Кіріспе
Канаданың 10-шы премьер-министрі (1921–1926; 1926–1930; 1935–1948) Уильям Лион Маккензи Кинг (17 желтоқсан 1874 – 22 шілде 1950) – 1921 жылдан 1926 жылға дейін, 1926 жылдан 1930 жылға дейін және 1935 жылдан 1948 жылға дейін үш рет қатарынан келмейтін мерзімдерде Канаданың оныншы премьер-министрі болған канадалық мемлекет қайраткері және саясаткер. Либералдық партия мүшесі болған ол 1920-жылдардың басынан 1940-жылдардың соңына дейін Канада саясатындағы басты тұлға болды. Кинг Канаданы Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басқарғаны үшін танымал. Ол Канаданың әлеуметтік мемлекеттің негізін қалауда маңызды рөл атқарды және Канаданың халықаралық беделін әлемдік тәртіпке толыққанды берілген орта держава ретінде қалыптастырды. Жалпы 21 жыл 154 күн премьер-министрлік қызмет атқарған ол Канада тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр болып табылады. 1890-жылдары Кинг құқық және саяси экономиканы оқыды және әлеуметтік әл-ауқат мәселелерімен айналысты. Кейін ол докторлық дәрежесін алды – бұл Канада премьер-министрлерінің арасындағы жалғыз мысал. 1900 жылы ол Канада үкіметінің жаңа Еңбек департаментінің вице-министрі болды. 1908 жылы ол Парламентке сайланды, ал 1909 жылы премьер-министр Уилфрид Лорие басшылығымен федералды еңбек министрі болды. 1911 жылғы федералды сайлауда орыннан айырылғаннан кейін Кинг Рокфеллер қоры үшін жұмыс істеді, содан кейін қысқа уақыт өнеркәсіптік кеңесші болып жұмыс істеді. 1919 жылы Лорие қайтыс болғаннан кейін Кинг Либералдық партияның жетекшісі болды. 1917 жылғы міндетті әскери қызмет дағдарысынан жарылған партияның жетекшілігін қабылдап, ол партияның міндетті әскери қызметті жақтаған және қарсы болған топтарын біріктірді, осылайша 1921 жылғы федералды сайлауда жеңіске жеткізді. Кинг соғыстан кейінгі күн тәртібін белгіледі, ол соғыс уақытындағы салықтарды төмендетті, тарифтерді орташа деңгейде төмендетті және ұлттық астана Оттаваны дамытты. Ол Канаданың тәуелсіздігін парламенттің келісімінсіз Чанак дағдарысында Ұлыбританияны қолдаудан бас тарту және Ұлыбританияның араласуынсыз АҚШ-пен Халибут келісімін жасасу арқылы нығайтты. 1925 жылғы сайлауда консерваторлар көптеген орындарды жеңіп алды, бірақ либералдар Прогрессивтік партиядан қолдау алып, азшылық үкімет ретінде билікте қалды. 1926 жылы үкімет отставкаға кетуге мәжбүр болуы мүмкін парламенттік дауысқа тап болған Кинг генерал-губернатор Лорд Бингтен парламентті таратуды және сайлау жариялауды сұрады. Бинг бас тартты және оның орнына консерваторларды үкімет құруға шақырды, олар қысқа уақытқа билікте болды, бірақ сенімсіздік білдіруден жеңіліске ұшырады. Бұл оқиғалар конституциялық дағдарысқа, Кинг-Бинг даусына әкеп соқты. Одан кейін Кинг пен либералдар шешуші жеңіске жетті. Содан кейін Кинг Канаданың сыртқы саясатын тәуелсіз етуге тырысты, Сыртқы істер департаментін кеңейтіп, көбірек канадалық дипломаттарды жұмысқа алды. Оның үкіметі сондай-ақ қажеттілікке негізделген қарттарға зейнетақы төлеу жүйесін енгізді және кабельдерге, телеграммаларға, теміржол және пароход билеттеріне салықтарды алып тастады. Ұлы депрессияға Кингтің баяу реакциясы 1930 жылы сайлауда жеңіліске әкелді. Консервативті үкіметтің депрессияға жауабы танымал болмады, ал Кинг 1935 жылғы сайлауда үлкен жеңіске жетіп, билікке оралды. Көп ұзамай экономика жақсара бастады. Кинг 1935 жылы АҚШ-пен өзара сауда туралы келісімге қол қойды, 1938 жылы тұрғын үйдің қолжетімділігін жақсарту үшін Ұлттық тұрғын үй заңын қабылдады, 1940 жылы жұмыссыздыққа қарсы сақтандыру жүйесін енгізді және 1944 жылы отбасылық жәрдемақыны енгізді – Канаданың алғашқы жалпыға бірдей әлеуметтік бағдарламасы. Үкімет сондай-ақ Транс Канада Эйр Лайнз (Air Canada-ның алдағысы) және Ұлттық кино кеңесін құрды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң канадалық әскерлер дислокацияланды. 1940 жылғы сайлауда либералдардың үлкен жеңісі Кингке соғыс кезінде Канаданы басқаруды жалғастыруға мүмкіндік берді. Ол Канаданың ақшасын, жабдықтарын және еріктілерін Ұлыбританияға қолдау көрсету үшін жұмылдырды, сонымен бірге экономиканы нығайтып, ішкі майданның моральдық жағдайын сақтады. Француз канадалықтарын қанағаттандыру үшін Кинг 1944 жылдың соңына дейін шетелдегі міндетті әскери қызметті енгізуді кейінге қалдырды. 1945 жылы одақтастардың жеңісі Кингке соғыстан кейінгі сайлау өткізуге мүмкіндік берді, онда либералдар көпшілік үкіметін жоғалтты. Офистегі соңғы жылдары Кинг пен оның үкіметі Канаданы басқа Батыс елдерімен бірге суық соғысқа қатыстырды, Канада азаматтығын енгізді және Ньюфаундлендті Конфедерацияға қабылдау бойынша сәтті келіссөздер жүргізді. Жаңашыл технократ болған ол Либералдық партиясының либералды корпоративизмді ұсынуын қалап, осылайша әлеуметтік үйлесімді құруға ұмтылды. 29 жыл бойы партиясын, ал елді 21 жарым жыл бойы басқарғаннан кейін Кинг 1948 жылдың соңында саясаттан кетті. Ол 1950 жылдың ортасында пневмониядан қайтыс болды. Кингтің тұлғасы күрделі болды; биографтар оны ерекшелендіретін жеке қасиеттеріне келіседі. Ол Франклин Д. Рузвельт, Уинстон Черчилль немесе Шарль де Голль сияқты замандастарының харизматизмінен мүлдем айырылған. Адамдармен қарым-қатынаста салқын және тәсілсіз болған ол шешендік өнерге ие болмады және оның тұлғасы сайлаушыларға әсер етпеді. Оның көптеген саяси одақтастары болды, бірақ өте жақын достары болған жоқ. Ол спиритизмге және көшкен әріптестерімен, әсіресе анасымен байланыста болу үшін медиумдарды пайдалануына сенгенін құпия сақтады және оның терең руханилығы 1930 жылдардың соңында Адольф Гитлерді түсінуін бұрмалады. Тарихшы Джек Гранатстейн атап көрсетеді: «Ғалымдар Кингтің жеке басынан аз ғана ризашылық білдірді, бірақ оның саяси шеберлігіне және Канаданың бірлігіне назар аударуына шексіз риза болды». Кинг Канада премьер-министрлерінің қатарында алғашқы үштікке кіреді.
William Lyon Mackenzie King (December 17, 1874 – July 22, 1950) was a Canadian statesman and politician who was the tenth prime minister of Canada for three non consecutive terms from 1921 to 1926, 1926 to 1930, and 1935 to 1948. A Liberal, he was the dominant politician in Canada from the early 1920s to the late 1940s. King is best known for his leadership of Canada throughout the Great Depression and the Second World War. He played a major role in laying the foundations of the Canadian welfare state and established Canada's international reputation as a middle power fully committed to world order. With a total of 21 years and 154 days in office, he remains the longest serving prime minister in Canadian history. King studied law and political economy in the 1890s and became concerned with issues of social welfare. He later obtained a PhD – the only Canadian prime minister to have done so. In 1900, he became deputy minister of the Canadian government's new Department of Labour. He entered the House of Commons in 1908 before becoming the federal minister of labour in 1909 under Prime Minister Wilfrid Laurier. After losing his seat in the 1911 federal election, King worked for the Rockefeller Foundation before briefly working as an industrial consultant. Following the death of Laurier in 1919, King acceded to the leadership of the Liberal Party. Taking the helm of a party torn apart by the Conscription Crisis of 1917, he unified both the pro conscription and anti conscription factions of the party, leading it to victory in the 1921 federal election. King established a post war agenda that lowered wartime taxes, moderately reduced tariffs, and developed the national capital, Ottawa. He strengthened Canadian autonomy by refusing to support Britain in the Chanak Crisis without Parliament's consent and negotiating the Halibut Treaty with the United States without British interference. In the 1925 election, the Conservatives won a plurality of seats, but the Liberals negotiated support from the Progressive Party and stayed in office as a minority government. In 1926, facing a Commons vote that could force his government to resign, King asked Governor General Lord Byng to dissolve parliament and call an election. Byng refused and instead invited the Conservatives to form government, who briefly held office but lost a motion of no confidence. This sequence of events triggered a major constitutional crisis, the King–Byng affair. King and the Liberals decisively won the resulting election. After, King sought to make Canada's foreign policy more independent by expanding the Department of External Affairs while recruiting more Canadian diplomats. His government also introduced old age pensions based on need and removed taxes on cables, telegrams, and railway and steamship tickets. King's slow reaction to the Great Depression led to a defeat at the polls in 1930. The Conservative government's response to the depression was heavily unpopular, and King returned to power in a landslide victory in the 1935 election. Soon after, the economy was on an upswing. King negotiated the 1935 Reciprocal Trade Agreement with the United States, passed the 1938 National Housing Act to improve housing affordability, introduced unemployment insurance in 1940, and in 1944, introduced family allowances – Canada's first universal welfare program. The government also established Trans Canada Air Lines (the precursor to Air Canada) and the National Film Board. Days after the Second World War broke out, Canadian troops were deployed. The Liberals' overwhelming triumph in the 1940 election allowed King to continue leading Canada through the war. He mobilized Canadian money, supplies, and volunteers to support Britain while boosting the economy and maintaining morale on the home front. To satisfy French Canadians, King delayed introducing overseas conscription until late 1944. The Allies' victory in 1945 allowed King to call a post war election, in which the Liberals lost their majority government. In his final years in office, King and his government partnered Canada with other Western nations to take part in the deepening Cold War, introduced Canadian citizenship, and successfully negotiated Newfoundland's entry into Confederation. A modernizing technocrat, he wanted his Liberal Party to represent liberal corporatism to create social harmony. After leading his party for 29 years, and leading the country for 21 1/2 years, King retired from politics in late 1948. He died of pneumonia in mid 1950. King's personality was complex; biographers agree on the personal characteristics that made him distinctive. He lacked the charisma of such contemporaries as Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill, or Charles de Gaulle. Cold and tactless in human relations, he lacked oratorical skill and his personality did not resonate with the electorate. He had many political allies but very few close personal friends. He kept secret his beliefs in spiritualism and use of mediums to stay in contact with departed associates and particularly with his mother, and allowed his intense spirituality to distort his understanding of Adolf Hitler throughout the late 1930s. Historian Jack Granatstein notes, "the scholars expressed little admiration for King the man but offered unbounded admiration for his political skills and attention to Canadian unity." King is ranked among the top three of Canadian prime ministers.
