Кіріспе
Американдық саяси жанжал, американдық теміржол жанжалы. «Кредит Мобилье» (kʁedi mɔbilje) – 1864 жылдан 1867 жылға дейін «Юнион Пасифик» темір жолы және «Американың Кредит Мобилье» құрылыс компаниясының бірінші трансконтиненталдық теміржолдың шығыс бөлігін салу кезінде жасаған екі бөлімді алаяқтық. Бұл оқиға 1872 жылы Улисс С. Гранттың сайлау науқаны барысында «Нью-Йорк Сан» газеті арқылы жарияланды. «Юнион Пасифик» басшылары желіні салу үшін, құрылыс бағасы жоғарылатылып, «Американың Кредит Мобилье» деген жаңа компания құрды. Теміржолдың құрылысына 50 миллион доллар жұмсалса да, «Кредит Мобилье» 94 миллион доллар есептеді, ал «Юнион Пасифик» басшылары артық 44 миллион долларды қалтаға салды. Содан кейін, артық ақшаның бір бөлігі мен 9 миллион долларлық акциялар бірнеше Вашингтон саясаткерлеріне «Юнион Пасификке» тиімді заңдар, қаржыландыру және нормативтік актілер қабылдау үшін пара беруге пайдаланылды. Бұл жанжал көптеген саясаткерлердің мансабына зиян келтірді және «Юнион Пасифик» темір жолын банкротқа дейін жеткізуге айналды. Он жылдар бойы партиялық газеттер бұл жанжалды пайдаланып, Алтын ғасыр кезінде республикашыларға, Конгресске және федералды үкіметке деген халықтың сенімсіздігін күшейтті.
the American railroad scandal
The Crédit Mobilier scandal (kʁedi mɔbilje) was a two part fraud conducted from 1864 to 1867 by the Union Pacific Railroad and the Crédit Mobilier of America construction company in the building of the eastern portion of the first transcontinental railroad. The story was broken by The New York Sun during the 1872 campaign of Ulysses S. Grant. A new company, Crédit Mobilier of America, was created by Union Pacific executives to actually build the line albeit at inflated construction costs. Though the railroad cost only $50 million to build, Crédit Mobilier billed $94 million and Union Pacific executives pocketed the excess $44 million. Then, part of the excess cash and $9 million in discounted stock was used to bribe several Washington politicians for laws, funding, and regulatory rulings favorable to the Union Pacific. The scandal negatively affected the careers of many politicians and nearly bankrupted Union Pacific. For decades partisan newspapers used the scandal to create widespread public distrust of Republicans, Congress, and the federal government during the Gilded Age.
Өмірбаян
Скандалдың бастауы 1864 жылға дейін барып жетеді, осы жылы Конгресс Юнион Пасифик Темір жолын құрып, оған байланысты Crédit Mobilier of America корпорациясын іске қосты. Бұл компанияның Францияның ірі Crédit Mobilier банкімен ешқандай қатысы болған жоқ. 1864-68 жылдарғы Тынық мұхиты темір жолы заңдарында Конгресс Юнион Пасифик Темір жолын бекітіп, Миссури өзенінен Тынық мұхиты жағалауына дейін батысқа қарай трансконтинентальдық жолды аяқтау үшін 100 миллион доллар (2020 жылы шамамен 1,6 миллиард долларға тең) капиталдық инвестиция қарастырды. Федералдық үкімет темір жолға бір миль жолға 16 000-ден 48 000 долларға дейін несие беруді ұсынды, бұл сома орналасқан жеріне байланысты өзгерді, жалпы сомасы 60 миллион доллардан асты, сондай-ақ 50-100 миллион долларлық құнды жер берді. Бастапқыда қосымша қаржыландыруға жазылушылар болған жоқ, өйткені шарттар қаржылық тұрғыдан қиын болды.
Инвестицияларға кедергілер
Темір жолды құрғақ дала мен таулар арқылы салу қажет болды, бұл жабдықтаманы тасымалдау үшін өте жоғары шығындарға әкелетін еді. Ішкі аймақтарда көптеген жерді мекендеген, жауымдас тайпалармен қарулы қақтығыс болуы мүмкін еді, сондай-ақ дивиденд төлеуге мүмкіндік беретін ерте кәсіп болмады. Жоспарланған маршруттың көп бөлігінде теміржол жүгіне немесе жолаушыларға деген сұраныс болған жоқ. Батыс жазықтарында әлі ірі қалалар болмағандықтан, Небраска мен Калифорния шекарасы арасында коммерциялық белсенділік те болған жоқ. Сонымен қатар, ұсынылған маршруттың солтүстігінде немесе оңтүстігінде жаңа трансконтиненталдық теміржолға жүк жеткізе алатын қосалқы желілер де болған жоқ. Осының салдарынан жеке инвесторлар инвестиция салудан бас тартты. Бұл қарамастан, жол құрылысы жобасы "қызмет ететін кәсіпорын" ретінде ұсынылды – яғни, "нарықтан төмен" қаржыландыруға сүйенетін, содан кейін жүк және жолаушылар түсімдерімен операциялық шығындарын өтей алатын, инвесторларға пайда әкеліп, қарыз алған капитал үшін АҚШ үкіметіне пайыз төлей алатын, сондай-ақ АҚШ үкіметі облигацияларының ставкаларына негізделген федералдық мөлшерлеме бойынша қарызын толық төлей алатын қаржылық тұрғыдан тиімді кәсіпорын.
