Кіріспе

Жаңа Шотландияның Жаңа демократиялық партиясы – Канаданың Жаңа Шотландия провинциясындағы әлеуметтік демократиялық, прогрессивті партия. Ол федералды Жаңа демократиялық партияның (ЖДП) провинциялық ұйымы болып табылады. 1932 жылы Кооперативтік Ұлттар Достастығы (КҰД) ретінде құрылған, ал 1961 жылы Жаңа демократиялық партияға айналды. 2009 жылғы Жаңа Шотландия сайлауынан кейін, премьер-министр Даррел Декстердің басшылығымен заң шығарушы органда 31 орын жеңіп, Жаңа Шотландияның үкіметтік партиясы болды. Бұл Атлантикалық Канадада үкімет құрған алғашқы Жаңа демократиялық партия және Манитобаның шығысындағы провинцияда үкімет құрған екінші партия. Партия 2013 жылғы сайлауда үкіметтен 24 орынды, оның ішінде Декстердің мандатын жоғалтты. 2016 жылдан 2022 жылға дейін партия басшысы болған Гэри Буррилл партияны сол қанаттағы тамырларына қайтарумен есімдері таныс. Партия қазіргі уақытта заң шығарушы органда алты орынға ие және 2022 жылдың маусым айынан бері Клаудия Чендер басқарып келеді.

Кооперативтік одақтастық федерациясы 19331961

Конфедерациядан кейін көп ұзамай, Новая Шотландияда екі партиялық жүйе қалыптасты, онда билік Новая Шотландияның либералдық партиясы мен прогрессивті консерваторлар арасында кезекпен ауысып тұрды. 1920 жылғы провинциялық сайлауда солшылдар үлкен жетістікке жетті: «Бірлескен фермерлер» алты орын, ал «Тәуелсіз еңбек партиясы» бес орын жеңіп алды. Екі күш бірігіп, Дэниел Г. Маккензи басшылығымен 11 мүшеден тұратын ресми оппозиция құрды. Алайда, либералдар (оппозициялық депутаттарға төлем ұсынып, олардың беделін түсіргені арқылы) бұл топты әлсіретті, нәтижесінде 1925 жылы «Бірлескен фермерлер/еңбек тобы» таратылды. CCF/NDP Новая Шотландияда ұзақ тарихқа ие болғанымен, 1990 жылдарға дейін Новая Шотландия Ассамблеясында екі партиялық жүйені бұза алмай, көптеген орындарды (болған жағдайда) жеңіп ала алмады. Кооперативтік Комонвелл федерациясы 1932 жылы құрылды және 1933 жылғы жалпы сайлауда алғашқы кандидаттарын ұсынды, бірақ сайлауда өкілдік ала алмады. Партия 1937 жылғы жалпы сайлауға қатыспады. 1939 жылғы Кейп-Бретон орталық сайлау округіндегі қосымша сайлауда Дуглас Макдональд CCF үшін заң шығарушы органға алғашқы орын жеңіп алды. 1941 жылы болашақ Канада Еңбек конгресінің (КЕК) президенті Дональд Макдональд Кейп-Бретон Оңтүстік сайлау округінен сайланды. Оған Кейп-Бретон Шығыс сайлау округінде сайланған Дуглас Нил Броди қосылды, нәтижесінде CCF жалпы үш депутаттан тұратын болды. Дональд Макдональд 1945 жылға дейін Ассамблеядағы партияның басшысы болды. Ол 1945 жылғы сайлауда тартысты жарысқа қатысып жеңіліп қалды, бірақ партия Кейп-Бретон аралында екі орынды сақтап қалды. Содан кейін Макдональд КЕК-тің алдыңғысы – Канада Еңбек конгресінде толық уақыт жұмыс істеді. Янг өзінің жұмысын Онтариода жалғастырып, ақырында Онтарио заң шығарушы жиналысының мүшесі болды. Дегенмен, оның ертедегі жұмысы партияның осы кезеңде жасайтын болашақ жетістіктеріне негіз салды. Бұл 1945 жылы Кейп-Бретоннан екі CCF мүшесі сайланғанда айқын болды. Рассел Каннингем 1945 жылғы провинциялық сайлаудан кейін оппозиция басшысы болып қызмет еткен жалғыз CCF басшысы болды, онда премьер-министр Ангус Л. Макдональдтың либералдық партиясы 30 орынның 28-ін жеңіп алды, ал консерваторлар таратылды. CCF мүшелері Каннингем және оның Кейп-Бретондық әріптесі Майкл Джеймс Макдональд оппозициялық депутаттардың жалғыз өкілдері болды. Каннингем мен Макдональд 1949 жылы қайта сайланды, бірақ Роберт Стэнфилдтің прогрессивті консерваторларынан кейін үшінші партия мәртебесіне түсірілді. Макдональд 1953 жылдан 1963 жылға дейін CCF-ті басқарды және партияның сол кезеңдегі жалғыз депутаты болды, тіпті ол 1960 жылы CCF-ті 8,9% дауыспен жеңіске жеткізгеніне қарамастан.