Ерте өмір (18741891)
Кинг Берлинде (қазіргі Китченер) Бентон көшесінің 43-үйінде Джон Кинг пен Изабел Грейс Маккензидің жалға алған үйінде дүниеге келді. Оның анасының әкесі Уильям Лайон Маккензи, Торонтоның тұңғыш мэрі және 1837 жылғы Жоғарғы Канада көтерілісінің басшысы болған. Әкесі заңгер, кейін Осгуд Холл заң мектебінде лекция оқыған. Кингтің үш бауырласы болды: үлкен әпкесі Изабель "Белла" Кристина Грейс (1873–1915), кіші әпкесі Джанет "Дженни" Линдси (1876–1962) және кіші інісі Дугалл Макдугалл "Макс" (1878–1922). Отбасында оны Вилли деп атаған, ал университет жылдарында қолтаңбасы ретінде В. Л. Маккензи Кингті пайдаланып, отбасынан тыс адамдармен араласқанда Маккензи есімін қалай бастады. Кингтің әкесі шағын қалада тәжірибесі жоқ заңгер болды және қаржылық тұрақтылыққа ие болған емес. Оның ата-анасы қарапайым өмір сүрді, мүмкіндіктеріне сай келмейтін қызметшілер мен ұстаздарды жұмысқа алды, бірақ 1890 жылдары Торонтоға көшкеннен кейін ахуалдары біршама жақсарды. Кинг сол кезде Торонто университетінде оқып жүрген кезінде Беверли көшесіндегі дуплексте бірнеше жыл олармен бірге тұрды. Кинг өмір бойы пресвитериан дінін ұстанды және христиандық парызына негізделген әлеуметтік реформаға белсенділік танытты. Ол социализмді жақтаған емес.
Университет (18911900)
Кинг 1891 жылы Торонто университетіне қабылданды. Торонтода оқып жүргенде ол көптеген достармен танысты, олардың көптегені танымал болды. Ол Каппа Альфа қоғамының алғашқы мүшесі және лауазымды тұлғасы болды, оның құрамында осы адамдардың бірнешеуі болды (болашақтағы Онтарио Жоғарғы Сотының екі судьясы және университеттің болашақ төрағасы). Бұл қоғам саяси идеялар бойынша пікірсайыстарды ынталандырды. Ол сондай-ақ болашақ саяси қарсыласы Артур Мигенмен танысты; екеуінің арақатынасы басынан бастап тым жақсы болған жоқ. Кинг әлеуметтік әл-ауқат мәселелеріне ерекше назар қойды және Лондондағы Тойнби Холл бастаған қоныс үйлер қозғалысының ықпалына ішкі тілек білдірді. Ол 1895 жылы университетте студенттер ереуілін ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды. Ол вице-канцлер Уильям Мюлокпен жасырын түрде байланыста болды, бұл ереуіл Мюлокқа өзінің бәсекелестері канцлер Эдвард Блейк пен президент Джеймс Лудонды ұятқа салуға мүмкіндік берді. Кинг өзінің тікелей мақсатына – университетте оқытушы болып жұмыс істеуге – қол жеткізе алмады, бірақ Мюлоктың құрметіне ие болды, ол оны бес жылдан кейін Оттаваға шақырып, министрдің орынбасары етті. Торонто университетінде оқып жүргенде Кинг университет газеті The Varsity-ге де материалдар жазды. Кейіннен Кинг The Globe, The Mail and Empire және Toronto News газеттеріне жазды. Құрбы журналист У. А. Хьюитт еске алғандай, бір күні Торонто News газетінің қалалық редакторы оған Кинг келсе, оны жұмыстан босату туралы нұсқау қалдырды. Хьюит редактордың үстеліне отырғанда, Кинг бірнеше минуттан соң келді және Хьюитт оған жұмыстан босатылғанын айтуға үлкермес бұрын отставкаға кетті.
Қызметінің алғашқы жылдары, мемлекеттік қызметші (1900-1908)
1900 жылы Кинг күрделі еңбек мәселелерін зерттейтін "Labour Gazette" басылымының редакторы болды. Сол жылы ол Канада үкіметінің жаңа Еңбек департаментінің вице-министрі болып тағайындалды және жапон иммиграциясынан бастап темір жолға дейінгі саясат салаларында белсенділік танытты, әсіресе 1907 жылғы "Еңбек дауларын тергеу туралы заң" еңбек ереуілдерін алдын ала келісу арқылы болдырмауға бағытталған болатын. 1901 жылы Кингтің бөлмедесі және жақын досы Генри Альберт Харпер конькимен сырғанау кезінде батырлықпен қаза тапты, ол кезде жас әйел жартылай мұздаған Оттава өзенінің мұзына түсіп кеткен. Харпер оны құтқару үшін суға секіріп, әрекетінің нәтижесінде қаза тапты. Кинг Харперге ескерткіш орнатуға жетекшілік етті, нәтижесінде 1905 жылы Парламент төбесінде сэр Галахад мүсіні орнатылды. 1906 жылы Кинг Харпер туралы "Батырлықтың құпиясы" атты естелік жариялады. Еңбек министрінің орынбасары ретінде Кинг Ванкувердің Қытай және Жапон аудандарындағы 1907 жылғы анти-шығыстық тәртіпсіздіктердің себептерін және олардан туындаған өтемақы талаптарын тексеруге тағайындалды. Зардап шеккендерден бірі – қытайлық опиум сатушылары болды, бұл Кингті Ванкуверде (Британдық Колумбиясы) есірткі қолдану мәселесін зерттеуге итермеледі. Тергеу нәтижесінде Кинг қытайлық еркектер ғана емес, сонымен қатар ақ әйелдердің де опиум қолданатынын хабарлады, ал федералды үкімет бұл есепті Канадада есірткілерге тыйым салатын алғашқы заңнаманы қабылдау үшін пайдаланды.
Саяси мансабының алғашқы жылдары, еңбек министрі (19081911)
Кинг алғаш рет 1908 жылғы федералды сайлауда либерал ретінде парламентке сайланды, Уотерлоо-Солт өкілі болып. 1909 жылы Кинг премьер-министр Уилфрид Лориердің бірінші еңбек министрі болып тағайындалды. 1910 жылы Маккензи Кинг мемлекеттік жұмыстарда 8 сағаттық жұмыс күнін орнатуға бағытталған заң жобасын енгізді, бірақ ол Сенатта қабылданбады. Ол 1911 жылғы жалпы сайлауда өз орындығынан айырылды, онда консерваторлар либералдарды жеңіп, үкімет құрды. Кинг өндірістік қатынастар саласындағы алғашқы сарапшылардың бірі болды. Кинг пацифист емес еді, бірақ Ұлы соғысқа ынтасы шамалы болды; ол Канада армиясында қызмет етпегені үшін және Рокфеллерлерге жұмыс істегені үшін сынға ілікті. Бірақ соғыс басталғанда оған 40 жасқа жуық болды және денсаулығы нашар еді. Ол Оттавадағы үйінен ешқашан айырылмады және қажет болған жағдайда АҚШ-қа сапар шегіп, соғысқа қатысты өнеркәсіптердің үздіксіз жұмыс істеуіне көмектесу арқылы соғыс күшін қолдады. 1918 жылы Кинг, досы Ф. А. Макгрегордың көмегімен, Лудлоу қырғынына жауап ретінде жазған "Индустрия және Адамзат: Өнеркәсіптік қайта құру принциптерін зерттеу" атты ауыр, абстрактілі кітабын жариялады. Кітап көптеген оқырмандардың түсінігіне сыймады, бірақ Кингтің саяси ойлауының артындағы практикалық идеализмді көрсетті. Ол капитал мен еңбектің жау емес, табиғи одақтастар екенін және жалпы қоғам (үкіметпен ұсынылған) өндірістік дауларда үшінші және шешуші тарап болуы керек деп мәлімдеді. Ол синдикаттар мен кәсіподақтарды "бар ағымдағы ұйымды күшпен жою және өнеркәсіптік капиталды қазіргі иелерінен" өздеріне ауыстыруға тырысқаны үшін сынап, оларды келемеждеді. 1918 жылдың ақпан айында Рокфеллер қорынан кеткен Кинг келесі екі жыл бойы еңбек мәселелері бойынша тәуелсіз кеңесші болып жұмыс істеді, ал жетекші американдық корпорациялардан аптасына 1000 доллар табыс тапты. Дегенмен ол Оттавадағы ресми резиденциясын сақтап, міндетті шақыруды күтті.
Соғыс саясаты
1917 жылы Канада дағдарысқа ұшырады; Кинг Квебек провинциясында әскери шақыруға қарсы күрескен либералдық көшбасшы Уилфрид Лориерді қолдады, оған Квебек провинциясында зор қарсылық болды. Либералдық партия терең дағдарысқа ұшырады, бірнеше ағылшын тілді саясаткерлер әскери шақыруды қолдаған коалициялық үкіметке қосылды, бұл үкіметті консерваторлар, премьер-министр Роберт Борден басқарды. Кинг 1917 жылғы сайлауға қатысу үшін Канадаға оралды, ол негізінен әскери шақыру мәселесіне арналған. Лауриерге қарсы үлкен жеңіске жете алмағандықтан, Кинг өзінің атасы бір кезде өкілдік еткен Йорк Солтүстік сайлау округінде жеңіліске ұшырады. 1919 жылы Лориер қайтыс болғаннан кейін, Кинг алғашқы либералдық көшбасшылық конвенциясында көшбасшы болып сайланды, төртінші раундта үш қарсыласын жеңді. Ол Эрнест Лапонте (1876–1941) ұйымдастырған Квебек блогының қолдауының арқасында жеңіске жетті, ол кейін Кингтің Квебектегі сенімді серігі болды. Кинг француз тілінде сөйлей алмады, бірақ келесі 20 жыл бойы сайлауларда (1930 жылдан басқа) Лапонте либералдарға Парламентті бақылауға мүмкіндік беретін маңызды орындарды қамтамасыз етті. Квебектегі сайлау кампанияларында Кинг Лапонтті премьер-министрдің орынбасары ретінде көрсетті.
