Кіріспе
Бірнеше дақылды бірге өсіру. Ауыл шаруашылығында поликультура – 1950 жылға қарай дамыған елдерде басымдыққа ие болған монокультураға қарама-қарсы, бір уақытта бір жерде бірден көп дақыл түрлерін бірге өсіру тәжірибесі. Дәстүрлі мысалдарға Орталық және Солтүстік Американың жергілікті халықтарының жүгері, бұршақ және қабақ аралас егімі, Азияның күріш-балық жүйелері және Нигерияның күрделі аралас егін жүйелері жатады. Поликультура көптеген артықшылықтар ұсынады, оның ішінде жалпы өнімділікті арттыру (бір жерден бірнеше дақыл жинау мүмкіндігі), сондай-ақ өнімнің қысқару тәуекелінің төмендеуі. Ресурстар тиімді пайдаланылады, тыңайтқыштар мен пестицидтерге қажеттілік азаяды, себебі аралас егілген дақылдар арамшөптерді басады, ал бұршақ тұқымдастар азотты топыраққа сіңіреді. Көптүрлілік артуы зиянкестер мен аурулардан болатын шығындарды азайтуға көмектеседі. Поликультура жыл бойы бірнеше рет өнім алуға мүмкіндік береді және топырақтың физикалық, химиялық және құрылымдық қасиеттерін жақсартады, мысалы, терең тамырлы өсімдіктер су мен ауа өткізетін тесіктер жасайды. Топырақтың жақсы жабынуы топырақтың кебуін және эрозиясын азайтады. Бұған қоса, дақылдардың әртүрлілігі адамдарға пайдалы диета ұсынады. Кемшіліктеріне поликультураны басқаруға қажетті білік, егін егу тереңдігі, арақашықтығы және уақыты әртүрлі болғанда механикаландырудың қиындығы, әртүрлі тыңайтқыштар мен пестицидтердің қажеттігі, сондай-ақ өнімді жинау және бөлудің қиындығы жатады. Сәйкес өсімдіктер комбинациясын табу күрделі болуы мүмкін. Түрлер арасындағы бәсекелестік өнімділікті төмендетуі мүмкін. Жылдық поликультураларға аралас егіс жатады, онда екі немесе одан көп дақыл бірге өсіріледі; бау-бақша шаруашылығында бұл серіктес отырғызу деп аталады. Оның бір түрі – жолақты егіс, онда бір дақылдың бірнеше қатары басқа дақылдың қатарымен қатарласа орналасады. Қорғау дақылдары – дақыл емес түрлерді (мысалы, шөптер мен бұршақ тұқымдастарды) дақылмен бірге отырғызу. Қорғау дақылдары топырақтың эрозиясын азайтуға, арамшөптерді басуға, суды сақтауға және азотты топыраққа сіңіруге көмектеседі. Бағбандықта кеңінен қолданылатын тірі мульча – арамшөптерді басу үшін қолданылатын екінші дақыл; танымал таңдау – бархат гүлі, себебі ол құнды және зиянкестерді қуып шығаратын химиялық заттарды өндіреді. Аралас егісте барлық тұқымдар бірге себіледі, табиғи өсімдіктердің әртүрлілігін имитациялайды; жинау оңай, барлық дақылдар бір мақсатта қолданылады. Көпжылдық поликультуралар бір жылдық дақылдардың көпжылдық сорттарын қамтуы мүмкін, мысалы, күріш, сорго және бұршақ. Оларды люцерна сияқты бақшалы өсімдіктермен бірге өсіруге болады. Күріш поликультуралары көбінесе балық және үйрек сияқты жануарларды өсіруді қамтиды. Агроорман шаруашылығында дақылдардың кейбіреуі ағаштар болып табылады; мысалы, көлеңке сүйетін кофе дәстүрлі түрде көлеңкелі ағаштардың астында өсіріледі. Азияның күріш-балық жүйелері тұщы судағы балықтарды және күрішті өндіреді, бұл құнды қосымша өнім береді; Индонезияда күріш, балық, үйрек және су папоротнигінің үйлесімі тұрақты және өнімді пермакультура жүйесін құрайды.
