Кіріспе

Канаданың 11-ші премьер-министрі (1930–1935)

Ричард Бедфорд Беннетт, 1-ші виконт Беннетт (3 шілде 1870 – 26 маусым 1947) – канадалық заңгер, кәсіпкер, қайырымдылық шараларын қолдаушы және саясаткер, 1930 жылдан 1935 жылға дейін Канаданың 11-ші премьер-министрі болды. Беннетт Нью-Брансуик провинциясының Хопуэлл-Хилл қаласында дүниеге келді және жақын орналасқан Хопуэлл-Кейпте өсті. 1893 жылы Далхаузи университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді, ал 1897 жылы Калгари қаласына көшіп, Джеймс Лаугидпен серіктестікте заң фирмасын құрды. Заңгерлік практикасы, түрлі инвестициялары және бірнеше ұйымда басшылық қызметтер атқарғандықтан Беннетт өте байыды; ол өз заманында Канаданың ең ірі байлыққа ие болған азаматтарының бірі болды. Саяси өмірінде Беннетт 1898 жылдан 1905 жылға дейін Солтүстік-Батыс территорияларының заң шығару жиналысында қызмет етті, содан кейін Альберта консервативтік партиясының алғашқы басшысы болды. Кейіннен 1909 жылдан 1911 жылға дейін Альберта заң шығару жиналысында жұмыс істеді, бірақ Төменгі палатаға сайланғаннан кейін қызметтен кетті. Беннетт 1917 жылы қайта сайлануға түспеді, бірақ 1921 жылы Артур Мейгеннің үкіметінде қысқа мерзімге әділет министрі болды. 1925 жылы парламентке қайта оралды және 1926 жылы Мейгеннің екінші үкіметінде қаржы министрінің міндетін атқарды. 1926 жылғы сайлауда жеңілгеннен кейін Мейген консервативтік партия басшылығынан бас тартты, ал Беннетт 1927 жылы оның орнына сайланды. Осылайша Беннетт оппозицияның басшысы болды. 1930 жылғы сайлаудан кейін Беннетт премьер-министр болды, онда консерваторлар Уильям Лайон Маккензи Кингтің либералдық партиясынан көпшілік дауысқа ие болды. Беннетттің премьерлік кезеңі Ұлы депрессиямен ерекшеленді. Ол және оның партиясы бастапқыда дағдарысқа қарсы күресу үшін еркін нарық саясатын қолданды, бірақ бұл көбінесе тиімсіз болды. Сонымен қатар, императорлық преференциялы еркін сауда келісімін орнатуға да қол жеткізе алмады. Уақыт өте келе Беннетттің үкіметі АҚШ-та Франклин Рузвельт жүзеге асырған «Жаңа саясатқа» ұқсас интервенционистік шараларды қабылдауға көшті. Бұл күрт өзгеріс консерваторлардың қатарында жарылысқа алып келді және жалпы халық тарапынан тиімсіздіктің белгісі ретінде қарастырылды. Дегенмен ол Канада радио хабарларын тарату корпорациясы (CBC) және Канада банкісі сияқты маңызды институттарды құрды. Беннетт 1935 жылғы сайлауда үлкен жеңіліске ұшырады, нәтижесінде Кинг қайтадан билікке келді. Беннетт 1938 жылға дейін консервативтік партияның басшысы болып қалды, содан кейін Англияға зейнетке шықты. Ол виконт Беннетт титулын алды, бұл Канада премьер-министрлері арасында осындай мәртебеге ие болған жалғыз адам. Тарихшылар мен халық арасында Беннетт премьер-министрлердің қатарында орташа деңгейден төмен бағаланады.