Далаларды идеалдастыру
1919 жылы Либерал партиясының басшысы болғаннан кейін ол Прайрилерге, қарқынды дамып келе жатқан аймаққа, көбірек назар аударды. 1920 жылы Альбертада күн шығысын тамашалап, ол күнделігіне былай деп жазды: «Мен Жаңа күн, Жаңа әлеуметтік құрылым туралы ойладым. Бұл маған жаңа дәуірдің таңы туралы аспаннан берілген болжам сияқты көрінді». Прагматизм де маңызды рөл атқарды, себебі оның партиясының сақталуы үшін Прогрессивті партияның парламент мүшелерінің дауысына тәуелді болды, олардың көпшілігі Онтарио және Прайрилердегі шаруаларды өкілдік етті. Ол көптеген прогрессивтерді Либерал партияның қатарына қайта оралуға көндірді.
1921 жылғы федералды сайлау
1921 жылғы сайлауда Кингтің либералдары премьер-министр Артур Миген басқарған консервативтерді жеңіп, 235 орынның 118-ін қамтитын шағын көпшілікке ие болды. Консервативтер 50 орын жеңіп алды, жаңа құрылған Прогрессивті партия 58 орын жеңіп алды (бірақ ресми оппозиция құрудан бас тартты), ал қалған он орын лейборист депутаттары мен тәуелсіздерге бөлді; осы он орынның көпшілігі прогрессивтілерді қолдады. Кинг премьер-министр болды және 1923 жылғы 11 қазанда Букингем сарайында 1923 жылғы Императорлық конференция барысында қызметке кірісті.
Теңгерімдеу актісі
1921-1926 жылдардағы алғашқы өкілеттігі кезінде Кинг соғыс уақытындағы салықтарды және, әсіресе, соғыс уақытындағы этникалық және еңбек дауларын азайтуға тырысты. "Соғыс аяқталды", - деп мәлімдеді ол, "және көп уақыт бойы адам күшінің барлық мүмкіндіктерін қолдану қажет болады, әлеуметтік өмірімізде соғыс салдарынан туған алшақтықты жоюға және жараларды жазуға." Ұзаққа созылған келіссөздерге қарамастан, Кинг прогрессивтіктерді үкіметіне тарта алмады, бірақ Парламент ашылғаннан кейін консерваторлардың сенімсіздік дауыстарын жеңу үшін олардың қолдауына сүйенді. Прогрессивтіктер кейбір саясаттары бойынша Кингке қарсы болды, олар Ұлттық саясаттың жоғары тарифтеріне қарсы шықты. Кинг тарифтерді Прериядағы прогрессивтіктерді қанағаттандыру үшін жеткілікті деңгейде төмендетудің қиын міндетіне тап болды, бірақ өнеркәсіптік Онтарио мен Квебектегі өзінің маңызды қолдаушыларын ашу үшін емес, олар тарифтердің американдық импортпен бәсекелесу үшін қажет деп есептеді. Уақыт өте келе прогрессивтіктердің күші әлсіреп кетті. Олардың тиімді және жалынды көшбасшысы Томас Крерар астық бизнесіне оралу үшін отставкаға кетті және оның орнына 1926 жылы либералды прогрессивтік болғаннан кейін иммиграция және колонизация министрі ретінде Кингтің кабинетіне қосылған Роберт Форк келді. Социалистік реформатор Дж. С. Вудсворт біртіндеп ықпал мен билікке ие болды, және Кинг онымен саяси мәселелер бойынша келісімге келді. Қалай болғанда да, прогрессивтік фракцияда либералдар мен консерваторлар дәстүрлі түрде сақтаған партиялық тәртіп болған жоқ. Прогрессивтіктер сайлау кампаниясында өз депутаттарының ең алдымен сайлау округіндегі сайлаушыларын өкілдік ететінін уәделеген еді. Кинг мұны өз пайдасына пайдаланды, өйткені ол әрқашан кем дегенде бірнеше прогрессивтік депутаттың кез келген маңызды дауыс беру үшін көпшіліктің жақын позициясын нығайта алатынына сенді.
Иммиграция
1923 жылы Кинг үкіметі Қытай иммиграциясы туралы заңды қабылдады, ол Канадаға қытайлықтардың көптеген түрдегі иммиграциясына тыйым салды. Көптеген елдерден иммиграция белгілі бір шектеулермен бақыланды немесе шектелді, бірақ қытайлықтарға ғана иммиграцияға толығымен тыйым салынды. Бұл, федералдық және кейбір провинциялық үкіметтердің (әсіресе Британ Колумбиясының) өкілдерінің қытай иммиграциясын тоқтату үшін федералдық үкіметке жасаған қысымынан кейін болды. Сондай-ақ 1923 жылы үкімет Иммиграция заңына түзетулер енгізіп, Австрия-Мажарстанның бұрынғы подданныйларына Канадаға қайта кіруге рұқсат берді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі шектеулер алынып тасталғаннан кейін украин иммиграциясы жаңадан басталды.
Қалалық жоспарлау
Кинг қала құрылысы және ұлттық астананың дамуы туралы ұзақ уақыттан бері алаңдаған, өйткені ол қоныстану үйлері қозғалысында тәлім алған және қала құрылысын және бақ қалаларын әлеуметтік реформаның кең бағдарламасының бір бөлігі ретінде көріп отырған. Ол Солтүстік Американың алғашқы қала құрылысының төрт негізгі дәстүріне сүйенді: әлеуметтік жоспарлау, Парктер қозғалысы, «Ғылыми қала» және «Сұлу қала». Кингтің ең маңызды үлесі – Канаданың ұлттық астанасы Оттаваның жоспарлау және дамыту жөніндегі саяси жақтаушы болуы болды. Оның жоспарларының көп бөлігі, оның қайтысынан кейінгі екі онжылдықта аяқталды, «Сұлу қала» стилінде Оттаваны ұлттық кеңістік ретінде жаңадан орналастырған бір ғасырлық федералдық жоспарлаудың бір бөлігі болды. Мысалы, Конфедерация алаңы бастапқыда Парламент төбесінің жанындағы федералдық құрылымды теңгермелеу үшін азаматтық алаң ретінде жоспарланған, бірақ кейіннен соғыс ескерткішіне айналдырылды. Ұлы соғыс монументі 1939 жылғы корольдік сапар кезінде орнатылды, ал Кинг астананы қайта жоспарлау Бірінші дүниежүзілік соғыс ескерткіші болады деп ниеттенген. Дегенмен, Бірінші дүниежүзілік соғыс монументінің символдық маңызы біртіндеп кеңейіп, барлық канадалық соғыс құрбандарын еске алу орнына айналды және соғыс ескерткішін қамтиды.
Сыбайлас жемқорлық туралы даулы мәселелер
1925 жылы Кинг сайлау шақырды, онда консерваторлар ең көп мандатты жеңіп алды, бірақ Парламенттің төменгі палатасында көпшілікке ие бола алмады. Кинг прогрессивтердің қолдауымен билікті сақтап қалды. Оның бірінші мерзімінің соңында ашылған сыбайлас жемқорлық жанжалы Квебек провинциясындағы Бохарной каналын кеңейтумен байланысты заңбұзушылықтарды қамтыды; бұл кең ауқымды тергеулерге және, әрі қарай, Корольдік комиссия құрылуына әкелді, ол Бохарной жанжалын жария етті. Соның салдарынан баспасөз жариялағандары Кингтің партиясына сайлауда зиян келтірді. Екінші мерзімінің басында тағы бір сыбайлас жемқорлық жанжалы, бұл жолы Кеден департаментінде ашылды, бұл консерваторлар мен прогрессивтерге қосымша қолдау көрсетті және Кинг Парламентте жеткілікті қолдау жоғалтса, отставкаға кетуге мәжбүр болу мүмкіндігін тудырды. Кингтің осы жанжалға тікелей қатысы болмады, бірақ оның тағайындаған өкілдерінің бірі оның ортасында болды. Оппозиция жетекшісі Миген Кингке қарсы қаһарлы сөздер айтып, ол билікті "жақсырылып қалған лобстердей" ұстап тұрғанын мәлімдеді.
Кинг-Бинг ісі
1926 жылдың маусым айында Кинг, кедендік жанжалға байланысты, оның үкіметін отставкаға кетуге мәжбүрлейтін, Халық палатасының дауысына тап болғандықтан, генерал-губернатор Лорд Бингке Парламентті таратып, жаңа сайлау шақыруды ұсынды. Алайда Бинг премьер-министрдің өтінішін қабылдамады – бұл Канада тарихында Парламентті тарату туралы өтініштің қабылданбаған алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз жағдайы. Бинг орнына оппозиция жетекшісі Артур Мейгенге үкімет құруды тапсырды. Консерваторлар Халық палатасында басқа партиялардан көп орынға ие болғанымен, көпшілік дауысқа ие болмады. Бірақ 2 шілдеде олар сенімсіздік дауысы бойынша жеңіліске ұшырады. Содан кейін Мейген Парламентті таратуды сұрады, оған Бинг келісті. Кинг 1926 жылғы либералдық сайлау кампаниясын негізінен канадалықтардың өзін-өзі басқару құқығы және тәждің араласуына қарсы мәселелер бойынша жүргізді. Либералдық партия азшылық үкіметпен қайтадан билікке оралды, бұл Кингтің және жалпы премьер-министрдің позициясын нығайтты. Кейін Кинг 1926 жылғы Империялық конференцияда Канаданың үлкен автономиясын қамтамасыз етуді көтерді, нәтижесінде Бальфур декларациясы жарияланды. Декларацияда доминион мәртебесі берілгеннен кейін Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Ньюфаундленд, Оңтүстік Африка және Ирландия еркін мемлекеті, Британ империясының дербес қауымдастықтары ретінде, Ұлыбританияға бағынышты болмайтындығы айтылды. Осылайша, генерал-губернатор британ үкіметін ұсынудан бас тартып, тек монархтың жеке өкіліне және Корольдің өкіліне айналды. Бұл 1931 жылғы Вестминстер статутында ресми түрде бекітілді. 14 қыркүйекте Кинг пен оның партиясы сайлауда көпшілік дауыспен жеңіске жетті: 245 мүшелі Халық палатасында консерваторлардың 91 орынына қарсы 116 орын.