In agriculture, polyculture is the practice of growing more than one crop species together in the same place at the same time, in contrast to monoculture, which had become the dominant approach in developed countries by 1950. Traditional examples include the intercropping of the Three Sisters, namely maize, beans, and squashes, by indigenous peoples of Central and North America, the rice fish systems of Asia, and the complex mixed cropping systems of Nigeria. Polyculture offers multiple advantages, including increasing total yield, as multiple crops can be harvested from the same land, along with reduced risk of crop failure. Resources are used more efficiently, requiring less inputs of fertilizers and pesticides, as interplanted crops suppress weeds, and legumes can fix nitrogen. The increased diversity tends to reduce losses from pests and diseases. Polyculture can yield multiple harvests per year, and can improve the physical, chemical and structural properties of soil, for example as taproots create pores for water and air. Improved soil cover reduces soil drying and erosion. Further, increased diversity of crops can provide people with a healthier diet. Disadvantages include the skill required to manage polycultures; it can be difficult to mechanize when crops have differing needs for sowing depths, spacings, and times, may need different fertilizers and pesticides, and may be hard to harvest and to separate the crops. Finding suitable plant combinations may be challenging. Competition between species may reduce yields. Annual polycultures include intercropping, where two or more crops are grown alongside each other; in horticulture, this is called companion planting. A variant is strip cropping where multiple rows of a crop form a strip, beside a strip of another crop. A cover crop involves planting a species that is not a crop, such as grasses and legumes, alongside the crop. The cover plants help reduce soil erosion, suppress weeds, retain water, and fix nitrogen. A living mulch, mainly used in horticulture, involves a second crop used to suppress weeds; a popular choice is marigold, as this has cash value and produces chemicals that repel pests. In mixed cropping, all the seeds are sown together, mimicking natural plant diversity; harvesting is simple, with all the crops being put to the same use. Perennial polycultures can involve perennial varieties of annual crops, as with rice, sorghum, and pigeon pea; they can be grown alongside legumes such as alfalfa. Rice polycultures often involve animal crops such as fish and ducks. In agroforestry, some of the crops are trees; for example, coffee, which is shade loving, is traditionally grown under shade trees. The rice fish systems of Asia produce freshwater fish as well as rice, yielding a valuable extra crop; in Indonesia, a combination of rice, fish, ducks, and water fern produces a resilient and productive permaculture system.
Америка: Үш қарындас
Дәстүрлі мысал ретінде "Үш қарындас" деп аталатын топта жүгері, бұршақ және қабақ өсімдіктерін аралас егуді қарастыруға болады. Бұл үйлесімде жүгері бұршаққа өсу үшін тіреу қызметін атқарады, бұршақ барлық өсімдіктерге азотпен қамтамасыз етеді, ал қабақ топырақтағы арамшөптерді басады. Мұндай егістіктің тамыры шамамен 3000 жыл бұрынғы Мезоамерика цивилизацияларына дейін жетеді. Бұл поликультурадағы түрлердің бір-бірін қолдап, адамның араласу қажеттілігін азайта білуін көрсетеді. Латын Америкасының көптеген шаруалары жүгері, бұршақ және қабақты аралас егуді әлі де жалғастыруда.
Африка: бұршақ және күрделі аралас егіс
Африкада поликультуралық шаруашылық ғасырлар бойы қолданылып келеді. Ол көбінесе бұршақ тұқымдастарды, әсіресе, лобияны, басқа да егіс дақылдарымен бірге қамтиды. Нигерияда күрделі аралас егіншілікке 13 дақылға дейін кіруі мүмкін, олар: күріш, маниок, лобия, жүгері, жержаңғақ, қабақ, лагенрия, көгершін бұршағы, қарбыз және ямс түрлері. Экономикалық жағынан дамыған елдерде поликультураның таралуы сол кезде танымалдылығын жоғалтты, себебі ол өнімділігі төмен және көп еңбек талап ететін шаруашылық деп есептелді. Поликультуралық шаруашылық толығымен жойылған жоқ, дәстүрлі поликультуралық жүйелер әсіресе дамушы елдерде азық-түлік өндірісінің маңызды бөлігі болып табылады. Адамчевская Совинская және Совинскийдің 2020 жылғы зерттеулеріне сәйкес, оның негізгі артықшылықтары: Дегенмен, поликультура ішіндегі әрбір дақылдың өнімділігі төмендеуі мүмкін, себебі ол егістік жердің тек бір бөлігін ғана пайдалана алады. Сондай-ақ, ол қоршаған ортаға зиянды тыңайтқыштардың енуіне әкелмейді. Поликультураның, әсіресе пермакультураның кейбір түрлерінде топырақтың құнарлы микроорганизмдері мен қоректік заттарын жоятын жерді өңдеуден аулақ болуға болады. Жер тиімдірек пайдаланылады.
