Уильям Эндрю Сесил Беннет: Британдық Колумбияның ұзақ жыл қызмет еткен премьер-министрі

Кіріспе

Канадалық кәсіпкер және саясаткер

Уильям Эндрю Сесил Беннет (6 қыркүйек 1900 жыл - 23 ақпан 1979 жыл) – 1952 жылдан 1972 жылға дейін Британдық Колумбияның 25-ші премьер-министрі болған канадалық саясаткер. 20 жылдан астам уақыт премьерлік қызмет атқарған Беннет Британдық Колумбия тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен премьер-министр болып табылады. Ол Әлеуметтік несие партиясының (Сокредс) мүшесі болды. Беннет үкіметінің маңызды жетістіктері: Британдық Колумбияның алғашқы провинциялық туын қабылдау, Британдық Колумбияның екінші банкін құру және BC Hydro және BC Ferries компанияларын құру. Беннет Сокредтерді қатарынан жеті сайлауда жеңіске жеткізді. 1972 жылғы сайлауда партия жеңіліске ұшырағанымен, оның ұлы Билл Беннетт 1975 жылғы сайлауда жеңіске ұшырап, 1986 жылға дейін премьер-министр қызметін атқарды.

Ерте және отбасылық өмірі

Беннетт 1900 жылы Гастингсте, Нью-Брансуик, Канадада, Эндрю Хавелок Беннетт пен Мэри Эмма Бернстің бес баласының бірі болып дүниеге келді. Оның әкесі Канаданың он бірінші премьер-министрі Ричард Бедфорд Беннетттің үшінші туысы болды. Беннетт Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тоғызыншы сыныпта оқуын тастап, аппараттық дүкенде жұмыс істеді. Ересек болғаннан кейін, білімін жетілдіру және жұмыс мүмкіндіктерін арттыру үшін корреспонденциялық курстарға қатысты. Ол Әуе күштеріне қосылды, бірақ соғыс оның әскери қызметке қатысуына дейін аяқталды. Беннетт 1929 жылғы қор нарығының құлдырауынан аз бұрын өзінің үлесін сата алды. Ол Альбертаның қиын экономикалық жағдайларын қалдыруға шешім қабылдады. Ол отбасымен Британдық Колумбияның ішкі аймағындағы Оканаган аңғарына көшіп, Келоуна қаласына қоныстанды. Сол жерде ол «Беннетттың аппараттық дүкені» деп белгілі болған жеке аппараттық дүкенін ашты. Сәтті кәсіпкер болған ол 1937 жылдан 1939 жылға дейін Келоуна сауда кеңесінің президенті қызметін атқарды. 1932 жылы Беннетт, Джузеппе Гuezzi және Паскуале "Кап" Капоцци экономикалық дағдарыс кезінде ысырапқа келіп жатқан Оканаган алмаларының көп артығынан шарап өндіру үшін компания құрды. Үш жылдан кейін Беннетт пен Капоцци, екеуі де ішімдік ішпейтін болғандықтан, олардың алма шараптарына сұраныс жоқ деген қорытындыға келді. Олар Калифорния жүзімінен шарап жасауға көшті. 1936 жылы олар Kelowna сөзінің дыбысталуын бейнелейтін Calona Wines компаниясын құрды. Беннетт 1940 жылы саясатқа қатысу үшін компаниядан кетті. Коалициялық ретінде Беннетт 1945 жылы қайта сайланды. Ол 1948 жылы мандатын тастап, сол жылы өткен Йель федералды сайлауында Прогрессивті консервативті кандидат ретінде сайлануға түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. Оңтүстік Оканаган округі үшін Коалицияның кандидаттығын қайта алып, Беннетт 1949 жылғы провинциялық сайлауда Британдық Колумбия заң шығару жиналысына оралды. 1951 жылы провинциялық Прогрессивті консервативті партияның басшысы болуға талпынысы сәтсіз аяқталғаннан кейін, Беннетт партиядан шығып, тәуелсіз депутат ретінде отырды. Сол жылдың желтоқсан айында ол Әлеуметтік несие лигасына мүше болды.