Канаданың автономиясын кеңейту
1922 жылғы Чанак дағдарысы кезінде Кинг парламентпен ақылдаспай британдықтарды қолдаудан бас тартты, ал консерваторлардың жетекшісі Артур Миген Британияны қолдады. Кинг сыртқы саясатта Лондондан тәуелсіз Канаданың үнін қалады. 1922 жылдың қыркүйегінде британ премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж Кингтен дағдарыста Канаданың қолдауын бірнеше рет сұрады. Кинг Канада Парламенті қандай саясатты ұстану керектігін шешедін, Лондонның ұсыныстарына бағынбайтынын айтты. Кинг өзінің күнделігінде британдықтардың тілегін былай деп жазды: "Мойндауым керек, бұл мені қынжырландырды. Ол империялық ойын ойнауға, еуропалық соғыстарға қатысты орталықтандыру мен тәуелсіздікті сынауға бағытталған. Британдықтар Кингтің жауабына көңілі қалды, бірақ дағдарыс Кинг күткендей, тез шешілді. Кинг 1909 жылы құрылған Сыртқы істер министрлігін кеңейтіп, Канаданың Британиядан тәуелсіздігін одан әрі нығайтты. Жаңа министрлік дамуына уақыт кетті, бірақ ол Канада дипломатиясының әсерін және мүмкіндіктерін едәуір арттырды. Бұрын Канада Лондондағы өкілдеріне сүйенген, олардың басты адалдығы Лондонға болған. King–Byng оқиғасынан кейін Кинг жаңа бастама үшін көптеген білікті мамандарды тартты, олардың ішінде болашақ премьер-министр Лестер Пирсон және беделді мемлекеттік қызметкерлер Норман Робертсон мен Хьюм Рогг болды. Бұл жоба оның жалпы стратегиясының маңызды бөлігі болды, Канаданы бұрынғы отарлаушы Франциядан, сондай-ақ күшті көршілес АҚШ-тан тәуелсіз бағытқа бағыттады. Өкілдік ету кезегінде Кинг Канаданы жауапты үкіметпен доминионнан Британ достастығының тәуелсіз мемлекетіне айналдырды. Кинг Британия үкіметінің Достастықты одаққа айналдыру әрекеттеріне қарсы Канаданың тәуелсіздігін қорғады. Оның өмірбаяуын жазған автор "осы күрес барысында Маккензи Кинг үнемі қарсыласы болды" деді. Канаданың Британиядағы жоғары комиссары Винсент Масси "англиаға қарсы көзқарас" оның "қалыптасуының ең күшті факторларының бірі" болғанын айтты.
Басқа реформалар
Ішкі саясатта Кинг провинциялық үкіметтердің өкілеттіктерін арттырудың либералды саясатын күшейтті, Манитоба, Альберта және Саскачеван үкіметтеріне сол провинциялардағы тәж жерлерінің және жер қойнауы құқықтарының меншігін беру арқылы; бұл құқықтар, әсіресе, мұнай және басқа да табиғи ресурстардың аса көп екені дәлелденген кезде маңыздырақ бола түсті. Ол провинциялық үкіметтермен бірлесіп, мұқтаждыққа негізделген қарттар зейнетақысы жүйесін енгізді. 1930 жылдың ақпанында ол Каирен Уилсонды Канада тарихындағы алғашқы әйел сенатор етіп тағайындады. Салықтарды төмендету шаралары жүзеге асырылды, мысалы, тауарларға салық салудан босатулар және табыс салығынан босатулар ұлғайтылды, ал 1929 жылы кабельдерге, телеграммаларға, теміржол және кеме билеттеріне салынатын салықтар алынып тасталды. Фермерлерді қолдау шаралары да қабылданды. Мысалы, 1922 жылы "Кроус-Нест асуы арқылы дақыл мен ұн тасымалдау бағасын қалпына келтіру" туралы заң енгізіліп, қабылданды. Ауылдық жерлерге несие беру үшін Ауыл шаруашылығы несие кеңесі құрылды; фермерлерге "әдеттегі көздерден алуға болмайтын пайыздық мөлшерлемелермен және шарттармен" қаржы жәрдемі көрсетілді, сондай-ақ ауыз және тырнақ ауруына қарсы профилактикалық шаралар сияқты басқа да шаралар жүзеге асырылды және "ауыл шаруашылығы өнімдерін" ішкі және халықаралық нарықтарда сатуға көмектесетін сапа стандарты белгіленді. Бұған қоса, 1923 жылғы Біріккен компаниялар туралы заң тұтынушылар мен өндірушілерді кәсіпкерлікпен ұстап алудан қорғауға бағытталған. 1930 жылы әділ жалақы және сегіз сағаттық жұмыс күні туралы заң қабылданды.
1930 жылғы жеңіліс
Ұлы депрессияның басында Кингтің үкіметі билікте болды, бірақ өршіп келе жатқан дағдарысқа жауап беруде кешікті. Ол бұл дағдарыстың экономикалық циклдің уақытша өзгерісі екенін ойлады және үкіметтің араласуынсыз экономика жақын арада қалпына келеді деп сенді. Сынаушылар оның шындықтан алыс екенін айтты. Сайлауға дейін Кинг тори провинциялық үкіметтерге жұмыссыздыққа көмектесу үшін "бір тиын да бермеймін" деп бейжазым түрде мәлімдеді. Либералдар 1930 жылғы сайлауда Ричард Бедфорд Беннет басқарған Консервативтік партияға жеңіліске ұшырады. Екі партия арасындағы халықтың дауысы өте жақын болды, либералдар тіпті 1926 жылғыдан да көп дауыс жинады, бірақ консервативтердің географиялық артықшылығы көпшілікке жеткілікті мандаттарға айналды.
Оппозиция басшысы (1930-1935 жж.)
Жеңіліске ұшырағаннан кейін Кинг Либералдық партияның басшысы қызметінде қалып, екінші рет Оппозиция басшысы болды. Кинг өзінің үкіметінің жеңіліске лайық емес екеніне және үкіметінің қаржылық сақтығы экономиканың гүлденуіне көмектескеніне сенімді болды. Ол қаржы дағдарысын бизнесмендердің артық шабуылдары мен ауа райының цикліне байланысты деп айыптады. Кинг Канаданың Ұлы депрессияға жауап ретінде жасауы мүмкін ең нашар қате тарифтерді көтеру және халықаралық сауданы шектеу болар деген пікірде болды. Ол уақыт өте келе сайлаушылар Беннеттің алдағанын түсініп, Кинг үкіметінің салымдылық және еркін сауда саясатын бағалай бастайды деп сенді. Оппозиция басшысы ретінде Кинг Беннет үкіметінің бюджет тапшылығын жауапсыздық деп сынады, бірақ бюджетті қалай теңгерілетіні туралы өзінің ұсынысын ұсынбады. Сондай-ақ, Кинг парламенттен бекітуді сұраған "ақ чектерге" қарсы шықты және кейбір либералдар халық либералдардың қиын жағдайдағы адамдарға көңіл жасамағанын ойлайды деп қорқып, осы заң жобаларын қабылдауды кешіктірді. Жыл сайын, тәж сөйлеуінен және бюджеттен кейін Кинг депрессияны Беннеттің жоғары тариф саясатына кінәлайтын түзетулер енгізді. Либералдар үлкен жеңіске жетіп, 173 мандатты иеленді, ал консерваторлардың саны 40-қа дейін азайды; бұл сол кездегі ең үлкен көпшілік үкіметі болды. Кинг қайтадан өзін сыртқы істер министрі етіп тағайындады және 1946 жылға дейін осы лауазымды сақтап қалды.
Әлеуметтік бағдарламалар
1936 жылы Кинг үкіметі Ұлттық жұмыспен қамту комиссиясын құрды. Кинг жұмыссыздарға федералдық көмек көрсетуге қарсы болды. Дегенмен, 1940 жылдың тамызында Кинг үкіметінің кезінде, Канаданың барлық провинциялары конституциялық түзетуге келіскеннен кейін, бірінші міндетті ұлттық жұмыссыздық сақтандыру бағдарламасы іске қосылды, бұл федералдық үкіметке жұмыссыздық сақтандыру бойынша заң шығару өкілеттігін беруге мүмкіндік берді. Нью-Брансуик, Альберта және Квебек провинциялары федералдық үкіметтің конституцияны өзгерту ниетіне қарсы тұрды, бірақ соңында оның өтінімін қабылдады, Альберта соңғы болып келісті. Британдық Солтүстік Америка заңының 91-бабына «Жұмыссыздық сақтандыру» деген тақырыпты 2А нөмірімен қосып түзету жасалды. Келесі он үш жыл ішінде Маккензи Кинг премьер-министр лауазымында болған соңғы кезеңінде «Жаңа мәмілемен» байланысты көптеген реформалар жүзеге асырылды. 1937 жылы соқыр адамдардың егде жасқа зейнетақы алуға жарақты жасы 40-қа дейін төмендетілді, ал 1947 жылы 21-ге дейін төмендетілді. 1939 жылы төмен кірісті жесірлер мен жетімдерге зейнетақы төлеу міндетті болды (бірақ бұл тек тұрақты жұмыс істейтіндерге ғана қатысты), ал сол жылдан бастап экономикалық қиындыққа тап болған фермерлерге субсидиялар берілді. 1944 жылы отбасылық жәрдемақы енгізілді. Кинг отбасылық жәрдемақыны қолдауға түрлі аргументтер келтірді, соның бірі, бір зерттеуде көрсетілгендей, отбасылық жәрдемақы «төмен кірісті отбасылардағы балаларға жақсы тамақ, киім, медициналық және стоматологиялық көмек беруге мүмкіндік береді». 1948 жылдан бастап федералдық үкімет провинциялардағы медициналық қызметтерге субсидия берді.