Арамшөптерді жою
Өсімдіктердің тығыздығы және әртүрлілігі поликультуралардағы арамшөптердің өсуіне әсер етеді. Өсімдіктердің тығыздығы арта түссе, олардың өсетін ортасындағы су, күн сәулесі және қоректік заттардың мөлшері азаяды. Өсімдіктердің әртүрлілігі жоғарылаған сайын бұл азайту күшейеді, себебі көбірек әлеуетті ресурстар толыққанды қолданылады. Мұндай бәсекелестік поликультураларды арамшөптер үшін өте қолайсыз жағдайға түсіреді. Әртүрлі өсімдіктер әртүрлі ауруларға осал болғандықтан, егер бір ауру бір дақылға зиян келтірсе, ол міндетті түрде басқа дақылға тарамайды, демек, өнімге тигізетін жалпы зиян шектеледі.
Аралас өсіру
Екі немесе одан көп дақыл бір-бірімен толық кеңістіктік және уақыттық үйлесімде өсірілгенде, бұл тәсіл ауыл шаруашылығында аралас егіс, ал бағбандарында серіктес егіс деп аталады. Аралас егіс, әсіресе, жер көлемі шектеулі учаскелерде тиімді.
Жапқыш егіс
Егер дақыл басқа дақыл емес өсімдікпен бірге өсірілсе, онда бұл комбинация жабын дақылдарының бір түрі болып саналады. Егер дақыл емес өсімдік арамшөп болса, онда бұл комбинация арамшөптік егіс деп аталады.
Тірі малчтар
Тірі малч – негізінен бау-бақша шаруашылығында қолданылатын, екінші дақылды қамтитын поликультура. Басты дақыл өнім алу үшін өсіріледі, ал оның астына топырақты жабу, эрозияны азайту және жасыл тыңайтқыш құру мақсатында екінші дақыл себіледі. Тірі малч жеміс ағаштарының астында, сондай-ақ асперж және раубарб сияқты көп жылдық көкөністердің астында кеңінен таралған. Бұл әдіс ұзақ өсу кезеңіне және жыл соңында жиналатын өнімге ие бір жылдық дақылдар үшін де қолайлы, мысалы, баклажан, капуста, сельдерей, лук-порей, жүгері, бұрыш және томат. Көктемгі гүл (бархатцев) арамшөптерді басуға қабілетті тірі малч ретінде ерекше орынға ие, себебі ол нематодтар сияқты зиянкестерді қорғайтын тиофендерді өндіреді және қосымша табыс көзі болып табылады. Мексикада кофе өндіру үшін басқа поликультуралық жүйе қолданылады, онда Coffea бұталары Inga туысына жататын бұтақты ағаштардың көлеңкесінде өсіріледі.
Күріш, балық және қаз жүйелері
[[Файл:Ducks (6337601928) ]] Индонезияның Бали аймағында күріш далаларына еркін кіре алатын қаздар қосымша кіріс көзі болып табылады және егістіктерді тыңайтып, тыңайтқышқа деген қажеттілікті азайтады. Күріш пен қаз шаруашылығы тропикалық және субтропикалық Азияның барлық аймақтарында кең таралған. Индонезияда күріш, балық, қаз және су өсімдігі (аққұсбақа) біріктіріліп, берік және өнімді пермакультура жүйесі құрылған; қаздар күріш өсуіне кедеріл келтіретін арамшөптерді жейді, бұл еңбек шығындарын және гербицидтерді азайтады; су өсімдігі азотты тоқтатып, байытады; ал қаз бен балықтың тыңайтқыштары тыңайтқышқа деген қажеттілікті азайтады.
Интегралды аквакультура
Интегралды аквакультура – балық немесе шаян өсірудің, теңіз шөптері, моллюскалар немесе микробалдырлармен бірге жүзеге асырылатын аквакультураның бір түрі. Бір түрлі аквакультура шаруалар мен қоршаған орта үшін мәселе туғызады. Бір түрлі аквакультурада теңіз балдырларын жинау нәтижесінде суға нитраттар бөлінеді, бұл эвтрофикацияға алып келуі мүмкін. Теңіз тағамдарының бір түрлі аквакультурасындағы ең үлкен мәселе – жоғары жем құны, оның жартысынан астамы пайдасыз кетіп, азоттың бөлінуіне және эвтрофикацияға немесе балдырлардың өрбуіне себеп болады.