Ерте өмір (18701890)

Беннетт 1870 жылдың 3 шілдесінде дүниеге келді. Оның анасы, Генриетта Стайлз, сол кезде Канаданың Нью-Брансуик провинциясындағы Хопвелл-Хиллдегі ата-анасының үйіне қонаққа барғанда. Ол алты баланың үлкені болды және жақын маңдағы Фанди шығанағында өсті. Оның әкесі, Генри Джон Беннетт, Альберт округіне қарасты Хопвелл-Кейпте тұрды. Беннеттің әкесі 17 ғасырда Коннектикутқа көшіп келген ағылшын текті адамдардың ұрпағы еді. Оның арғы атасының атасы, Задок Беннетт, 1760 жыл шамасында, Америка революциясынан бұрын Коннектикут штатының Нью-Лондон қаласынан Новая Шотландияға көшіп келді. Ол Ұлы толқу кезінде депортацияланған акадиялықтардан күштеп тартып алынған жерлерді иеленген Жаңа Англия плантаторларының бірі болды. 18 жасында Беннетт Нью-Брансуиктегі Дугластаундағы мектеп директоры болды. Кейін ол Чатемдегі, Нью-Брансуик штатындағы Tweedie and Bennett заң фирмасының серіктесі болды. Макс Эйткен (кейін Лорд Бивербрук атанды) оның кеңседегі жұмысшысы болды. Эйткен Беннетті Чатемнің алғашқы қалалық кеңесіне сайлауға көндірді, нәтижесінде ол 691 дауыстан 19-ын алып жеңіске жетті. Беннетт 1898 жылғы жалпы сайлауда Батыс Калгари округінен Солтүстік-Батыс территориялардың заң шығарушы ассамблеясына сайланды. 1905 жылы Альберта территориядан бөлініп, провинция болғанда Беннетт Альберта консервативтік партиясының алғашқы басшысы болды, бірақ сол жылы либералдарға сайлауда жеңіліске ұшырады. 1909 жылы ол провинциялық заң шығарушы органға орын алды. 1910 жылы Беннетт Calgary Power Ltd. (қазіргі TransAlta Corporation) компаниясының директоры болды, ал бір жылдан кейін президенті атанды. Оның басшылығымен аяқталған жобаларға Минневанка көліндегі алғашқы су қоймасы, Калгариге екінші электр желісі және Кананаскис шарлауығының гидростанциясының құрылысы кірді. Сол кезде ол Rocky Mountains Cement Company және Security Trust компанияларының директоры болды. Беннетттің корпоративтік заң фирмасының клиенттерінің ішінде Canadian Pacific Railway және Hudson's Bay Company сияқты танымал компаниялар бар еді. Ол балалық шағынан бергі досы Макс Эйткенмен, 1-ші Барон Бивербрукпен бірге көптеген табысты кәсіпорындарда жұмыс істеді, олардың ішінде акцияларды сатып алу, жерге спекуляция жасау және шағын компанияларды сатып алып біріктіру болды. 40 жасқа толғанға дейін Беннетт Калгаридегі Fairmont Palliser қонақүйінде тұратын миллионер болды. Өмір бойы үйленбегенімен, ол әйелдермен кездесетін. Оның мінезінде мақтандылық пен тез ашулылық болды деп айтылды. Беннетттің байлығы оған қайырымдылық жасауға көмектесті; ол мектептерге, ауруханаларға, қайырымдылық қорына және мұқтаж адамдарға көмек қолы созды. Беннетт сол кездегі ең бай канадалықтардың бірі еді. Ол көптеген кедей, күресіп жатқан жастарды университеттерге оқуға жіберді. 1929-30 жылдары ол Канада адвокаттар қауымдастығының ұлттық президенті болды. 1920 жылдардың ортасында Беннетт Канада Корольдік банкінің (RBC) басқармасында болды. Ол сонымен қатар Нью-Йорктегі Metropolitan Life Insurance компаниясының директоры болды. Сайлауда либералдар шешуші жеңіске жетті. Мейгеннің қысқа мерзімдік үкіметінде Беннетт көптеген уақытша министрлік қызметтермен қатар қаржы министрі болды. Бұл жеңілістен кейін Мейген Тори партиясының басшылығынан кетті, бұл 1927 жылдың қазанында өткізілетін көшбасшылық конвенциясын тудырды. Беннетт өзін кандидат ретінде ұсынды, бірақ жеңіске жете алмайтынын сезінді, көптеген бақылаушылармен бірге конвенция Мейгенді қайта қалпына келтіруге немесе уақытша көшбасшы Хью Гатриді оның тұрақты ізбасары ретінде бекітуге дауыс береді деп ойлады. Алайда Мейгенге қайта оралуға жеткілікті қолдау болмады, ал Гатридің мүмкіндіктері Квебек делегаттарын наразылыққа толтырған сөйлеуімен құлады, бұл Беннеттке келісімді кандидат ретінде шығуға және екінші дауыс беруде көшбасшылықты жеңуге мүмкіндік берді. Өзінің қабылдау сөзінде Беннетт қалай еңбек етіп бай болғанын айтты. Көшбасшы болып сайланғаннан кейін Беннетт компания директорлығынан кетті. Сайлау күні, 28 шілдеде Беннетт консервативтерді көпшілік үкіметке жеткізді. Ол Альбертадан сайланған алғашқы премьер-министр болғанымен, оның партиясы провинцияның он алты орындығының төртеуін ғана жеңіп алды. Консервативтер сонымен қатар 1911 жылғы федералды сайлаудан бері Квебекте ең жақсы нәтиже көрсетті, 4 депутаттан 24 депутатқа дейін өсті. Бұдан арғы көмек провинциялық және муниципалдық үкіметтерге қалдырылды, олардың көпшілігі төлем қабілетсіз немесе банкроттыққа жақын болды және басқа деңгейдегі үкіметтердің әрекетсіздігіне наразылық білдірді. Үкіметтің экономикаға араласу мәселесінде партиялық айырмашылықтар күшейді, өйткені төменгі деңгейдегі үкіметтер көбінесе либералдардың қолында болды, ал наразылық қозғалыстары өз партияларын саяси ағымға енгізе бастады, атап айтатын болса, Купертивтік Коммунистік Федерация және Альбертадағы Уильям Аберхарттың Әлеуметтік кредит партиясы. 28 шілдеде конференция ашылғанда Беннетт ашылу сөзін сөйледі, онда Ұлыбританияның Канадаға "канадалық кәсіпорынға зиян келтірмейтін" кез келген өнімдерді еркін кіргізуге мүмкіндігі болуы мүмкін екенін айтты. Конференция империялық преференциялық еркін сауда келісіміне әкелмеді, бірақ екітаралы келісімдерге әкелді. Канада мен Ұлыбритания арасындағы екітаралы келісім Канаданың бидай, алма және басқа да табиғи өнімдеріне Ұлыбританиядан преференциялар берді, ал Ұлыбритания Канадада өндірілмейтін металл өнімдері мен тоқымаларға Канададан преференциялар алды; Канада Ұлыбританиядан гөрі келісімнен көбірек пайда тапты және бірнеше жыл ішінде Канаданың Ұлыбританияға экспорті 60 пайызға, ал Ұлыбританияның Канадаға экспорті 5 пайызға өсті. Бұл 1932 жылы Торонтода сөйлеген сөзінен келді, ол ирониялық түрде, тікелей айтпаса да, Джек Лондонның социалистік романына сілтеме жасады:

Сіздерге қазіргі тәртіптің орнына не ұсынады? Социализм, Коммунизм, диктатура. Олар барлық жерде наразылықтың тұқымын себуде. Осындай пропаганда осы қалада және алыс-жақын жерлерде де жүргізілуде. Сонымен қатар, Канаданың барлық аймақтарында біздің институттарымызды жоюға тырысатын шетелдік ұйымдар тарапынан осы пропаганда таратылып жатыр. Сондықтан әрбір ер және әйел мұндай нәрсеге қатысты қаталдық танытып, темір қадам басуын қалаймыз. Коммунистік төңкеріс қорқынышына жауап ретінде Беннетт Қылмыстық кодекстің даулы 98-тармағын қолданды. Виннипегтегі жалпы ереуілден кейін қабылданған 98-тармақ мемлекетке қатерлі деп танылғандарға қатысты күдіксіздік принципінен бас тартты: атап айтқанда, үкіметтің зорлықпен құлатуын ресми түрде жақтаған ұйымға мүше болған кез келген адам. Егер күдікті зорлық әрекеті жасаған немесе мұндай әрекетті жеке қолдаған болмаса да, мұндай ұйымның жиналыстарына қатысқандығы, оны жақтап сөйлегені немесе оның әдебиетін таратуы үшін түрмеге жабылуы мүмкін еді. 98-тармақпен бекітілген кең өкілеттікке қарамастан, ол Канада Коммунистік партиясын бағытталды. 11 тамызда партияның жетекші алты адамы, оның ішінде Тим Бак, 98-тармақ бойынша тұтқындалды және сотталды.