Жаңа партия

Федералды және провинциялық Жаңа демократиялық партия (НДП) құрылғаннан кейін Макдональд көшбасшылық лауазымынан қанағат етіп, партиядағы билік орталығы профессор Джеймс Х. Эйтчисон басшылығымен Галифаксқа көшті. Макдональд 1963 жылғы провинциялық сайлауда өзінің мандатын жоғалтты. Джерреми Акерман партия басшысы болып, 1970 жылғы сайлауда Кейп-Бретон-Ист округінен жеңіске жеткенге дейін НДП тағы бір жеңіске жетпеді. 1970 жылдар бойы парламенттегі НДП өкілдігі баяу өсті, бірақ ешқашан төрт орыннан аспады. CCF тек Кейп-Бретон аралында ғана орындар жеңіп алған, ал НДП 1981 жылға дейін Кейп-Бретоннан тыс жерде орындар жеңе алмады. 1968 жылы 26 жасар Акерман партия басшысы болып сайланғаннан кейін, екі жылдан соң заң шығарушы органға сайланғаннан кейін партия өнеркәсіптік Кейп-Бретондағы күшті базасын қайта қалпына келтіріп, дамытты және 1978 жылғы сайлауда төрт орын жеңіп алды. Дегенмен, партия материкте бірде-бір орын жеңе алмады, бұл Акерманның үстемдік еткен Кейп-Бретон қанаты мен Галифакстағы университет негізіндегі партия элитасы арасындағы шиеленісті күшейтті. Күшейе берген қанағаттандырмас ішкі тартыстардан кейін Акерман отставкаға кетті, ал НДП келесі сайлауда Кейп-Бретонның барлық төрт орынын жоғалтты. Ол Канададағы ірі танылған партияның алғашқы әйел басшысы болды. Ол 1981 жылы сайланған жалғыз НДП үміткері болды және Макдоноу басшылығымен оларды қайта жеңе алмады. 1994 жылы ол Нова-Шотландия НДП басшысы лауазымынан кетіп, 1995 жылы федералды НДП басшысы болып сайланды.

Чишолм жылдары: Жетістік

Роберт Чишолмның басшылығымен 1998 жылы партия үшінші орыннан Прогрессивті консерваторлардың (ПК) алдына шығып, Нова-Скотия Ассамблеясында 19 орын жеңіп алды, бұл көрсеткіш либералдардың санымен бірдей болды. Либералдар 14 прогрессивті консерватордың (торилер) қолдауымен азшылық үкімет құрды, олардың өзі де көрсеткіштерін жақсартқан еді. Жаңа демократиялық партияның үкімет құруы мүмкін сияқты көрінді. Алайда, партия 1999 жылғы сайлауда өз нәтижесін жақсарта алмады. Бірақ заң шығарушы органда 11 орын алып, дауыстардың 29,9% жинап, либералдарды басып өтіп, Джон Хамм басшылығымен көпшілік үкімет құрылғанда "Ресми оппозиция" статусын сақтап қалды. Сайлаудан кейін Чисхолмның күтпеген отставкасы партия ішіндегі тартысқа әкелді, ал жаңа көшбасшы Хелен Макдональд, бұрынғы Кейп-Бретон депутаты, бір жылға жетпей отставкаға кетті.

