» партиясы оны қалдыруға тырысқанмен, Гессен президенті Данкельманн Гессен жәрдемақысын жоюмен қорқытқаннан кейін. Алайда, ол жолдың ортасында тоқтады және Нюкёпингке жақын Өстэрмалма имендісінде қайнағасы граф Вольтер Рейнхольд Штаккельбергпен бірге қалды.

Кейінгі өмірі

1720 жылғы бас тарту құжатына сәйкес, егер король одан бұрын қайтыс болса, оның орнын иелену шартымен корольдің пайдасына патшайым бас тартса, патшайым швед тағының мұрагері болған еді. 1741 жылдың қараша айында қайтыс болғаннан кейін швед тағына мұрагерлік мәселесі көтерілді. Хедвиг Таубе өзінің жер аударылуының британдық және гессендік қолдау көрсеткен Капц партиясының еңбегінен болғанын жақсы білген, француздық қолдау көрсеткен Шапкалар партиясын қолдауы күтілді. Францияның Швециядағы елшісі Марк Антуан Фрон де Бополь, Ланмари маркизі оны алтын үстел жиырмасымен сыйлады, ал оның ұлдары француз полковниктері болып тағайындалды, швед тағына мұрагерді сайлауда француздық кандидатты қолдауын қамтамасыз ету үшін: Цвайбрюкен графы Палатин Кристиан IV. Осы кезеңде Таубе патшаға үйленіп, өзінің ұлдары таққа мұрагер болады деп үміттенген. Осы үмітінен айырылғаннан кейін, ол француздық кандидатты қолдауға келісті. 1742 жылдың 29 наурызында оның ұлдары швед графтары атанды, ал 1743 жылдың 2 ақпанында ол Гессенштейннің қасиетті Рим графинесі болды. Далекарлиян көтерілісі (1743) кезінде, Даниялық кандидатты қолдап, наразылық білдірген шаруалар елордаға қарай марш жасағанда, ол, сондай-ақ Фредерик Гилленборг, Карл Густав Тессин, Андерс фон Хёпкен және Шапкалар партиясының көптеген өкілдері өз қауіпсіздігі үшін қаладан шығып кетті. 1743 жылы орыс кандидаты Гольштейн-Готторптан Адольф Фредерик таққа мұрагер болып сайланды. Желтоқсан айында мұрагер ханзада оны патшамен, сарай қызметкерімен және Эрланд Броманмен бірге түнгі уақытта жасырын түрде алып келді және жүктілігі кезінде төсекте жатқан оған бейресми түрде таныстырды. Ол мұрагер ханзададан өзіне және балаларына қорғаныш беруін өтінді. Сапардан кейін мұрагер ханзада патшаның оған деген сезімін түсінгенін және Хедвиг Таубені осыншама әдемі және сүйкімді деп ешқашан ойламағанын айтты. Хедвиг Таубе босанғанда қайтыс болды. Оның соңғы жүктілігі өте қиын болды, және оның барысында ол әкесі мен Эрланд Броманды қарғап, патшаның сыйлықтарын лақтырып жіберді және мойындаушысына егер ол тозаққа түсіп кетсе, патшаның кінәсі болатынын және ол да өзін жақсартпаса сол жерге орналастырылатынын айтты. Ақпараттарға сәйкес, патша Хедвиг Таубеге жесір күйеуге шығуға ниеттенген, бірақ оның өліміне байланысты бұл жоспарлар іске аспады. 1745 жылы Таубе ресми патша сүйіктісі ретінде Катарина Эбба Хорнмен ауыстырылды.

Тақырыбы

Мамсель Эрлих (1 наурыз 1734 – көп ұзамай қайтыс болды), кейіннен Фредерика Вильгельмина фон Гессенштейн деп танылды. Принц Фредерик Вильгельм фон Гессенштейн (17 наурыз 1735 – 27 шілде 1808). Граф Карл Эдвард фон Гессенштейн (26 қараша 1737 – 17 сәуір 1769). Графиня Хедвиг Амалия фон Гессенштейн (2 ақпан 1744 – 6 мамыр 1752).