Шығыстарды басқару
Облыстық үкіметтер кірістердің азаюымен және әлеуметтік жәрдемақы шығындарының артуымен бетпе-бет келді. Олар өздерінің дефицитін төмендету үшін федералдық гранттар мен қарыздарға мұқтаж болды. 1935 жылдың желтоқсанында премьер-министрлермен өткен конференцияда Кинг федералдық гранттар 1936 жылдың көктеміне дейін ұлғаятынын хабарлады. Осы кезеңде Кингтің басты мақсаты – әрбір үкімет деңгейі өз бағдарламаларын өз салық түсімдерінен қаржыландыра алатын федералдық жүйені құру болатын. Ал 1939 жылдың мамырындағы Қылмыстық кодекске енгізілген түзету, "заңды кәсіподақ немесе ұйымға мүше болуының негізінде ғана" жұмысқа қабылдаудан бас тартуға немесе жұмыстан босатуға тыйым салды. 1942 жылғы Кәсіптік оқытуды үйлестіру заңы провинцияларға жоғары білімнен кейінгі кәсіптік оқыту орталықтарын құруға серпін берді, ал 1948 жылы Өндірістік қатынастар және дауларды зерттеу заңы қабылданды, ол жұмысшылардың кәсіподақтарға қосылу құқығын қорғады, сонымен қатар жұмыс берушілерді өз қызметкерлері таңдаған кәсіподақтарды мойындауға міндеттеді.
Тұрғын үй
1937 жылғы Федералды үйлерді жақсарту жоспары 66 900 үйді жаңартуға арналған несиелерге субсидияланған пайыздық мөлшерлемелер ұсынды, ал 1938 жылғы Ұлттық тұрғын үй заңы төмен бағалы тұрғын үйлер салуға мүмкіндік берді. Содан кейін 1944 жылы тағы бір Тұрғын үй заңы қабылданды, ол өздігінен тұрғын үйді жөндеу немесе салуды көздеген азаматтарға федералдық кепілдікпен қамтамасыз етілген несиелер немесе ипотека беруді мақсат етті.
Ауыл шаруашылығы
1935 жылы Кинг Беннетттің Канадалық бидай кеңесіне қарсы болғанмен, оның жұмысын қабылдады. Бірақ 1938 жылға қарай кеңес өз мүлкін сатты, ал Кинг ашық нарыққа қайта оралуды ұсынды. Бұл Батыс Канада фермерлерін ашуландырды, олар өздеріне кепілдік берілген ең төмен бағаны қамтамасыз ететін кеңес болғанын қалаған, ал федералдық үкімет кез келген залапты өтеуге келісетін. Кеңесті сақтап қалу үшін халық арасында науқанға тап болған Кинг және оның ауыл шаруашылығы министрі Джеймс Гарфилд Гардинер, кеңестің мерзімін ұзартуға мәжбүр болды және фермерлерді бағаның одан әрі төмендеуінен қорғайтын ең төмен бағаны ұсынды. 1938 жылы Кинг үкіметі Канада банкін мемлекеттік корпорацияға айналдырды.
БАҚ реформалары
1936 жылы Канада радио хабар тарату комиссиясы (CRBC) Канада радио хабар тарату корпорациясы (CBC) болып өзгерді, ол мемлекеттік корпорация еді. CBC-нің ұйымдастыру құрылымы жақсарды, қабылдағыштарға лицензиялық төлем салу арқылы (бастапқы бағасы $2.50) қаржыландырылуы нығайтылды және саяси ықпалға ұшырау мүмкіндігі азайды. Беннеттің консерваторлары үкіметте болғанда, либералдар оппозицияда болды, либералдар телеарнаның консерваторларға жақындығын айыптады. 1935 жылғы сайлау науқаны барысында CRBC «Мыс опералар» сериясын, олар Кинг пен Либералдық партияны сынады, 15 минуттық эфирде берді. Саяси насихат ретінде айыпталған оқиға Кингтің CRBC-ні алмастыру шешіміне ықпал етті. 1938 жылы Кинг үкіметі британдық деректі фильмдер жасаушы Джон Гриерсонды үкіметтің кино өндірісінің жағдайын зерттеуге шақырды (сол кезде бұл жауапкершілік Канада үкіметінің кино бюросында болды). Кинг канадалық киноның канадалық театрларда кеңінен көрсетілуі керек деп сенді. Бұл есеп 1939 жылы Канаданың Ұлттық кино кеңесі құрылған Ұлттық кино заңының қабылдануына себеп болды. Ол ұлттық мүдделерге қызмет ететін фильмдерді өндіру және тарату үшін құрылды және Канаданы ішкі және халықаралық деңгейде жақсы таныту мақсатында жасалды. 1939 жылдың қазанында Гриерсон алғашқы кино комиссары болып тағайындалды.
Облыстармен қарым-қатынас
1936 жылдан кейін, батыс канадалықтар CCF (Co-operative Commonwealth Federation) және әлеуметтік несие сияқты радикалды баламаларды оның орташа либерализміне қарағанда артық көрген кезде премьер-министр шыдамдылығын жоғалтты. Ол аймақтың "АҚШ-тың шөлді аймағының бір бөлігі" екенін айтып, аймақты мүлдем есептен шығаруға жақындады, оның қайтадан пайдалы болатынына күмәнді екенін білдірді. 1937 жылы Квебектің консервативті Ұлттық одағының премьер-министрі Морис Дюплессис "Падлок" заңын (провинцияны коммунистік пропагандадан қорғау туралы заң) қабылдады, ол жұмысшылардың басшыларын олардың кеңселерiн коммунистік қызметтерге қатысқандары үшін жабумен қорқытты. Кингтің үкіметі, қылмыстық кодекстің заңсыз бірлестіктерге тыйым салатын бөлігін жойғаннан кейін, бұл заң жобасын қабылдамауды қарастырды. Алайда, Кингтің кабинетінің министрі Эрнест Лапонте, бұл Либералдық партияның Квебектегі сайлау мүмкіндіктеріне зиян келтіреді деп сенді. Кинг және оның ағылшын канадалық министрлері Лапонтетің пікірін қабылдады; Кинг 1938 жылдың шілдесінде күнделігіне жазғандай, "либерализм атынан бір сәтте де көтере алмайтын нәрсені қабылдауға біз дайын едік". 1937 жылдың маусым айында Лондон қаласында өткен империялық конференцияда, барлық доминиондардың премьер-министрлерінің қатысуымен, Кинг британ премьер-министрі Невилл Чемберленге Канада тек Ұлыбританияға тікелей шабуыл жасалса ғана соғысқа қатысатынын, ал Ұлыбритания континенттік соғысқа тартылса, Чемберлен Канададан қолдау күтпеуі керек екенін мәлімдеді. 1937 жылы Кинг нацистік Германияға сапар шегіп, Адольф Гитлермен кездесті. Өмір мен ғаламның жасырын сырларына тікелей түсінік алуға діни құштарлығымен және Ричард Вагнердің операларының күшті әсерімен (Гитлердің де сүйікті композиторы) Кинг Гитлерді жақсылық пен жамандық арасында күресіп жатқан мифтік Вагнерлік батырларға ұқсас деп шешті. Ол жақсылықтың соңында жеңіске жететініне, Гитлер халқын құтқарып, оларды үйлесімді және гүлденген болашаққа бастайтынына сенді. Бұл рухани көзқарас Канаданың Гитлермен қарым-қатынасына бағыт беріп қана қоймай, премьер-министрге жоғары миссияны, Гитлерді бейбітшілікке жетектеуге көмектесуді сезінуге мүмкіндік берді. Кинг өзінің күнделігінде "ол шынымен де өз халқын және елін жақсы көретін, олардың игілігі үшін кез келген құрбандыққа баруға дайын адам" деп жазды. Кинг болжады: Әлем Гитлердегі ұлы адамды – мистикті көреді. Мен нацизмді қабылдай алмаймын – әскерге бағынуды, қатыгездікті, еврейлерді қуғындауды, дінге деген көзқарасты және т.б., бірақ Гитлер бір күні Жанна д'Аркпен бірге өз халқын құтқарушылардың қатарында болады. 1938 жылдың соңында Чехословакия мәселесіне байланысты Еуропадағы үлкен дағдарыс кезінде, Мюнхен келісіміне қол жеткізілді, канадалықтар екіге бөлінді. Франкофондар бейтараптықты қалады, сондай-ақ Оскар Д. Скелтон сияқты жоғары лауазымды кеңесшілер де солай ойлады. Империалистер Ұлыбританияны қолдады және Германиямен соғысуға дайын болды. Сыртқы істер министрі қызметін атқаратын Кинг, егер таңдау жасауға тура келсе, бейтарап бола алмайтынын жеке айтты, бірақ ешқандай ресми мәлімдеме жасаған жоқ. Мюнхендегі британдықтардың жасаған келісімі, Чехословакияның құқықтарын құрбан еткенімен, Канаданың барлығына бейбітшілік сыйлағандай көрінді. Кингтің басшылығымен, Канада үкіметі, әсіресе Квебектегі қоғамдық пікірге жауап ретінде, Еуропадан келген еврей босқындарына иммиграция мүмкіндіктерін кеңейтуден бас тартты. 1939 жылдың маусым айында Канада, Куба және АҚШ бірге, жолаушылар кемесіндегі 900 еврей босқынына кіруге рұқсат бермеді. Кингтің үкіметі антисемиттік саясаты мен еврей босқындарын қабылдаудан бас тартуы үшін кеңінен сынға ілікті. Ең танымал оқиға, Кингтің партиясының иммиграциялық шенеунігі Фредерик Блэрден Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Канада қанша еврей босқынын қабылдайтынын сұрағанда, ол "Бірде-бір босқын да артық" деп жауап берді. Бұл саясатты Кинг және оның саяси одақтастары толық қолдады.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Кинг король жұбы – король Георг VI және королева Елизавета 1939 жылы Канада арқылы жасаған саяхатында, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше ай бұрын Америкаға жасаған сапарында бірге болды.