Даррел Декстердің бірінші үкіметі

2003 жылғы сайлауда ПК-ның азшылық үкіметі құрылды, ал НДП жаңа жетекші Даррел Декстер басшылығымен ресми оппозиция мәртебесін сақтап қалды. Сайлауда НДП 15 мандатқа ие болды және дауыс берудің 31% жинады, халықтың басымен дауыс беруде либералдардан сәл қалып қойды, бірақ либералдардың 12 мандатына қарағанда 3 мандатқа артық жеңіп алды. 2006 жылғы сайлауда НДП ресми оппозиция ретіндегі өзінің позициясын пайдаланып, либералдардың дауысын қысымға алып, мандаттарының санын 15-тен 20-ға дейін арттырды, бұл партия тарихындағы ең жоғары көрсеткіш болды және дауыс берудің 34,63% жинады. 2003 жылғыдан айырмашылығы, 2006 жылы НДП халықтың басымен дауыс беруде либералдардан асып, нақты екінші орынға шықты. 2009 жылдың 9 маусымында Декстер НДП-ны жеңіске жеткізіп, көпшілік үкімет құрды және 2009 жылдың 19 маусымында Нова-Скотияның премьер-министрі болып ант берді. Партияның жеңісі Онтарионың шығысындағы провинцияда НДП-ның үкіметтің құрамына алғаш рет кіргенімен және Манитобаның шығысындағы екінші рет үкімет құрғандығымен танылды. 2009 жылы партияның жеңіске жетуіне басты себеп – партияның саяси маркетингті тиімді пайдалануы болды. Осы саяси маркетинг стратегиясы Нова-Скотиядағы НДП қолданғанға дейін Манитобада бірнеше жыл бұрын қолданылған. Декстер үкіметі бір мерзім ғана билікте болды және 2013 жылдың 8 қазанында өткен провинциялық сайлауда жеңіліске ұшырады. Халықтың басымен дауыс беруде 26,84% жинап, екінші орынға шықса да, партия тек жеті мандатқа ие болып, заң шығарушы органның үшінші партиясына айналды. Бұл, негізінен, екі онжылдық бойы партияның күшті базасы болған Галифакстағы НДП-ның қолдауының күрт төмендеуіне байланысты болды. НДП сайлауға астананың 20 мандатының 14-ін ұстап кірді, бірақ олардың барлығынан тек екеуін ғана сақтап қалды. Олардың арасында өз мандатын тіпті жоғалтқан Декстер де болды. 2013 жылдың 16 қарашасында Декстер 2013 жылдың 23 қарашасынан бастап НДП жетекшісі лауазымынан кетіп отырғанын мәлімдеді. Морин Макдональд 2013 жылы Декстердің отставкасынан бастап, 2016 жылы Гари Бёррилл жетекші болып сайланғанға дейін партияның уақытша жетекшісі болды. 2015 жылдың сәуір айында Горди Госс және Фрэнк Корбет жеке себептермен партиядан кетіп, 14 шілдеде өткен екі провинциялық сайлауға себепкер болды. Партия екі мандаттан да айырылды, бірақ Мариан Манчини либералдар ұстаған үшінші мандатты сайлау арқылы жеңіп алды.

Гари Бёррилл

Гари Берриллдің басшылығымен 2017 жылғы сайлауда НДП жеті орын алды, бұл партияның 2013 жылғы сайлау түнінде алған санымен бірдей, бірақ сайлауға дейін партияның құрамында болған орын санынан екіге артық еді. Сол сайлаудан кейін үш НДП депутаты – Дейв Уилсон, Ленор Занн және Тэмми Мартин – отставкаға кетті. 2021 жылғы облыстық сайлауда НДП алты орын жеңіп алды, ал Беррилл жеке өзі қайта сайланды. 2021 жылдың 9 қарашасында Беррилл жаңа басшы таңдалғаннан кейін басшылық лауазымынан кететінін хабарлады. Оның орнын 2022 жылдың 25 маусымында Дартмут қаласында өткен басшылық конференцияда Клаудия Чендер иеленді, осылайша ол партия басшысы ретінде бекітілді. Чендер Берриллді алмастыруға тіркелген жалғыз кандидат болды.

