Джон Мур: Британ саяхатшысының өмір жолы

Кіріспе

Британдық саясаткер (1937–2019)

Джон Эдвард Майкл Мур, Лоуэр Марш бароны (26 қараша 1937 – 20 мамыр 2019) – британдық консервативтік партияның саясаткері, 1974 жылдың ақпанынан 1992 жылға дейін Кройдон Орталық округінен Парламент депутаты болды. Маргарет Тэтчер премьер-министрлігі кезінде ол үкімет қатарында тез өркендеп, 1987 жылдан 1989 жылға дейін Министрлер кабинетінде Мемлекеттік хатшы қызметін атқарды. Бір кезде ол партияның жарық жұлдызы және болашақ көшбасшылыққа үміткер деп есептелді. Мур өзінің "киножұлдыз сияқты тартымды келбетімен" және американдық тегімен ерекше көзге түсті: оның әйелі американдық болған, ал ол бірнеше жыл АҚШ-та тұрған. Ол үкіметке американдық корпоративтік мәдениет элементтерін әкелді және сөйлегенде жеңіл американдық акцент байқалды. Оның саяси тәжірибесінің бастауы 1960 жылдардың басында Иллинойс штатындағы Демократиялық партия ұйымдастырушысы ретінде басталды. 1987 жылдан кейін Мурдың үкіметтегі беделі төмендеді, ол денсаулық сақтау және әлеуметтік қамсыздандыру салаларындағы өте жауапты лауазымдарға тағайындалды. Оның бұрынғы жетістігі Тэтчер үкіметінің жекешелендіру бағдарламасын ілгерілетумен байланысты болды. Осы қызметі үшін ол "Жекешелендіру мырзасы" деп танылды. Мур осы қағиданы Ұлттық денсаулық сақтау жүйесін басқаруға және әлеуметтік қызметтерді кеңейтуге тырысқанда, барлық тараптан қарсылыққа тап болды. Оның беделі төмендегеннен кейін 1988 жылы (денсаулық сақтау портфелінен айырылу арқылы) лауазымынан төмендетілді, ал 1989 жылы министрлік қызметінен босатылды. Мур 1992 жылы Парламенттен кетіп, кейін бірнеше корпоративтік директорлық және төрағалық қызметтерін атқарды.

Ерте өмір

Мур 1937 жылы Лондонның Кентиш Таун қаласында дүниеге келген. Оның әкесі фабрикада жұмыс істеген, кейін мейрамхана ашты. Ол Слаудағы Лицензияланған сатушылар мектебінде оқыды, бұл мектепті оның әкесінің кәсіби бірлестігі қолдады. Мектепті бітіргеннен кейін Мур 1955 жылдан 1957 жылға дейін екі жыл Ұлттық қызметке шақырылды. Ол Кореядағы Корольдік Сассекс полкінде қызмет етіп, уақытша офицерлік шен алды. 1958 жылы Лондон экономика мектебіне түсіп, үш жылдық бакалавр бағдарламасын орындады. Мур Тиллотсонды оқуларын аяқтаған соң оның туған Чикаго қаласына қайтарды. Чикагода 1962 жылы олар үйленді, ал Мур бастапқыда Чикагодағы инвестициялық банкте қаржы талдаушысы болып жұмыс істеді. Ол биржа брокері болды және Дин Виттер брокерлік фирмасының Чикагодағы кеңсесінде жоғары лауазымға жетті. Дин Виттер көбінесе орта тапқа қызмет көрсетті, ал әдеттегі клиенттердің акция портфелі шағын болды.

