Британ-рим шайқасы: Медиуэй өзеніндегі ерліктер (43 ж.)
Battle of the Medway
43 ж. б.з. шамамен Кентте римдік басқыншылар мен британ тайпалары арасындағы шайқас. Тогодумн мен Каратак басшылығымен болған бұл шайқас – Британияға римнің алғашқы жорығы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық тайпалар мен римдік басқыншылар арасындағы шайқас (43 ж.б.)
Екінші ағылшын-голландия соғысының шайқасы
Battle between British tribes and Roman invaders (43 AD)
the battle of the Second Anglo Dutch War
Медуэй шайқасы 43 жылы, шамамен Медуэй өзенінде, темір ғасырындағы Кантияци тайпасының жерінде, қазіргі Англия графтығы Кентте болған. Шайқасқа басқа да орындар ұсынылған, бірақ олардың ықтималдығы төмен. Бұл Аул Плаутий басқарған Клавдийдің Британияға жорығының алғашқы шайқасы болды.
The Battle of the Medway took place in 43 AD, probably on the River Medway in the lands of the Iron Age tribe of the Cantiaci, now the English county of Kent. Other locations for the battle have been suggested but are less likely. This was an early battle in the Claudian invasion of Britain, led by Aulus Plautius.
Өмірбаян
Римдіктердің қонғандығы туралы жаңалықты естіген британдық тайпалар Тогодумн мен оның інісі Каратактың басшылығымен бірігіп, оларға қарсы күресті, олар Катувеллауни тайпасынан еді. Кенттің шығысындағы екі шайқаста жеңіліс тапқаннан кейін, жергілікті тұрғындар батысқа қарай ағыс жағасына жиналып, жаулап келгендерге қарсы тұрды. Осы уақытта римдіктер Батыс Британиядағы Добунни тайпасының қарсыласуын қабылдады. Добуннилер Катувеллауниге бағынышты болған, сондықтан бұл дипломатиялық жеңіс, әлдеқайда жергілікті халықтың рухын және әскерін әлсіреткен болуы мүмкін.
On the news of the Roman landing, the British tribes united to fight them under the command of Togodumnus and his brother Caratacus of the Catuvellauni tribe. After losing two initial skirmishes in eastern Kent, the natives gathered on the banks of a river further west to face the invaders. At the same time, the Romans received the surrender of the Dobunni tribe in western Britain. The Dobunni were subjects of the Catuvellauni, and this diplomatic gain was probably a blow to native morale and manpower.
Хронологиясы
Бұл шайқас болған жерде өзеннен көпір болған жоқ, сондықтан арнайы даярланған римдік көмекшілердің жасағы (қассиус Дио, шайқастың жалғыз заманауи көзі, оларды "кельттер" деп сипаттаған) өзеннен жүзіп өтіп, жергіліктілердің соғыс арабтарына шабуыл жасады. Соңынан туған шатақтан Веспасианның қол астындағы II Август легионы бастаған басым күштер Тит Флавий Сабиннің басшылығымен өзеннен өтті. Жергілікті тұрғындар толық қаруланған легионерлердің өзеннен өтіп кеткеніне таң қалды, тіпті Дио да соған таңырқағандай көрінеді, деп Питер Салвей мәлімдеді. Римдіктер бірден жеңіске жете алмады, сондықтан шайқастың бірінші күні нәтижесіз аяқталды. Екінші күні Гней Хосидий Гета бастаған батыл шабуыл нәтижесінде рим офицерін тұтқындауға жақын болды. Бірақ оның әскерлері жауап қайырып, британдықтарды қашқындыққа ұшты. Гетта жеңіске жеткізгені үшін триумф алды, консул болмаған адам үшін бұл сирек кездесетін құрмет. Гета мен Сабиннің әр күні атқарған рөлдерін ескере отырып, тарихшы Малкольм Тодд римдіктер екі, немесе мүмкін үш, шайқас тобы ретінде әрекет еткенін болжайды. Шабуылдаушы күштердің саны көп болды – кем дегенде бір, мүмкін үш легион және олармен бірге көмекші әскерлер. Мұндай ұзаққа созылған шайқас көне замандағы соғыстарда сирек кездесетін жағдай. Британдықтар Темзаға, қиынырақ өтетін үлкен өзенге шегінді.
There was no bridge over the river where the battle was fought, so a detachment of specially trained Roman auxiliaries (described by Cassius Dio, the only contemporary source for the battle, as Keltoi, "Celtic") swam across the river and attacked the natives' chariot horses. In the chaos that followed, the bulk of the invasion force, spearheaded by Legio II Augusta under Vespasian, crossed the river, under the overall command of Titus Flavius Sabinus. The natives were surprised that fully armed legionaries were able to cross the river, and Peter Salway has stated even Dio seems taken aback. The Romans were unable to press on to victory immediately, and the first day of fighting ended without a result. During the second day, a daring attack led by Gnaeus Hosidius Geta almost led to the Roman officer being captured. His troops retaliated, however, and put the Britons to flight. Geta was awarded a triumph for securing victory, a rare honour for someone who had not been consul. Given the primary roles taken by Geta and Sabinus on different days, it has been suggested by the historian Malcolm Todd that the Romans were operating as two, or possibly three, battle groups. The invasion force was large, at least one and possibly three legions with auxiliaries. Such a long battle was unusual in ancient warfare. The Britons fell back to the Thames, a larger river more difficult to cross.
Орналасқан жері
Дио шайқастың орнын да, өзенін де атамайды, бірақ оның орны Медуэйде деп есептеледі. Римдіктер Ричбородан батысқа қарай жылжығанда қолданыстағы жолдарды пайдаланған болар, ал ең көп қолданылған ежелгі жол – кейін Айлсфордта Медуэйді кесіп өткен Қажылар жолы болған. Дегенмен, басқа теориялар өзеннің Айлсфордта қиындықтар тудырмайтындай тар екенін, ал шайқасты сол кезде үлкен темір дәуірі елді мекені орналасқан Рочестерге жақын жерде өткенін көрсетеді. Бұған қоса, сол кездің римдік монеталарынан тұратын қор Бредгарда табылған, оны шайқасқа дейін сақтау үшін римдік офицерінің жинаған ақшасы деп жорылған. Алайда, бұл қор шайқастан кейін 20 жылға дейін жасырылған болуы мүмкін. Римдіктер шайқасқа Уотлинг көшесінің болашақ бағытымен барған болуы мүмкін, бірақ оның римдіктерге дейінгі байланыс жолы ретіндегі рөлі нақты емес.
Dio does not name the battle's location, nor the river, but its site is claimed to be on the Medway. The Romans would have used existing trackways as they moved west from Richborough, and the most well travelled prehistoric trackway would have been the route of the later Pilgrims' Way, which forded the Medway at Aylesford. Other theories, however, note that the river is narrow enough at Aylesford not to pose significant difficulties in crossing, and place the battle closer to Rochester, where a large Iron Age settlement stood at the time. Further evidence of a more northerly possible location is at Bredgar, where a hoard of Roman coins from the period was found and has been interpreted as a Roman officer's savings buried for safekeeping before a battle. This hoard could, however, post date the battle by as much as 20 years. Possibly the Romans followed the future route of Watling Street to the battle, although its role as a pre Roman communications route is not certain.