Еңбек саясаты және көмек лагерлері

1933 жылы жұмыссыздық деңгейі 27 пайызға жетті және 1,5 миллионнан астам канадалық тікелей әлеуметтік жәрдемге мұқтаж болды. 1934 жылы Беннеттің үкіметі «Қоғамдық құрылыс туралы» заңды қабылдады. Бұл 40 миллион долларлық федералдық құрылыс бағдарламасын бастады, мақсаты – жұмыс орындарын көбейту болатын. 1935 жылы тағы бір қоғамдық жұмыстар туралы заң қабылданды, ол құрылыс жобаларына қосымша 18 миллион доллар бөлді. 98-тармақтан аман қалған және қуғын-сүргіннен туған халықтың қолдауын пайдаланған Коммунистік партия мүшелері, «Жұмыссыздық пен фермерлерге көмек» заңы бойынша құрылған көмек лагерьлеріндегі жұмысшыларды ұйымдастыруға кірісті. Лагерь жұмысшылары түрлі инфрақұрылымдық жобаларда еңбек етті, оның ішінде қалалық әуежайлар, жолдар және саябақтар сияқты көптеген басқа да жұмыс орындарында жұмыс істеді. Лагерьдегі жағдай нашар болды, себебі жалақысы төмен ғана емес, сонымен қатар демалыс орындарының жетіспеуі, отбасы мен достарынан алыс болуы, нашар сапалы тамақ және әскери тәртіптің қолданылуы да себеп болды. Коммунистер лагерь жұмысшыларын ұйымдастыру үшін жеткілікті себептерге ие болды, бірақ жұмысшылар өз еріктерімен келген. Жедел жәрдем лагері жұмысшыларының кәсіби одағы құрылды және Коммунистік партияның кәсіподақ ұйымы болып табылатын «Жұмысшылардың біртүтас лигасына» қосылды. Британдық Колумбиядағы лагерь жұмысшылары 1935 жылдың 4 сәуірінде ереуілге шықты және Ванкуверде екі айлық наразылықтан кейін, өз талаптарын Беннеттің алдына жеткізу үшін Оттаваға қарай жолға шықты. Премьер-министр және оның әділет министрі Хью Гатри бұл жорықты бүлікке әрекет деп бағалады және оны тоқтатуға бұйрық берді. Корольдік Канада атты полициясы (RCMP) 1935 жылдың 1 шілдесінде Регинада 3000 ереуілші мен олардың қолдаушыларына тәртіпсіздік туралы заңды оқыды, нәтижесінде екі адам қаза тауып, ондаған адам жарақат алды. Заң Батыс Канада фермерлері адамдарға тағам ретінде пайдаланылатын барлық бидай мен арпаны Бидай кеңесіне сатуын міндеттеді.