Соғыс жариялау
Тарихшы Норман Хиллмердің айтуынша, британ премьер-министрі Невилл Чемберлен "1938 жылдың қыркүйегінде Мюнхенде Адольф Гитлермен келіссөздер жүргізген кезде Канаданың премьер-министрі Маккензи Кинг алаңдады". Кинг Екінші дүниежүзілік соғыстың болатындығын сезіп, 1939 жылдың 25 тамызында дайындық жұмыстарын бастады, ал Германия Польшаны басып алған күні, 1939 жылдың 1 қыркүйегінде толық жұмылдыру жарияланды. 1914 жылы Канада король Георг V-нің жариялауымен соғысқа қатысты. 1939 жылы Кинг Канаданың тәуелсіздігін мәлімдеп, үкіметтің соғысқа кіру ниетін талқылау үшін 7 қыркүйекте, жоспарланған мерзімнен шамамен бір ай бұрын, Парламентті шақырды. Кинг Канаданың тәуелсіздігін растап, соғысқа бару мәселесі бойынша соңғы шешімді Канада Парламенті қабылдайтынын айтты. Ол Ұлыбританияға адал канадалықтарға Парламенттің Ұлыбритания ірі соғысқа тартылса, Канада Ұлыбританияның жанында болады деген шешімге келетініне сендірді. Сонымен қатар, ол британдықтардың Канадаға тигізетін ықпалына күмәнданатындарға Канаданың британдық отаршылдық соғыстарына қатыспайтынына уәде берді. Оның Квебек облысындағы өкілі Эрнест Лапонте француз канадалықтарына үкіметтің шетелдегі әскери қызметке шақыруды енгізбейтінін, қатысушылардың өз еріктерімен болатынын уәде етті. Осы уәделер Парламентке 9 қыркүйекте соғыс жариялау туралы бір ауыздан келісім беруге мүмкіндік берді. 10 қыркүйекте Кинг Лондондағы жоғары комиссары арқылы король Георг VI-ға Канада королі ретінде Германияға қарсы соғыс жариялау туралы өтініш жолдады.
Сыртқы саясат
Канаданы қайта қаруландыру үшін Кинг Канаданың Корольдік әуе күшін тиімді әскери күш ретінде құрды, сонымен бірге оны Ұлыбританияның Корольдік әуе күшінен бөлек ұстады. Ол 1939 жылғы желтоқсанда Оттавада қол қойылған Британдық Достастықтың Әуе Оқу Жоспары туралы келісімге қол жеткізуде маңызды рөл атқарды, бұл келісім Канада, Ұлыбритания, Жаңа Зеландия және Австралияны екінші дүниежүзілік соғыста осы төрт елден жартысын құраған авиаторларды даярлау бағдарламасына міндеттеді. Кинг және Канада Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль тарапынан елеусіз қалды, Канаданың қиын жағдайдағы британ экономикасына азық-түлік, шикізат, қару-жарақ және ақшамен қамтамасыз етудегі, Достастық үшін авиаторларды даярлаудағы, Солтүстік Атлант мұхитының батыс жартысын неміс суасты қайықтарынан қорғаудағы және 1943-45 жылдары Италия, Франция және Германияға жасалған шабуылдарға жауынгерлік әскерлерді жіберудегі маңызды рөліне қарамастан. Кинг соғыс үшін экономиканы жұмылдыруда жоғары табысқа жетті, өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы өнімдерінің әсерлі нәтижелерін көрсетті. Төмендеу аяқталды, өркендеу қайта келді және Канаданың экономикасы айтарлықтай кеңейді. Соғыс кезінде Канада шетелдегі дипломатиялық миссияларын жылдам кеңейтті. Канада 1943 және 1944 жылдары Квебектегі одақтастардың екі ірі конференциясына қабылдағанмен, Кинг және оның жоғары шенді генералдары мен адмиралдары талқылауларға қатысуға шақырылмады.
Саяси істер
Кинг үкіметі 1939 жылғы Квебек жалпы сайлауында соғысқа қарсы премьер-министр Морис Дюплессистің Ұлттық одағын жеңіп, Аделард Годбу басқаратын соғысты қолдайтын Квебек либералдарының жеңісін қамтамасыз ету үшін бұрын-соңды болмаған араласу жасады. Квебектен Кинг кабинетінің үш министрі (Эрнест Лапонте, Артур Кардин және Чарльз Гаван Пауэр) Дюплесси қайта сайланса, отставкаға кететінін мәлімдеді, егер әскери шақыру мәселесі қайта туындаса, Квебекке кабинетте ешкім қалмайтынын айтты. Кинг Дюплессисті «шайтан» және «кішкентай Гитлер» деп атады, оның мақсаты француз Канадасы мен ағылшын Канадасы арасындағы дағдарыстың туындауына әкелу, нәтижесінде Квебек Конфедерациядан шығып кетеді деп сенді. Кинг соғыс шаралары заңына сәйкес цензуралық өкілеттіктерді пайдаланып, Дюплессиге радиода сөйлеуге тыйым салды. Квебек либералдары үлкен жеңіске жетті. Кинг Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Юнионист үкіметі сияқты ұлттық бірлік үкіметін құру туралы кез келген ұсынысты қабылдамады. Онтарио заң шығару жиналысы Кинг үкіметін соғысты «Канада халқы көретіндей күшпен» жүргізбегені үшін сынаған резолюцияны қабылдағанда, Кинг федералды парламентті таратып, 1940 жылдың 26 наурызында федералды сайлауды тағайындады. Ол соғыс жалғасып тұрған жағдайда сайлауды өткізді, бұл Ұлыбританиядан ерекшеленді, ол ұлттық бірлік үкіметін құрды және соғыс уақытында сайлау өткізбеді. Кинг екінші рет қатарынан үлкен жеңіске жетіп, 1935 жылғы сайлаумен салыстырғанда 6 орынға артық 179 орын жеңіп алды. 2023 жылға дейін бұл либералдардың орын пайыздық қатынасы бойынша ең табысты нәтижесі болды. Ресми оппозициялық партия, консерваторлар, 1935 жылғы сайлауда Р.Б. Беннетт алғандай орын санына ие болды. Кингтің либералды Онтарио премьер-министрі Митчелл Хепбернмен қарым-қатынасы Хепберннің соғыс күшін сынаған резолюцияны бастауынан нашарлады. Кинг соғыс кезінде инженер және бизнесмен С.Д. Хоуды жоғары кабинеттік лауазымдарға тағайындады. Кинг екі кабинеттік қайғыға да ұшырады: оның қорғаныс министрі Норман МакЛеод Роджерс 1940 жылы қайтыс болды, ал Квебек лейтенанты, әділет министрі және бас прокуроры Эрнест Лапонте 1941 жылы қайтыс болды. Кинг Квебектің жетекші заңгері Луи Сен-Лоранды сәтті іздестіріп, оны Халық палатасына өткізіп, Лапонтетің рөлін жүктеді. Сен-Лоран Кингтің оң қолы болды.
Соғыс уақытындағы шығындар
1940 жылғы 24 маусымда Кинг үкіметі Канада тарихындағы алғашқы 1 миллиард долларлық бюджетті ұсынды. Ондағы соғыс шығындары 700 миллион долларды құрады, бұл 1939-1940 қаржы жылындағы 126 миллион доллардан әлдеқайда көп болды; дегенмен, соғысқа байланысты жалпы экономика Канада тарихындағы ең күштісі болды.
Жапондық-канадтықтарды интернациялау
1941 жылдың желтоқсан айында Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін, жапон канадалықтары Соғыс шаралары заңына сәйкес жау шетелдіктері деп саналды, бұл олардың жеке құқықтарын шектеуге бастады. 1941 жылдың 8 желтоқсанынан бастап, 1200 жапон канадалықтарына тиесілі балық аулау кемелері «қорғану шарасы» ретінде тоқтатылды. 1942 жылдың 14 қаңтарында федералды үкімет 18 мен 45 жас аралығындағы жапон азаматтарын Британдық Колумбия жағалауынан 100 мильге дейінгі қорғалған аймақтан шығаруға шақыратын жарлық шығарды, соғыс кезінде жапон канадалықтарына балық аулауға тыйым салды, қысқа толқынды радиоларды тыйым салды және жапон канадалықтарына бензин мен динамит сатуды бақылады. 14 қаңтардағы жарлықтан кейін жағалаудан шығарылған жапон азаматтары Джаспер, Альберта маңындағы жол салу лагерьлеріне жіберілді. Үш аптадан кейін, 1942 жылдың 19 ақпанында АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт 9066-шы жарлыққа қол қойды, онда американдық жағалаудан 110 000 жапон текті адамды көшіру туралы айтылды. Интернировка тарихшысы Энн Сунахара «Американың бұл әрекеті жапон канадалықтарының тағдырын шешті» деді. 24 ақпанда федералды үкімет «жапондық текті барлық адамдарды» көшіруге рұқсат беретін ПК 1468 жарлығын қабылдады. Бұл жарлық Әділет министріне Канаданың кез келген қорғалған аймағынан адамдарды көшіруге кең өкілеттіктер берді, бірақ бұл, әсіресе Тынық мұхиты жағалауындағы жапон канадалықтарына қатысты. 25 ақпанда федералды үкімет жапон канадалықтарының ұлттық қауіпсіздік аясында көшіріліп жатқанын жариялады. Барлығы 27 000 адам айыптаусыз және сотсыз қамауға алынып, мүліктері тәркіленді. Басқалары Жапонияға депортацияланды. Кинг пен оның кабинеті жапондықтардан туындаған қауіп туралы қайшылықты ақпараттар алды. Генерал-майор Кен Стюарт Оттаваға: «Мен жапон канадалықтарының ұлттық қауіпсіздікке ең аз болжамды қауіп төндіретінін көре алмаймын» деді. Ал Британдық Колумбияның бас прокуроры Гордон Сильвестр Висмер «РКМП-ға өте жоғары құрметпен қарағанын» және «онымен келіспеуге тартынғанын» айтып, «осы провинцияның барлық құқық қорғау органдары, соның ішінде жергілікті ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз етуге міндеттелген әскери шенеуніктер, қауіптің өте жоғары екендігіне бірауыздан келіседі» деді.
Ғылыми зерттеулерді кеңейту
Кинг үкіметі соғыс кезінде Канаданың Ұлттық зерттеулер кеңесінің рөлін едәуір кеңейтті, содан кейінгі жылдары ядролық физика және ядролық энергияны коммерциялық тұрғыда пайдалану саласындағы толыққанды зерттеулерге көшті. Кинг, C. D. Howe-дың тікелей жауапты тұлғасы ретінде, 1944 жылы ядролық топты Монреаль қаласынан Чалк-Риверге (Онтарио штаты) көшірді, осыған орай Чалк-Ривер ядролық зертханалары мен Дип-Ривер тұрғын кенті құрылды. Канада бұл салада әлемдік деңгейде көшбасшыға айналды, NRX реакторы 1947 жылы пайдалануға берілді; сол кезде NRX АҚШ-тан тыс жердегі жалғыз жұмыс істейтін ядролық реактор еді.