Алғашқы саяси мансап

Кройдон Орталық – жаңа сайлау округі болды және бастапқыда консерваторлардың ықпалы маргиналды болған. Мур 1974 жылғы ақпан айындағы жалпы сайлауда Лейбористерден 1300 дауыспен жеңіске жетті. 1974 жылғы қазан айындағы сайлауда оның артықшылығы 164 дауысқа дейін төмендеді. Алайда, ол округтегі өзінің беделін нығайта алды; соңғы рет ол бұл орынға (1987 жылғы сайлауда) 10 000-нан астам дауыспен жеңіске жетті. Оның әйелі, Шила, оның сайлау округінің хатшысы, сөздерін жазушысы және саяси кеңесшісі болды. Ол осы міндеттерін заңгерлік білім алумен және жергілікті судья ретінде жұмыс істеумен үйлестірді. Көптеген сарапшылар Шиланың саясаттағы өркендеуіне зор ықпал еткенін айтты. Мур жас және күшті саясаткердің бейнесін қалыптастырды. Ол әдетте сағат 05:30-да тұрып, сағат 07:00-ге дейін жұмыс орнында болады. Маргарет Тэтчер 1975 жылғы наурыз айында Мурды Консервативтік партияның бес вице-төрағасының бірі етіп тағайындады. Мурдың міндеті – «жастар». Ол бұл лауазымды консерваторлар 1979 жылы қайтадан билікке келгенге дейін атқарды, содан кейін ол Энергетика жөніндегі Парламенттік мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. Осы лауазымда оның басты міндеттерінің бірі – ұлттықтандырылған британдық көмір өнеркәсібіне жауапкершілік болды. Осы кезде Мур болашақ премьер-министр ретінде жиі талқыланды, журналист Брайан Уолден 1987 жылы «оның болашақ тори көшбасшысы болары айқын» деді. Жаңа қызметіне кіріскеннен кейін Мур әлеуметтік қызметтер саласындағы саясатқа қатысты бірқатар сөздер жасады. Бұл сөздерде американдық үлгідегі жеке медициналық сақтандыруға негізделген денсаулық сақтау жүйесіне көшу туралы идеялар көтерілді. Нақты ұсыныстарға жеке медициналық сақтандыру жарналарын салықтан шегеру және медбикелердің жалақысын орталықтандырылған келісімдер арқылы емес, жергілікті келіссөздер арқылы белгілеу кірді. Мур жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлермен қарым-қатынаста қиындықтарға тап болды. Олардың көпшілігі сағат 07:00-де басталатын жұмыс күніне жайлы сезінбеді. Мурдың әйелі (және саяси кеңесшісі) Шила мемлекеттік қызметкерлермен келіспеушіліктер тудырды, және Мур жеке түрде британдықтардың жұмыс істеу жолын түсінбегендігі туралы ескерту алды. Шила Мурдың кейбір даулы сөздерін жазған болуы мүмкін. 1987 жылы Мур жазған Кабинет кеңсесінің меморандумында Үкімет Ластанған қан дауына тікелей жауапкершілік алмайтыны айтылды. Бұл құжат 2017 жылы жарияланды, және оқиғаның құрбандары оны жасыруға тырысқан деп мәлімдеді. 1987 жылдың қараша айында Мур бактериялық пневмонияға шалдықты. Ол бастапқыда ауруды елемеді және кабинет отырысына қатысуға тырысты, сол кезде ол есінен танып, Уимблдондағы Парксайд ауруханасына жатқызылды. 1989 жылы министрлік қызметінен босатылғаннан 1992 жылы Парламенттен кеткенге дейін ол тек екі көлік мәселесі бойынша баяндама жасады. 1992 жылғы жалпы сайлау кезінде ол парламенттік мандатын тастап кетті. Үкіметтен кеткеннен кейін Мур Credit Suisse Asset Management және Rolls Royce сияқты ірі компанияларда директорлық қызметтер атқарды. 2010 жылы ол Мониторинг тобының төрағасы лауазымынан кетті. Парламенттен кеткеннен кейін Мур Лондонның Ламбет ауданындағы Лоуэр-Марштан Барон Мур атанды. Оның қатысуы өте сирек болды; BBC 2011 жылғы тамызда 20 жылдан бері Лордтар палатасында Мур әлі күнге дейін алғашқы сөзін айтпағанын хабарлады.

Croydon Central was a new constituency, and was initially very marginally Conservative. Moore won the seat in the February 1974 general election by a majority of 1,300 votes over Labour. His majority was reduced to 164 in the October 1974 election. However, he was able to strengthen his position in the constituency; the last time he contested the seat (in the 1987 election) he achieved a majority of over 10,000. His wife, Sheila, acted as his constituency secretary, speech writer and political adviser. She combined her duties in this regard with studying for a law degree and acting as a local magistrate. Observers commented that Sheila was very much the driving force behind his rise in politics. Moore projected the image of a young, vigorous politician. He would usually rise at 05:30 and be at his desk by 07:00. Margaret Thatcher appointed Moore as one of five Conservative Party vice chairmen in March 1975, shortly after she became Conservative leader. Moore's remit was "youth". He held this position until the Conservatives were returned to office in 1979, at which time he was appointed as Parliamentary Under Secretary of State for Energy. In this capacity, one of his main duties was responsibility for the nationalised British coal industry.</blockquote>

By now, Moore was being widely spoken of as a future Prime Minister, with journalist Brian Walden saying in 1987 that "he has future Tory leader written all over him". Once established in his new job, Moore delivered a series of speeches on policy in the social services. These speeches appeared to indicate a move to a healthcare system based on private insurance, similar to the American model. Specific proposals included making private healthcare insurance contributions tax deductible, and allowing nurses' wage rates to be established by local bargaining rather than by central negotiation. Moore found difficulties in his relationships with senior civil servants. Not all the latter were comfortable with a working day that started at 07:00. Moore's wife (and political adviser), Sheila, had clashes with civil servants, and Moore was privately warned that she did not understand the British way of doing things. It is believed that Sheila may have drafted some of Moore's more controversial speeches. A 1987 Cabinet Office memo written by Moore stated that the Government had adopted a Policy of not accepting any direct responsibility for the Contaminated Blood Scandal. It was unearthed and made public in 2017 with many of those affected by the scandal alleging a cover up. In November 1987, Moore was struck down with bacterial pneumonia. He initially ignored the illness and tried to attend a cabinet meeting, during which he lost consciousness, and was subsequently admitted to Parkside Hospital in Wimbledon. Between his sacking from the Cabinet in 1989 and stepping down from the House of Commons in 1992 his only contributions were in two transport debates. He gave up his parliamentary seat at the time of the 1992 general election. After leaving government Moore held a number of directorships with large concerns, including Credit Suisse Asset Management and Rolls Royce. In 2010 he retired as Chairman of the Monitor Group. After leaving the Commons, Moore became a life peer as Baron Moore of Lower Marsh, of Lower Marsh in the London Borough of Lambeth. His attendance was very sparse; a BBC feature in August 2011 reported that after 20 years in the House of Lords, Moore had still to make his maiden speech.