Ішкі бөлінулер мен жеңіліс

Беннетттің шағын үкіметтен үлкен үкіметке өтуі тым кеш және жеткіліксіз деп есептелді, сондай-ақ ол жасаған реформалар тым радикалды болды немесе жеткілікті нәтиже бермеді деген сынға ұшырады, тіпті оның сауда және коммерция министрі Х.Х. Стивенс та Канаданы қайта құру партиясын құру үшін үкіметтен кетіп қалды. 1935 жылдың наурыз айында Беннетт жүрек талмасына ұшырады, бұл жағдайды одан да қиындатты. Ақырында, Канада Екінші дүниежүзілік соғысқа дайындық және соғыстың басталуымен байланысты үкіметтік қаржыландырылатын жұмыс орындарының арқасында депрессиядан шықты. (Дэвид Дженкинсон үшін салынған және Даунс-роудтағы Джунипер-холлдың қарсы бетінде орналасқан; бұл Беннетттің өмірінде алғаш рет иеленген үйі болды, өйткені ол ересек кезінде тек Калгари Паллизер қонақүйінде және Оттавадағы Шато-Лориер қонақүйінде тұрған). Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль Беннеттке, оның өмір бойы досы лорд Бивербрук басқарған Ұшақ өндірісі министрлігіндегі еңбегі үшін құрмет көрсетті. Беннетт Лордтар палатасында белсенді қатысып, өмірінің соңына дейін жиі отырыстарға қатысты. Ол көптеген дөңгелек үстелдерге қатысып, түрлі кеңестерде жұмыс істеді. 1947 жылдың наурыз айына қарай Беннетт барлық инвестицияларын сатты, оның денсаулығы нашарлап бара жатқаны анық болды. Беннетт 1947 жылдың 26 маусымында Миклхемде ваннада жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол 77 жасқа толуға бір апта қалған еді. Ол Миклхемдегі Сент-Майкл шіркеуінің маңында жерленген. Қабір және Канада үкіметінің тақтасы шіркеудің кіреберісінен бірнеше қадам жерде орналасқан. Ол Канадада жерленбеген жалғыз бұрынғы Канада премьер-министрі.

Мұра және бағалау

Брюс Хатчисон деген беделді жазушы былай деп жазды: «Егер экономикалық жағдай қалыпты болғанда, Беннетті Канаданың жақсы, тіпті ұлы премьер-министрі деп есептер еді». Беннеттің талантты адамдарды тану қабілеті зор еді. Ол 1930 жылдардың басында жас Лестер Пирсонды байқап, қолдады және Пирсонды екі маңызды мемлекеттік сараптамаға тағайындады: 1931 жылғы астық фьючерстері жөніндегі корольдік комиссиясы және 1934 жылғы баға айырмасы жөніндегі корольдік комиссиясы. Беннетт Пирсонның осы жұмыстағы табысын көріп, оған OBE ордені берілдігіне көз жеткізді, 1800 долларлық сыйлық ұйымдастырды және оны Лондонға конференцияға шақырды.

Сындар

Көптеген тарихшылар оның премьерлік қызметін қатаң экономикалық дағдарыс кезінде сәтсіздікке ұшыраған деп санайды. Х. Блэр Нетби "саясаткер ретінде ол сәтсіздікке ұшырады" деп нақты айтады. Джек Гранаштейн мен Норман Хиллмер оны барлық басқа канадалық премьер-министрлермен салыстырып, "Беннет көшбасшы ретінде толық сәтсіздікке ұшырады. Кабинет, фракция, партия, сайлаушылар және шетелдіктердің бәрі соңында одан шеттеді". Беннетт Жан Кретьенге дейінгі Канаданың 20 премьер-министрінің арасында канадалық тарихшылар жүргізген сауалнамада 12-орынды иеленді. Сауалнаманың нәтижелері Ж. Л. Гранаштейн мен Норман Хиллмердің "Премьер-министрлер: Канада көшбасшыларының рейтингісі" кітабына енгізілді. Квебек ұлтшыл жазушысы Норманд Лестердің 2001 жылғы "Le Livre noir du Canada anglais" (кейіннен "Англиялық Канаданың қара кітабы" деп аударылған) кітабы Беннетті фашистік Квебек жазушысы Адриен Аркандпен саяси байланыста болды және оған қаржылық көмек көрсетті деп айыптады. Бұл Аркандтың премьер-министр болып сайланғаннан кейін, оның әріптесі Менард және екі консервативтік фракция мүшелері Аркандтың антисемиттік "Le Goglu" газетін қаржыландыру туралы өтініштермен бірге Беннеттке жіберген хаттарға негізделген.