Әскерге шақыру
Кингтің әскери міндеттілік енгізбейміз деген уәдесі 1939 жылы Морис Дюплессистің Квебек провинциялық үкіметінің жеңіліске ұшырауына және 1940 жылғы сайлауда либералдардың қайта сайлануына себеп болды. Бірақ 1940 жылы Францияның құлауынан кейін Канада ішкі қызмет үшін әскери міндеттілік енгізді (әскери шақыру тек Канаданы қорғау мақсатында болды). Тек еріктілер ғана шетелге жіберілетін. Кинг 1917 жылғы әскери міндеттілік дағдарысының қайталануын болдырмақшы болды. 1942 жылға қарай әскерилер Кингтің әскери міндеттілерді Еуропаға жіберуін қатты талап етті. 1942 жылы Кинг бұл мәселе бойынша жалпыұлттық референдум өткізіп, сайлау кампаниясы кезінде берген уәдесінен босатуды сұрады. 1942 жылдың 10 маусымында ол өзінің саясатының «қажет болған жағдайда ғана, міндетті түрде емес, әскери міндеттілік» екенін мәлімдеді. Француз канадалықтары әскери міндеттілікке қарсы дауыс берді, олардың 70 пайыздан астамы қарсы болды, ал ағылшын канадалықтарының басым көпшілігі – 80 пайыздан астамы – қолдады. Француз және ағылшын әскери қызметшілері 1943 жылы Алеут аралдарына соғысуға жіберілді – техникалық тұрғыдан Солтүстік Американың жері болғандықтан «шетел» деп есептелмеді, бірақ канадалық еріктілер мен әскери міндеттілер араласқанда, жапон әскерлері олардың келгеніне дейін қашып кеткенін анықтады. Әйтпесе, Кинг 1942 жылы Дипп рейдінде, 1943 жылы Италияда және 1944 жылы Нормандия шайқасынан кейін ауыр шығындарға байланысты әскер тапшылығы мәселесін шешуді үміттене отырып, еріктілерді тарту кампаниясын жалғастырды. 1944 жылдың қарашасында үкімет соғысқа әскери міндеттілерді жіберу қажет деп шешті. Бұл қысқа мерзімді саяси дағдарысқа (1944 жылғы әскери міндеттілік дағдарысын қараңыз) және Британдық Колумбияға жіберілген әскери міндеттілердің бүлік тудырғанына әкелді, бірақ соғыс бірнеше айдан кейін аяқталды. Барлығы 12 908 әскери міндетті шетелге соғысуға жіберілді, бірақ олардың тек 2 463-і ғана жауынгерлік қимылдарға қатысты.
1945 жылғы сайлау
Соғыс аяқталуға жақын келгенде, Кинг 1945 жылдың 11 маусымына федералды сайлауды тағайындады. Либералдық партияның сайлау кампаниясы әлеуметтік қамсыздандырудың кең ауқымды бағдарламасына бағытталған еді. Кинг үкіметінің экономикадағы рөлін кеңейтуге және дефициттерге жол беруге құлшынбаса да, ол бұл шараларды қаржылық қиындықтарға тап болған халыққа деген алаңдаушылығымен үйлестіргендіктен қабылдады. Саяси мақсаттар да болды; либералдар социалистік Ынтымақтастық Кооперативтік Федерациясымен (CCF) дауыстар үшін бәсекелесуі керек еді. Либералдар үлкен көпшілік үкіметтен азшылық үкіметіне төмендеді. Дегенмен, олар сегіз "Тәуелсіз либерал" депутаттың қолдауымен жұмыс істей алатын көпшілікке ие болды (олардың көпшілігі әскери қызметке қарсы болғандықтан ресми либералдар тізіміне енбеді). Либералдардың қолдауының азаюына ішінара себеп, Канаданың көптеген аймақтарында ұнамаған әскери қызметтің енгізілуі болды. Кинг өзінің Принс Альберт сайлау округінде жеңілгендіктен, Гленгарриде қайта сайланған либерал Уильям МакДиармид 6 тамыздағы қосымша сайлау өткізу үшін отставкаға кетті, оны Кинг жеңіп алды. Ол АҚШ және Ұлыбритания сияқты ірі державалар ұйымды басып алатынын мойындаса да, Кинг Канада сияқты орта державалардың дауларды реттеуге салған үлесіне байланысты БҰҰ-да белсенді болуы керек деп мәлімдеді. Сент-Лоран 1946 жылдың қыркүйегінде Кингтің орнын басып, сыртқы істер министрі болды. Кингтің үкіметі 1946 жылы «Канада азаматтығы туралы» заңды қабылдады, ол ресми түрде «Канада азаматы» деген ұғымды орнықтырды. Бұрын канадалықтар Канадада тұратын британдық поддандылар деп есептелген. 1947 жылдың 3 қаңтарында Кинг 0001 нөмірлі Канада азаматтығының куәлігін алды. Кинг сонымен қатар Ньюфаундленд доминионының кейінірек Канада конфедерациясына кіруіне жол ашты, «Ньюфаундлендтер Канадаға жат емес, сондай-ақ канадалықтар Ньюфаундлендке жат емес» деді. Конфедерацияны жақтаған Ньюфаундлендтіктер Фредерик Гордон Брэдли мен Джои Смолвуд Канадаға қосылу Ньюфаундлендтердің өмір сүру деңгейін көтеретінін айтты; Ұлыбритания да конфедерацияны қолдады. 1948 жылдың 22 шілдесінде екінші турда дауыс беру өтті, нәтижесінде дауыс берушілердің 52,3 пайызы Ньюфаундленд Канадаға қосылуы керек деп шешті. Кейін Смолвуд Кингпен кіру шарттарын келісіп алды. Ньюфаундленд 1949 жылдың 31 наурызында конфедерацияға кірді, Канаданың он провинциясы болды.
Зейнеткерлік
Денсаулығы нашарлағандықтан, Кинг 1948 жылдың мамыр айында келесі сайлауда Либерал партиясының жетекшісі болмайтынын жариялады. Үш айдан соң, 15 қарашада Кинг 21 жарым жыл премьер-министр қызметін атқарғаннан кейін отставкаға шықты. Кинг Канада тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр болды; ол премьер-министр ретінде ең көп парламенттерде (алты, үш үзіліспен келген кезеңде) жұмыс істеді. Ол Торонто қаласындағы Маунт-Плезант зиратында жерленген.
Жеке стилі мен мінезі
Кингтің сөз сөйлеу қабілеті де, шешендігі де болмады; ол радиода немесе киножурналдарда көзге түспеді. Оның харизмасы да аз еді. Адамдармен қарым-қатынасында салқын және әдепсіз болғандықтан, көптеген одақтастары болғанымен, жақын достары өте сирек кездесетін. Оның үнемі құпия әрекеттері одақтастарын қынжырлатты. Ғалымдар Кингтің партия басшысы ретінде ұзақ жылдар бойы сақтауының себебін Канаданың қажеттіліктеріне сай келетін оның көптеген дағдыларымен байланыстырады. Кинг 1893 жылдан бастап, әлі студент кезінде, 1950 жылы қайтыс болғанға дейінгі бірнеше күнге дейін шыншыл күнделік жүргізді; томдар қатар тізілгенде жеті метрден астам ұзындықты құрайды және 50,000-нан астам қолжазба беттен тұрады. Бір биограф осы күнделіктерді «ХХ ғасырдағы канадалық тарихтың ең маңызды саяси құжаты» деп атады, себебі олар канадалық соғыс күш-жігерінің себептерін түсіндіреді және басқа да оқиғаларды егжей-тегжейлі сипаттайды. Кингтің оккультизмге деген қызығушылығы оның биліктегі жылдары жасырын сақталды және оның күнделіктері ашылғаннан кейін ғана, қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Оқырмандар таңғалып, кейбіреулері Кингті «Ақылға сыймас Вилли» деп атады. Ол рухтармен байланысып, ақы төленген медиумдармен сеанстар өткізді. Осылайша ол Леонардо да Винчи, Уилфрид Лориер, қайтыс болған анасы, әкесі және бірнеше өлген итімен, сондай-ақ марқұм президент Рузвельт рухымен сөйлескенін мәлімдеді. Кейбір тарихшылар оның саяси кеңес емес, рухтар әлемінен жеке көңіл табуға тырысқанын айтады. Ол қайтыс болғаннан кейін оның медиумдарының бірі оның саясаткер екенін білмегенін айтты. Кинг 1935 жылғы сайлауда партиясының жеңіске жететіні туралы сұрады, бұл оның сеанстары кезінде саясатқа қатысты айтылған аз ғана жағдайлардың бірі. Алайда Аллан Левин кейде оның сеанстарының саяси салдарына назар аударғанын айтады: «Оның барлық спиритуалистік тәжірибелері, басқа да ырымдары және көптеген параноидтық реакциялары санасына сіңіп, оның ойлары мен сезімдерін мың түрлі жолмен қалыптастырды». Тарихшылар оның спиритизмі мен оккультизмдегі әрекеттерінде қарама-қайшылықтардан бірлік құруға бейімділігін байқады, осылайша саяси маңызы бар екенін көрсетеді. Тарихшы Стейси 1976 жылы жарық көрген «Қос өмір» атты кітабында Кингтің жасырын өмірін егжей-тегжейлі қарастырып, оның сенімдерінің саяси шешімдеріне әсер етуіне жол бермегенін дәлелдеді. Стейси Кингтің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оккультизм мен спиритизмге деген қызығушылығынан толығымен бас тартқанын жазды. Кинг ешқашан үйленбеді, оның әрдайым үй шаруасын атқаратын және оның көтере алмайтын көптеген әлеуметтік міндеттерді атқаратын әйелі болған жоқ. Редактор Чарльз Боуман: «Ол әйелдің жетіспеушілігін сезінді, әсіресе әлеуметтік шаралар қонақүйге шақырғанда». Кейбір тарихшылар оның күнделіктеріндегі үзінділерді Кингтің проституткалармен тұрақты жыныстық қатынаста болғанын көрсетеді деп түсіндірді. Басқалары, оның күнделіктеріндегі мәліметтерге сүйене отырып, Кингтің 1935 жылы генерал-губернатор болып тағайындалған Лорд Твидсмуирге ғашық болғанын айтты.