Британдық Колумбияның премьер-министрі

1952 жылғы провинциялық сайлаудан бастап провинция консервативті және либералдық партиялар жасаған балама дауыс беру жүйесін қолданды. Алайда, либералдық және консервативтік партиялар сайлаушылар арасында күтілгендей танымал болмады. Либералдық және ПК партиясының жиынтық дауысы алдыңғы сайлауға қарағанда 120 000 дауысқа кем болды, ал Әлеуметтік несие партиясы 1949 жылғыдан 200 000 дауыс артық алды. Егер либералдық және консервативтік сайлаушылар екінші таңдауларын қатаң түрде екінші партияға берген болса да, ескі коалиция көпшілік орындарға ие бола алмас еді. Тек сегіз округте ғана екі партияның қолдаушылары көпшілікті құрады. Сайлау кезінде либералдық және консервативтік сайлаушылардың екінші басымдығы көбінесе Әлеуметтік несие кандидаттарына берілді. Сондай-ақ, CCF-тің екінші басымдықтары да Әлеуметтік несие кандидаттарына бағытталды. Әлеуметтік несие партиясы барлығы 48 орынның 19-ын жеңіп, Ассамблеяда ең көп өкілдікке ие партия атанды және азшылық үкімет құрды. Сокредтер (бейресми атауы осылай болған) заң шығарушы жиналыстың тәуелсіз еңбеккер депутатын (депутат) оларды қолдауға көндірді. Тіпті Сокредтердің өзі де сайлауда жеңіске жетеді деп күтпеген еді. Олар толық уақытты жетекшісіз науқанға кірісті; олардың номиналды жетекшісі Альбертадан федералды депутат Эрнест Джордж Ханселл болды. Партия президенті Лайл Уикс Британ Колумбиясының жаңа премьер-министрін сайлау үшін жаңадан сайланған депутаттардың отырысын шақырды. Заң шығарушы органда бұрын тәжірибесі бар үш Сокред депутатының бірі болған Беннетт, 1952 жылдың 15 шілдесінде партия жетекшісі және премьер-министр болып сайланды. 19 дауыс берудің нәтижесінде Беннетт 10 дауыс алды, тағы бір кандидат 2 дауыс алды, ал тағы екеуі (соның ішінде Филип Гагларди) бір дауыстан алды. 1 тамызда Беннетт Британ Колумбиясының премьер-министрі болып ант берді; ол бірнеше рет қайта сайланды және 20 жыл қызмет етті. Күшті мандат алу үшін Беннетт бастапқы азшылық үкіметінің жеңілісін қасақана жасады; ол мектептерді қаржыландыру туралы ұсыныс негізінде 1953 жылдың маусымында сайлау өткізуге мәжбүрледі. 1953 жылы Әлеуметтік несие партиясы айқын көпшілікпен қайта сайланғаннан кейін Беннетт балама дауыс беру әдісінен бас тартты. Әлеуметтік несие партиясы В. А. К. Беннетттің қатысуымен және басшылығымен жеті рет сайлауда жеңіске жетті: 1952, 1953, 1956, 1960, 1963, 1966 және 1969 жылдары. Беннетт Әлеуметтік несие партиясының мүшесі ретінде жеңілген жалғыз сайлау 1972 жылы болды, ол оның үміткер болып қатысқан соңғы сайлау еді. Сайлау маусымында премьер-министр ретінде ол жиі жұртшылықты "социалистік әскерлер қақпада, досым" деп ескертетін.

Commencing with the 1952 provincial election, the province used an alternative vote system designed by the Conservative and Liberal parties to keep the Co operative Commonwealth Federation out of power. However, the Liberal and Conservative parties were not at all as popular among voters as expected. The combined Liberal and PC vote total was 120,000 fewer votes than in the previous election, while the Social Credit party received almost 200,000 more votes than in 1949. Even if Liberal and Conservative voters had given their second choices strictly to the other party, the old coalition still would not have taken a majority of seats. Only in eight districts did supporters of the two parties together form majority. In the election, often Liberal and Conservative voters' second preference was marked for Social Credit candidates. As well, the CCF's second preferences were overwhelmingly for Social Credit candidates. The Social Credit party won 19 seats of the total of 48, and became the largest party represented in the Assembly and formed a minority government. The Socreds (as they were informally known) convinced an Independent Labour Member of the Legislative Assembly (MLA) to support them as well. Not even the Socreds had expected to win the election. They entered the campaign without a full time leader; their nominal leader was Ernest George Hansell, a federal MP from Alberta. Party president Lyle Wicks convened a meeting of the newly elected MLAs to elect British Columbia's new premier. Bennett, one of only three Socred MLAs who had any previous experience in the legislature, was elected party leader and premier designate on July 15, 1952. Of the 19 votes cast, Bennett received 10, another candidate received 2, and two more (including Philip Gaglardi) one vote each. On August 1, Bennett was sworn in as Premier of British Columbia; he was repeatedly reelected and served for 20 years. In order to get a stronger mandate, Bennett deliberately engineered the defeat of his initial minority government; he forced an election for June 1953 based on a school funding proposal. After Social Credit was re elected with a clear majority in 1953, Bennett abandoned the preferential voting method. The Social Credit Party won seven consecutive elections during W. A. C. Bennett's involvement and leadership: 1952, 1953, 1956, 1960, 1963, 1966, and 1969. The only election Bennett lost as a member of Social Credit was in 1972, the last election in which he was a candidate. As premier during election season he would often warn the public "the socialist hordes are at the gates, my friend."