Жастар қанаты

Жаңа Шотландияның жас қанаты – Жаңа Шотландияның жас жаңа демократтар партиясы (NSYND). 1960-шы жылдардың басында құрылған, ол 1969 жылға дейін партияның негізгі конституциясына толық сәйкес келетін жарғысы қабылдаған жоқ. Жастар қанаты 1968 жылғы көшбасшылық конвенцияда Джереми Акерманның көшбасшы болып сайлануына белсенді түрде көмектесті. 1994 жылы NSYND «Нова-Скотиялық НДП жастар қанаты» деп қайта аталды. Осы кезде жастар қанатының көзқарастары орташа болды, ол негізгі партияны үкіметтік жұмыстарға назар аударуға, сондай-ақ салық жауапкершілігі, «бір мүше – бір дауыс» қағидасы және корпоративтік және кәсіби одақтардан келетін қаржылық көмектерге тыйым салу сияқты бағыттарды қолдауға шақырды. Олар партия құрылымында жастардың қатысуын арттыру үшін де белсенді жұмыс істеді. Жастар қанатының мүшелері мен түлектері 2000 жылы NDProgress партиясын құруға зор үлес қосты. 2001 жылы жастар қанаты «Жаңа партия жастар қозғалысы» (NPYM) деп қайта аталды. Бұл ат өзгерту НДП-нің 1961 жылы Кооперативтік Ұлттық Федерациядан (CCF) НДП-ге айналған кездегідей жаңаруын қолдау мақсатымен жасалды. «Жаңа партия» атауы НДП құрылғанға дейін құрылған «Жаңа партия» топтарынан алынған. NPYM 2001 жылғы NSNDP конвенциясында үлкен әсер етіп, партияны көшбасшы сайлауда «бір мүше – бір дауыс» жүйесін қабылдауға итермеледі, бұрынғы көшбасшы Хелен Макдоналды қолдамаған НДП депутаттарын әжуалау үшін жасалған әрекетті сатиралайтын жекелеген батоншаларды табысты таратып, конвенция делегаттарының 2/3-тен астам қолдауын қамтамасыз етті. Жастар қанаты 2004 жылы қазіргі атауымен – Жаңа Шотландияның жас жаңа демократтар партиясы (NSYND) болып қайта құрылды және партияның идеологиялық бағытымен үйлесімді болды.

Жаңа демократиялық партияның тарихы

Үкіметтік партия туралы оқығанда, партияның қалай басталганын, қандай күреске тап болғанын және партияның қалай танымал болуына/көбірек билікке ие болуына әкелген маңызды сәттерді білу маңызды. 1960 және 1970 жылдары НДП-ның бірқатар мүшелері партияны саяси спектрде солға қарай жылжытуға тырысты. Квебек сепаратизмін қарастырған кезде кейбір мүшелер осыны қалады. 1980 жылдан кейін НДП партиясы 2005 жылға дейін Квебекте қолдау табу үшін күресті, сол кезде НДП Шербрук декларациясын қабылдады және 2013 жылы Квебектің өзін-өзі анықтау құқығын қолдаған Біріктіру заңын бекітті. НДП тарихының тағы бір маңызды бөлігі – партияның алғаш құрылған кез. Партия алғаш рет КТК-ны алмастыру үшін құрылды. КТК-ны НДП-мен алмастыру идеясы НДП көп дауыс алады және ұйымдасқан еңбек одағының мүшелерімен байланыс орнатады деген болжамға негізделген. Алайда, бұл жоспар іске аспады (Арчер, 1990). НДП Канаданың еңбек қозғалысымен жақсы қарым-қатынасқа ие болды, бірақ соңғы жылдары бұл қарым-қатынаста керісінше шиеленіс пайда болды. «НДП-ның құрылуы Канаданың сайлау саясатына кәсіподақтардың толыққанды қатысуына кедергі келтірген ондаған жылдық идеологиялық даулардан кейін болды. Еңбек қозғалысындағы коммунизмнің саяси күш ретінде айтарлықтай әлсіреуі, 1956 жылы шеберлікке негізделген Кәсіподақтар мен Еңбек Конгресінің өнеркәсіпке негізделген Канада Еңбек Конгресімен бірігуіне байланысты Гомперисттік көзқарастардың әлсіреуі, Квебекте консервативті католиктік кәсіподақтарға наразылықтың күшеюі және НДП-ның аграрлық алғыр құрылымы – Кооперативтік Ұлттық Федерацияның (CCF) сайлаудағы сәлсіреуі, Канадада жаңа әлеуметтік-демократиялық партия құруға ықпал етті».

НДП үшін екінші маңызды бағыт – әйелдер, жергілікті халықтар және басқа да азшылық топтары. НДП нәсіл мен жыныс бүгінгі саясатта маңызды рөл атқарады деп санайды, тіпті бүгінгі әлемде бәрі тең болуы керек делінгенімен. НДП саяси партиялардағы нәсілдік және гендерлік нормаларды өзгертуге тырысуда. Бұл азшылық топтарына қолдау көрсету НДП үшін өте үлкен оң әсерге ие болуы мүмкін. Бұл оларға бұрынғы жылдары болмаған қолдау мен дауыс алуға көмектеседі.