Мұра
Тарихшы Джордж Стэнли Кингтің соғыс кезіндегі саясаты "қызықты немесе қанағаттандырарлық болмағанмен, тиімді және табысты болды. Сондықтан, екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі және соғыстан кейінгі үкіметтердің ішінде оның үкіметі ғана халықтың қолдауын сақтап қалды". Тарихшы Джек Гранацтейн Кинг үкіметінің экономикалық көрсеткіштерін бағалайды. Ол былай деп хабарлайды: "Канаданың экономикалық басқаруы соғысқа қатысқан елдердің арасында ең табыстысы деп есептелді". Тарихшы Кристофер Мур былай дейді: "Кинг "Парламент шешеді" деген қағиданы өзінің негізгі ұстанымы етіп алды және шешім қабылдаудан жалтарған кезде оны жиі қайталап айтатын". Кинг мемлекеттік саясаттың ұсақ-түйектеріне ерекше сезімтал болды; ол еңбекқор, өткір және терең ойлы, сонымен қатар канадалық қоғамның күрделілігін жақсы түсінген адам еді. Оның күші, ұлттық қолдауға жеткен шараларды біріктіріп, қолдау жинап, қабылдаған кезде көрінді. Әл-ауқат мемлекетіндегі жетістіктер соның мысалы. Оның ізбасарлары, әсіресе Дифенбеккер, Пирсон және Трюдо, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол дамытқан әл-ауқат мемлекетін қазіргі заманғы "бесіктен қабірге дейін" жүйеге жеткізді. Тарихшы Х. Блэр Нетби былай деп жазды: "Маккензи Кинг канадалықтарды әлі де қызықтырады. Сыншылар оның саяси ұзақ өмір сүруі қашып-құтылу мен шешім қабылдамаудың нәтижесі болғанын, және ол жаңашыл басшылық көрсете алмағанын айтады. Оның жақтастары оның Канаданы бірте-бірте өзгертіп, елді біріктіріп ұстағанын айтады".
Ескерткіштер
Кингтің суреті 1975 жылдан бері Канаданың елу долларлық банкнотасында қолданылып келеді. Кинг өзінің жеке күнделіктерін егжей-тегжейлі жазғанмен, саяси естеліктерін жариялаған жоқ. Оның негізгі жарияланған еңбегі – 1918 жылы жарық көрген «Индустрия және адамзаттылық» кітабы. 1998 жылы Кингтің Квебек конференциясына арналған ескерткіштен шығарылуына байланысты дау туды, бұл конференцияға Кинг, Рузвельт және Черчилль қатысқан болатын. Ескерткіш Квебектің тәуелсіздік көзқарасын ұстанатын Квебек үкіметінің тапсырысымен салынды, олар бұл шешімді Кинг Рузвельт пен Черчилльдің кездесуінде тек қана үй иесі ретінде ғана әрекет еткендігімен түсіндірді. Алайда, Канада федералистері Квебек үкіметін өздерінің саяси мақсаттарын ілгерілетуге тырысып жатыр деп айыптады. OC Transpo компаниясының Transitway желісіндегі бір станциясы Кингтің атымен аталады, себебі ол Mackenzie King көпірінің жанында орналасқан. Бұл станция Онтарио провинциясының Оттава қаласының орталығындағы Ридо орталығына жақын орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін салынған Оттава қаласының орталығындағы Ридо каналы арқылы өтетін көпір, қаланың жерді жоспарлау саласына қосқан үлесін еске алу үшін оның құрметіне аталған. Сондай-ақ, ол 2019 жылы Мэттью Ранкиннің «The Twentieth Century» фильмінде Дэниел Бернмен бірге түскен.
Өмірбаян
Доусон, Роберт және Х. Блэр Нетби (1958). Уильям Лайон Маккензи Кинг: 1-том, 1874–1923 жылдар. Онлайн тегін қолжетімді. 11 ғалымның мақалалары; оның рухани жағына баса назар аударатын психобиографиялық зерттеу. 1919 жылға дейінгі ғылыми өмірбаян. Хатчисон, Брюс (1953). "Тамаша канадалық: Маккензи Кингтің шын портреті: оның еңбектері, заманы және елі". Ол 1926–1945 жылдары Саскачеванның қауіпсіз округін өкілдік етті; оның мақсаты прогрессивтіктердің ықпалын әлсірету болды.
11 essays by scholars. ; a psychobiography stressing his spirituality. ; a scholarly biography to 1919. Hutchison, Bruce (1953). The Incredible Canadian: A Candid Portrait of Mackenzie King: His Works, His Times, and His Nation. 480pp Online free to borrow
; He represented the safe Saskatchewan district 1926–45; his goal was to disarm the Progressives.
Ғылыми зерттеулер
Кук, Тим. Соғыс иелері: Борден, Маккензи Кинг және Канаданың дүниежүзілік соғыстары (2012) 472 бет. үзінді және мәтіндік іздеу. Куфф, Р. Д. және Гранацтейн, Дж. Л. Соғыс кезіндегі канадалық-американдық қатынастар: Ұлы соғыстан суық соғысқа дейін (1975). 205 бет. Донаги, Грег (ред.). Канада және ертедегі суық соғыс, 1943–1957 (1998) онлайн нұсқасы. Dziuban, Stanley W. АҚШ пен Канада арасындағы әскери қатынастар, 1939–1945 (1959). Eayrs, James. Канаданы қорғау. 5 томдық. 1964–1983 жж. қорғаныс саясатының стандартты тарихы. Эсбери, Дж. Б. "Тұлға және саясат: Кинг-Бинг даусына жаңа көзқарас", "Канадалық саяси ғылым журналы", 6-том, 1-сан (1973 жылғы наурыз), 37–55. Гранацтейн, Дж. Л. Канаданың соғысы: Маккензи Кинг үкіметінің саясаты, 1939–1945 (1975). Гранацтейн, Дж. Л. Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери шақыру, 1939–1945: Саяси басқаруды зерттеу (1969). Макфарлейн, Джон. "Қос көру: Эрнест Лапонте, Маккензи Кинг және Квебек дауысы Канаданың сыртқы саясатында, 1935–1939", "Канадалық зерттеулер журналы", 1999, 34(1): 93–111; Лапонте Маккензи Кингтің империалистік көзқарасын үш қиын жағдай арқылы басқарады: 1935 жылғы Эфиопия дағдарысы, 1938 жылғы Мюнхен дағдарысы және 1939 жылы Оттаваның "бейтараптықсыздық және әскери шақыру жоқ" келісімін жасауы. Нитеби, Блэр. "Маккензи Кинг және ұлттық ерекшелік", Манитоба тарихи қоғамының еңбектері, 3-серия, 24-сан, 1967–68 жж. онлайн. Стейси, С. П. Канада және қақтығыс дәуірі: 2-том: 1921–1948; Маккензи Кинг дәуірі (Торонто университеті баспасы, 1981). Уитакер, Реджинальд. Үкіметтік партия: Канада либералдық партиясын ұйымдастыру және қаржыландыру, 1930–1958 (1977).
Cuff, R. D. and Granatstein, J. L. Canadian American Relations in Wartime: From the Great War to the Cold War. (1975). 205 pp. Donaghy, Greg, ed. Canada and the Early Cold War, 1943–1957 (1998) online edition Dziuban, Stanley W. Military Relations between the United States and Canada, 1939–1945 (1959)
Eayrs, James. In Defence of Canada. 5 vols. 1964–1983. the standard history of defense policy. Esberey, J. B. "Personality and Politics: A New Look at the King Byng Dispute," Canadian Journal of Political Science vol 6 no. 1 (March 1973), 37–55. Granatstein, J. L. Canada's War: The politics of the Mackenzie King government, 1939–1945 (1975)
Granatstein, J. L. Conscription in the Second World War, 1939–1945;: A study in political management (1969). Macfarlane, John. "Double Vision: Ernest Lapointe, Mackenzie King and the Quebec Voice in Canadian Foreign Policy, 1935–1939," Journal of Canadian Studies 1999 34(1): 93–111; argues Lapointe guided the more imperialist Mackenzie King through three explosive situations: the Ethiopian crisis of 1935, the Munich crisis of 1938, and the formulation of Ottawa's 'no neutrality no conscription' pact in 1939. Neatby, Blair. "Mackenzie King and the National Identity," Manitoba Historical Society Transactions, Series 3, Number 24, 1967–68 online
Stacey, C. P. Canada and the Age of Conflict: Volume 2: 1921–1948; the Mackenzie King Era (U of Toronto Press 1981), Whitaker, Reginald. The Government Party: Organizing and Financing the Liberal Party of Canada, 1930–1958 (1977).
Негізгі дереккөздер
Канаданың жылдық қоғамдық істер шолуы (жылдық, 1901–1938), 1920 жылғы толық мәтін онлайн және жүктеуге болады. Маккензи Кинг, В. Л. Индустрия және Адамзат: Индустриялық қайта құру принциптерінің зерттелуі (1918) онлайн нұсқасы; сондай-ақ толық мәтін онлайн және жүктеуге болады. Уильям Лайон Маккензи Кингтің күнделіктері, 50 000 бет, машинопись; толық іздеу мүмкіндігі бар. Пикерсгилл, Дж. В. және Дональд Ф. Форстер, «Маккензи Кингтің тізімі». 4 томдық. 1-том: 1939–1944 және 2-том: 1944–1945 (Торонто университетінің баспасы, 1960); және 3-том: 1945–1946 онлайн және 4-том: 1946–1947 онлайн (Торонто университетінің баспасы, 1970). Кингтің жеке күнделігінен түзілген. Канада Сыртқы істер министрлігі, Канаданың сыртқы қатынастары жөніндегі құжаттар (Оттава: Queen's Printer, 1967–). Бұл 1909–1960 жылдарды қамтиды. (Көп жағдайда DCER деп аталады.) Хендерсон, Джордж Ф., ред. У. Л. Маккензи Кинг: библиография және зерттеу нұсқаулығы (2-басылым, Торонто университетінің баспасы, 2015); 392 беттік үзінді және мәтіндік іздеу. Hou, Charles, және Cynthia Hou, ред. Канаданың ұлы саяси карикатуралары, 1915–1945 жж. (2002). 244 бет. Уильям Лайон Маккензи Кинг қоры Канада кітапханасы және мұрағаттарында.
Hou, Charles, and Cynthia Hou, eds. Great Canadian Political Cartoons, 1915 to 1945. (2002). 244pp. William Lyon Mackenzie King fonds at Library and Archives Canada.
Телехикая
Бриттайн, Дональд. "Кинг Хроникасы", Ұлттық кино басқармасы, 1988.