Саяси идеология

Әлеуметтік несие партиясы ақша реформасының әлеуметтік несие теориясын ілгерілету үшін құрылғанмен, олар провинциялық деңгейде іске асырыла алмады, өйткені Альбертаның әлеуметтік несие партиясы 1930 жылдары осыған көз жеткізген. Беннетт провинциялық партияны бірден халықшыл консервативтік партияға айналдырды. Оның мақсаты – CCF партиясын биліктен ығыстыру еді. Алайда, Канаданың әлеуметтік несие партиясының екінші ірі провинциялық ұйымының жетекшісі ретінде Беннетт федералды сайлау кампанияларында партияның позициясын білдірді. 1957 жылғы сайлауда ол Саскачеван провинциясының Регина қаласындағы митингіде партия атынан сөз сөйледі. 1965 жылғы сайлауда Беннетт пен оның кабинет мүшелері Британдық Колумбияны аралап, сайлаушыларды әлеуметтік несие партиясынан депутаттарды сайлауға үндеді, осы арқылы Британдық Колумбияның мүдделерін қорғауды көздеді. Беннетт үкіметтерінің 20 жылдық қызметінде бірнеше есімдері қалып қойған министрлер болды, соның ішінде әйгілі "Ұшқыш Фил" Гагарди. Ол провинция бойынша тас жолдардың қарқынды салынуы мен кеңеюін, сондай-ақ BC Ferries компаниясының дамуын қадағалады. 1960 жылы Беннетт үкіметі Британдық Колумбияның тұңғыш провинциялық туын бекітті, ол Квебектен батысқа қарай қабылданған алғашқы ресми провинциялық ту болды.

Қаржылық саясат

Қаржылық консерватор болған Беннетт сонымен қатар Қаржы министрі қызметін атқарды, мемлекеттік шығыстарды қатаң бақылауда ұстады. Ол өлкесін жаңару мен өркендеу дәуіріне бастап әкелді. Оның "қарыз алмай төле" принципі шығыстарды мұқият қадағалап, қарыздарды басқа мемлекеттік органдарға жүктеді. 1959 жылы Беннетт провинцияның қарызы жоқ екенін мәлімдеді.

Мемлекеттік басқаруды кеңейту

Беннетттің үкіметтері кейбір салаларды мемлекеттік меншікке алды, провинциялық Корольдік корпорацияларды құрды, оның ішінде BC Ferries (1960) және BC Hydro (1961). BC Rail, бұрынғы Тынық мұхиты Ұлы Шығыс темір жолы, және 1918 жылдан бері провинцияға тиесілі болған, дамуды жеделдету үшін бірнеше ірі кеңейтімдер жасады. Ол сондай-ақ басқа да инфрақұрылымдарға инвестиция салуды қамтамасыз етті. Жолдар министрі Фил Гагарди ірі жолдарды кеңейту және жақсартуды бақылады. Колумбия және Бейбітшілік өзендерінде ірі гидроэлектр станцияларының құрылысы жүргізілді. Беннетт Британдық Колумбия банкін құруға зор үлес қосты, онда үкімет 25% үлеске ие болды. Федералдық үкімет жалпыға қолжетімді, мемлекеттік қаржыландырылатын медициналық және ауруханалық сақтандыруды, Medicare деп белгілі болған жүйенің бір бөлігі ретінде енгізді. Провинциялық үкімет осы бағдарламаны қаржыландыру үшін бөлшек сауда салығын енгізді. 1960 жылдары жоғары білім беру кеңейді: жоғары оқу орындары құрылды және дамыды. Британдық Колумбия екінші және үшінші дәрежелі университеттерге ие болды: 1963 жылы Виктория университеті және 1965 жылы Саймон Фрейзер университеті.

Колумбия өзені туралы келісім

1961 жылы Канада мен АҚШ осы маңызды ресурсты бірлесіп басқару үшін Колумбия өзені туралы шартқа қол қойды. Шартқа Канада мен АҚШ федералдық үкіметтері қол қойғанмен, премьер-министр Беннетт келіссөздерде елеулі рөл атқарғаны хабарланды. Шарт талаптарына сәйкес, АҚШ келесі 30 жыл ішінде Колумбия өзенінің төменгі ағысындағы электр энергиясын өндіру құқығы үшін Британдық Колумбияға 275 миллион канад доллары (пайыздарымен қоса) төледі. Британдық Колумбия бұл қаржыны Колумбия өзенінде электр энергиясын өндіру және су тасқынын бақылау мақсатында бөгеттер салуға жұмсады.