Басқа тағайындалулар

Беннетт 1914 жылдан бастап 1920 жылы полк таратылғанға дейін 103-ші полк (Кальгари атқыштары) құрметті полковнигі болды. Беннетт 1921 жылы оларға осы мәртебе берілгеннен бастап 1947 жылы қайтыс болғанға дейін Калгари Хайлендерлерінің құрметті полковнигі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Англиядағы полкке барып, олар шетелде болған әр жылда 1-ші батальонның Рождествода түйеқұйрық жеуін қамтамасыз етті, соның ішінде 1944 жылғы Рождествода батальон Нимвеген шығанағындағы алдыңғы қатардағы позицияны ұстағанда да. Беннетт 1935 жылдан 1937 жылға дейін, тіпті премьер-министр болып тұрған кезінде де, Онтариодағы Квинс университетінің ректоры болды. Ол кезде бұл қызмет Квинс студенттері мен университет әкімшілігі арасындағы маңызды дауларды шешуді қамтыды.

Елтаңба

Беннетттің елтаңбасын Алан Беддоу жасаған: "Күміс фонға қызыл түсті екі көлбеу жолақ, арасында үш нағыз қарағай жапырағы, жоғарыда қызыл түсті кесілген екі жартылай арыстан. Қалқан үстінде, оң алақанында бүгілген алтын шабуыл балтасын ұстаған, сол алақанымен қызыл диірменге тіреген жартылай арыстан. Елтаңбаны ұстағандар: оң жақта бұйвол, сол жақта моос, екеуі де түпнұсқа түсінде. Ұран: "Қысымға ұшырамай, басылмау".

Жарияланымдар

Империя қатынастары: Питер ле Нев Фостер оқуы, 3 маусым 1942 жылы Корольдік өнер қоғамында Құрметті Виконт Беннетт, П. С., К. С. баяндамасы. Лондон: Дороти Крисп, 1945.

Тұқым қуалайтын жұрты

Беннетт 1941 жылғы 16 шілдеде мұрагерлік титулға көтерілді. Ол Суррей графтығындағы Миклхэм және Канада Доминионындағы Калгари мен Хопвеллдің 1-ші виконты Беннетт атағын алды. Оның 1947 жылғы 26 маусымдағы қайтысымен титулы тоқтатылды.

Құрметтер

Орналасу күні Бездеу Постың атаулы әріптері Альберта 190726 маусым 1947 Корольдің кеңесшісі KC Ұлыбритания 193026 маусым 1947 Оның Әмірлігінің ең құрметті Жеке кеңесінің мүшесі PC Ұлыбритания 26 маусым 1947 жылға дейін Киелі Жохан орденінің Ғұрыпты рыцары KG. StJ

Құрметті дәрежелері

Орын Дата Мекеме Аталымы Дәреже Баяндама жасаған жері
Жаңа Шотландия 1919 Далхаузи университеті Заң докторы (LL. D)
Онтарио 1926 Король университеті Заң докторы (LL. D)
Онтарио 1931 Торонто университеті Заң докторы (LL. D)
Жаңа Брунсвик 1933 жылдың мамыр айы Жаңа Брунсвик университеті Заң докторы (LL. D)

Қаланың бостандығы

Англия 4 қараша 1930: Лондон.

Тарихнама

Глассфорд, Ларри. "Бойко, Джон, Беннетт: Ұлтты күдікке алып, өзгерткен көтерілісші" (H Canada, H Net Reviews. 2012 жылдың тамызы) онлайн.

Негізгі дереккөздер

Маккрири, Кристофер және Артур Милнес, редакторлар. Канаданың шынайы дауысы, (Макгилл – Queen's University Press, Демократияны зерттеу орталығы, 2009 ж., Бұл кітап 1941 жылдан 1947 жылға дейінгі Беннетттің Ұлыбритания Лордтар палатасындағы сөздерінің жинағы.