Кіріспе

Канадалық социалистік саясаткер (1888–1974)

Майор Джеймс Уильям Колдуэлл (2 желтоқсан 1888 – 25 тамыз 1974), көбінесе М. Дж. Колдуэлл деп танылатын, Канаданың демократиялық социалистік саясаткері және 1942 жылдан 1960 жылға дейін Кооперативтік Ұлттық Одақ (CCF) партиясының басшысы болды. Англияда дүниеге келген ол 1910 жылы Канадаға көшіп келді. Саяси мансабына дейін педагог және кәсіподақ қозғалысының белсендісі болды. 1935 жылы ол Канада Парламентіне сайланды, Розатаун—Биггар сайлау округін өкілдік етті. 1958 жылғы Дифенбейкердің үлкен жеңісіне дейін ол тағы бес рет қайта сайланды. 1934 жылы ол CCF-тің бірінші ұлттық хатшысы болып тағайындалды және 1942 жылы Дж. С. Вудсворттың қайтысынан кейін партияның ұлттық басшысы болды. 1960 жылға дейін ол бұл қызметте болды, содан кейін оған қарсы парламенттік фракция көтеріліс жасады. 1961 жылы CCF таратылғаннан кейін ол оның мұрагері – Жаңа демократиялық партияға (NDP) қосылды. Ол ең алдымен Канадаға «әлеуметтік мемлекет» саясатын енгізуге көмектескені үшін еске алынады, 1940 жылдардың ортасында Канада үкіметін қарттарға зейнетақы және балаларға жәрдемақы бағдарламаларын енгізуге ықпалдастырды. Колдуэлл Канаданың Либералдық партиясына өтуге жасалған бірнеше ұсыныстан бас тартты, соның ішінде оны ақырында Канаданың премьер-министрі ететін ұсыныстан да бас тартты. 1958 жылы сайлауда жеңілгеннен кейін оған Сенатқа тағайындалу ұсынылды, бірақ ол одан да бас тартты. 1964 жылы ол Ұлыбритания Кеңесінің мүшесі болды және 1967 жылы Канада орденіне енген алғашқы тұлғалардың бірі атанды.

Ерте өмір

Колдуэлл 1888 жылғы 2 желтоқсанда Англияның Ситон қаласында дүниеге келген. Колдуэлл Эксетер университетінде (сол кезде Король Альберт ескерткіш колледжі деп аталатын) оқығанда, 1907 жылы Нора Гертруда Дансфордпен танысып, 1909 жылғы желтоқсанда олар кездесуге келісіп, никелесті. Нора 1888 жылы туған және ол бай газет иесі Джон Томас Дансфордтың қызы болған. Олар 22 шілдеде Бриджвотердегі (Сомерсет, Англия) Уэмбдон шіркеуінде үйленді. 1929 жылы Фермерлердің саяси қауымдастығы мен ИЛП провинциялық сайлауға үш үміткерді ұсынды, Саскачеван фермер-еңбекші партиясының біртұтас туы астында, оны Колдуэлл басқарды. 1935 жылғы федералды сайлауда Колдуэлл Розатуун Биггар округінен Парламент депутаты (MP) болып сайланды. Вудсворт, бейбітшіл, соғысқа қарсы болды, ал Колдуэлл және CCF фракциясының қалған бөлігі соғысты қолдады, ал Колдуэллдің көзқарасы партияның ресми ұстанымы болды. Либералдар CCF-тің көптеген саясатын қабылдап, оларды мемлекеттік саясатқа айналдырды. 1945 жылы премьер-министр Маккензи Кинг Колдуэллге үкіметінде министрлік лауазым ұсынды. Колдуэлл бас тартқан соң Маккензи Кинг тағы бір ұсыныс жасады, ол оны келесі либералдық көшбасшы және, демек, Канаданың премьер-министрі ететін еді. 11 қазанда Паркдейл колледжінде CCF сайлау үміткері Форд Брэндтің митингісіне қатысқанда, жақтас тыңдаушылар оған федералды либералдық партияның басшылығын ұсынды деген қауесет туралы сұрақ қойды. Бұл әл-ауқат мемлекетінің қалыптасу кезеңінде болды және ғасыр соңына және одан кейін де саяси ой-сананың бағытын анықтады. CCF-тің бастапқыдағы жағдайы провинциялық және ұлттық деңгейде нашарлады: 1943 жылғы қыркүйектегі Gallup сауалнамасы CCF-тің 29 пайыз қолдаумен ұлттық көшбасшы екенін көрсетті, либералдар мен консерваторлар 28 пайызбен екінші орынды бөлісті. 1945 жылғы сәуірде CCF ұлттық деңгейде 20 пайызға дейін төмендеді, ал сайлау күні ол тек 16 пайыз ғана алды, бұл солшыл дауыстың бөлінуіне кепілдік берді.