Федеративтік қатынастар

1970 жылы Британдық Колумбияның премьер-министрі В. А. К. Беннетт Трюдо үкіметінің «Квебекке ұлттық бағытталған» екенін айтты. Ол сондай-ақ Квебекке Оттавадан артық көңіл бөлінетінін мәлімдеді. Бұған қоса, В. А. К. Беннетт Пьер Трюдоның екі тілділікті енгізуінің себебі – ол Квебекке бағытталған саясаткер болғандықтан, француз Канадасын дамыту және қорғауға қызығушылық танытқанын сенді. Онтарио либералдарының митингісінде Пьер Трюдо Беннетті «Оттавада тым көп француз тілдес адамдар бар деп ойлайтын тар көзқарасты адам» деп атады. Беннетт Канаданы провинциялар емес, аймақтар жиынтығы ретінде қарастыруды ұсынды: Атлантикалық Канада, Квебек, Онтарио, Батыс Канада және Британдық Колумбия. Ол сондай-ақ Батыс провинцияларының төртіншісін солтүстікке қарай кеңейтуді, ал Британдық Колумбияның Юкон территориясын қоса беруді ұсынды. Заңнамалық шеңберлер ресми түрде қайта құрылмаса да, провинциялардың орнына әртүрлі аймақтар туралы түсінік канадалықтардың елді талқылау әдетіне айналды. Британдық Колумбия 1971 жылы Викторияда конституциялық конференция өткізді. Осыдан Виктория хартасы пайда болды, ол Конфедерациядан бері конституциялық түзетулер бойынша ең маңызды федералды-провинциялық келісім болды. Беннетт Британдық Колумбияның, Онтарио және Квебек сияқты конституциялық түзетулерге вето құқығын ие болуы керек деп сақты. 1977 жылы Питер Гзовскимен сұхбатта Беннетт көптеген премьер-министрлердің теңестіру төлемдерінің кемшіліктері туралы пікір білдіргенін мәлімдеді. Беннетт олардың үкіметтік «бюрократияны» күшейтетініне сенді. Ол мұқтаж адамдарға тікелей төлемдер жасауды жақтады және теріс табыс салығын немесе кепілдендірілген кірісті қолдады. Беннетт бұл ұсынысты Квебек премьер-министріне және премьер-министр Трюдоға жеткізді.

БК-Квебек қатынастары

Беннет бірнеше рет «Британдық Колумбия – Квебектің ең жақсы досы» деген еді. 1967 жылы премьер-министр квебектіктердің Канадада қалу-қалмау туралы дауыс беруі керек екенін және референдумда «бір ғана қарапайым сұрақ» қоюды ұсынды.

Премьер-министр болғаннан кейінгі кезең

Партиясының 1972 жылғы сайлауда Дейв Барреттің жаңадан жанданған Жаңа демократиялық партиясына (CCF-тің мұрагері) жеңілгеннен кейін, ол 1973 жылғы маусымда Оңтүстік Оканаган округінен депутаттығынан кеткенге дейін Оппозиция жетекшісі қызметін атқарды. Оның ұлы, В. Р. "Билл" Беннетт, қыркүйекте өткен қосымша сайлауда Оңтүстік Оканаган округін жеңіп алды. В. А. С. Беннетт 15 қарашада Әлеуметтік кредит партиясының жетекшісі лауазымынан зейнеткерлікке шықты, ал оның ұлы Билл Беннетт 1973 жылғы 24 қарашада Британдық Колумбия Әлеуметтік кредит партиясының жетекшісі болып сайланды. НДП премьер-министрі Дейв Барретт 1975 жылдың күзінде қайта сайлау жариялады, Сокредтер 55 орындық заң шығарушы жиналыста 35 орын алып, қайтадан билікке оралды, ал В. А. С. Беннеттің ұлы Билл Британдық Колумбияның жаңа премьер-министрі болды, ол әкесінің билік мантиясын және оның көптеген министрлерін мұра етті. 1976 жылы В. А. С. Беннетт Канада орденінің офицері атанды. 1979 жылы қайтыс болды және Британдық Колумбияның Келоуна қаласындағы Келоуна қалалық зиратына жерленді. 1998 жылы Канада үкіметі В. А. С. Беннеттің суретін Канаданың пошта маркасына түсіріп құрмет көрсетті. Екі өзен саясаты бойынша салынған және Хадсон Хоуп маңында орналасқан В. А. С. Беннетт су электр стансасы оның есімімен аталады. Саймон Фрейзер университетінің Бернаби кампусындағы кітапхана да оның есімін иеленеді. 1966 жылғы 30 қыркүйекте ол Time журналының мұқабасында бейнеленді.