Басшылықты алмастыру дағдарысы

Колдуэлл партия саясатына тежегіш әсер етті және 1956 жылы Виннипегте өткен партияның екіжылдық съезінде партия радикалды Регина манифестінің орнына партия принциптерінің мәлімдемесі ретінде Виннипег декларациясын қабылдады. Ол партияны, жаңа принциптер CCF-ті сайлауға ықпалдырақ етеді деген үмітте, аралас экономикада жеке секторға орын бар екенін қабылдауға ынталандырды. 1958 жылғы сайлауда Колдуэлл Төменгі палатадағы мандатын жоғалтты, ал партия сегіз депутатқа дейін азайды. Премьер-министр Дифенбейкер оған Сенаттағы орынды ұсынды, бірақ ол бас тартты. 1960 жылғы CCF съезіне дейін Аргу Колдуэллді қызметтен кетуге басым жасады. Көшбасшылыққа талас, CCF және Канада Еңбек конгресі жоспарлаған жаңа партияға ретпен өту жоспарына қауіп төндірді. 1958 жылы ұлттық төраға мен ұлттық президенттік лауазымдар біріктірілген кезде Колдуэллдің орнын басып, CCF ұлттық президенті болған Дэвид Льюис, сондай-ақ жаңа партияның қалған ұйымдастырушылары Аргудың маневрлеріне қарсы болды және Саскачеван премьер-министрі Томми Дугластың жаңа партияның бірінші басшысы болғанын қалады. Олардың жоспарларын құлатпау үшін Льюис Аргуді партия басшылығы мәселесі бойынша съезде дауыс беруге мәжбүрлеуге көндіруге тырысты. Съездің барысында парламенттік фракция мен партия басшылығы арасында келіспеушіліктер туды. Колдуэлл көшбасшылықтан кетіп, Аргу оның орнын басып, партияның соңғы ұлттық көшбасшысы болды. Әлде 1941 жылдан бері Колдуэлл Дугластың ұлттық CCF-ті басқаруын қалаған (сол кезде Колдуэллдің жақын арада ұлттық басшылыққа өтетіні анық болды). 1961 жылы «Жаңа партия» құрылған кезде Колдуэлл Дугласты көшбасшылыққа түсуге итермеледі. Алты айдан кейін Аргу партиядан шығып, либералдыққа өтті. Колдуэлл CCF-ті Канада Еңбек конгресімен біріктіру және «Жаңа партия» құру қозғалысына ынтасыз болды, бірақ ол 1961 жылы құрылған Жаңа Демократиялық партияға қосылды және 1974 жылы қайтыс болғанға дейін партияның аға мемлекеттік қайраткері болды.

Кейінгі өмірі

1964 жылы ол Канада Королінің құпия кеңесінің мүшесі атанды, соның арқасында өмірінің соңына дейін оны "Құрметті" деп атауға болады. Сондай-ақ 1964 жылы ол Либералдық кабинет министрі Джуди ЛаМарш төрағалық ететін Сайлау қаржысы жөніндегі Ұлыбритания Парламентінің кеңесші комитетіне тағайындалды. 1966 жылы премьер-министр Лестер Б. Пирсон оны қауіпсіздік мәселелері жөніндегі Корольдік комиссияға ("Маккензи комиссиясы") тағайындады, ол Мунсингер ісіне байланысты RCMP және қауіпсіздік мәселелерімен айналысты. Дуглас 1971 жылғы сәуірде Жаңа демократиялық партия төрағасы қызметінен зейнеткерлікке шыққанда, партия Оттавада Дуглас-Колдуэлл қорын құрды, бұл Дуглас пен оның ұзақ жылғы досы және саяси ұстазы Колдуэллге жасалған сыйлық болды. 1967 жылғы 6 шілдеде ол Канада орденінің серігі болып тағайындалды. Ол "Парламент мүшесі ретіндегі еңбегі үшін" 1967 жылғы 24 қарашада орденмен марапатталды. Оның өсиеті әртүрлі медальдарды қалай пайдалану керектігін көрсетпегендіктен, олар аукционға шығарылды, сондықтан оның ұлы оларды жеке коллекционерге сатты, кейін ол оларды аукционға қойды. Сол жылы Дуглас-Колдуэлл қоры медальдарды Реджинадағы Томми Дуглас үй-мұражайында көрсету үшін шамамен 10 000 долларға қайта сатып алды. Ол 1974 жылғы 25 тамызда екі жүрек ұстамасынан кейін Оттава қалалық ауруханасында 85 жасында қайтыс болды. Архивтік сілтеме нөмірі R4291.