Қарсылық
Тынық мұхит темір жолы заңдарына қарсылар құрылыс пен жолдың таңдалуы пайдалы және табысты көлік жүйесін құру ескерілмей жасалып жатыр деп ойлады. Олардың пікірінше, бұл жоба – кейбір капиталистердің АҚШ үкіметін шығындарды көтеруге мәжбүр етіп, үлкен пайда табу үшін салған "ештеңеге жетпейтін темір жол" болған, ашық алдау.
Crédit Mobilier of America-ның құрылуы
Джордж Фрэнсис Трен және Томас С. Дюрант, Юнион Пасифик Темір жолының вице-президенті, 1864 жылы Американың Crédit Mobilier компаниясын құрды. Американың "Кредит Мобильері" – әдейі жасалған маңдайша болды. Трен мен Дюрант үкімет пен жұртшылыққа жобаның басты мердігері және құрылыс басқарушы компаниясы ретінде тәуелсіз корпоративтік кәсіпорын әділ таңдалғандай көрінуге тырысты. Шындығында, "Кредит Мобильер" компаниясы акционерлері мен басшыларын жобаның құрылыс кезеңін пайда табу үшін пайдалануда айыпталудан қорғау мақсатымен құрылды. Конспираторлар теміржолдың жұмыс істеуінен кәдімгі пайда күтуге болмайтынына сенгендіктен, АҚШ үкіметінен құрылыс кезеңінде артық төлемдер мен шығыстар алу үшін жалған компания құрды.
Жасырындық
Бұл схеманың негізгі құралы - тікелей төлем әдісі болды. Union Pacific компаниясы АҚШ үкіметіне нақты және дұрыс шот-фактураларды ұсынды, олар Crédit Mobilier of America компаниясы берген құрылыс шығындарының төлемі ретінде берілгенін көрсетеді. Үкіметке жіберілген Union Pacific шот-фактураларын тексеру алаяқтық немесе пайда табуға қатысты ешқандай дәлелді көрсетпес еді, себебі алаяқтық бір деңгей төмен, яғни Crédit Mobilier-ден Union Pacific-ке жіберілген шот-фактураларда орын алды. Union Pacific компаниясы Crédit Mobilier-дің нақты шот-фактураларын (алаяқты есеп негізінде) төлемге қабылдады.
Пара алу
Мори Клейн бұл жанжалды кеңінен талдағанда мәселені былай қорытындылады: «Жол салушылар үкіметті алаяқтыққа салған ба? Конгресте пара беру арқылы ықпал етуге тырысты ма? Дәлелдер бірінші сұраққа «жоқ», екінші сұраққа «шартты түрде иә» деген жауапты ұсынды». 1867 жылы «Кредит Мобильер» Томас Дюрантты Оукс Эймспен алмастырды. Конгресс депутаты Эймс, «Юнион Пасифик» компаниясына қолдау көрсету үшін, әріптес конгрессмендер мен басқа да саясаткерлерге ақшалай пара және «Кредит Мобильер» акцияларын жеңілдетілген бағамен ұсынды. Эймс Конгресс мүшелеріне «Crédit Mobilier» акцияларын нарықтық құнынан едәуір жоғары болған номиналды құнымен ұсынды, себебі компанияның үлкен (бірақ алаяқтық) пайдасы мен «Union Pacific Railroad» компаниясымен жасалған эксклюзивті келісім-шарты болған. Ол сондай-ақ акциялары бойынша айтарлықтай тоқсандық дивидендтерді жариялады. Акцияларды номиналды құнмен сатып алуға мүмкіндік алғандар, осы жеңілдетілген акцияларды нарықта жоғары бағамен сатып алуға ниетті инвесторларға ұсыну арқылы үлкен капиталдық табысқа қол жеткізе алатын еді.
Ашылу және саяси әсері
Эймспен келіспеушіліктен кейін Генри Симпсон Маккомб реформашыл газет "Нью-Йорк Санға" құпия хаттар жіберді, ол қазіргі президент Улисс С. Грант пен оның әкімшілігін қатаң сынады. 1872 жылдың 4 қыркүйегінде "The Sun" газеті бұл жаңалықты жариялады. Газетте "Crédit Mobilier" компаниясы теміржол салуға 72 миллион долларлық келісімшарт алғаны, ал жобаның құны бар болғаны 53 миллион доллар екені жазылған. Бұл мәлімдемелерден кейін "Юнион Пасифик" және басқа инвесторлар дерлік банкротқа ұшырады. Нәтижесінде, Конгресс 13 мүшесін тергеді, бұл Оукс Эймс пен Нью-Йорк штатынан шыққан демократ Джеймс Бруксқа айып тағуға әкелді. 1872 жылғы сайлау кампаниясы кезінде Гранттың кандидаттық әріптесі Генри Уилсон бастапқыда қатысы бар екенін жоққа шығарды. Бірақ 1873 жылдың ақпан айында Сенатта өткен тергеуде Уилсон қатысқанын мойындады және күрделі түсіндірме берді. Ол әйелінің атынан және оның ақшасымен акция сатып алғанын, бірақ акцияларды өзіне тіркемегенін мәлімдеді. Уилсонның сөзіне қарағанда, әйелі (кейіннен ол өзі де) осы мәмілеге қатысты алаңдағандықтан, мәміле кері қайтарылды. Уилсонның әйелі 1870 жылы қайтыс болғандықтан, сенаторлар Уилсонның және Эймстің сөздеріне сүйенуге мәжбүр болды, ал Эймстің айғағы Уилсонның сөзін растады. Сенат Уилсонның түсіндірмесін қабылдады және оған қарсы ешқандай шара қолданбады, бірақ оның адалдығына деген репутациясы бастапқыда жоққа шығарғанынан кейін біршама нұқсан келді. Массачусетс штатының сенаторы Генри Л. Доуес те іске араласты. Доуес 1000 долларлық акция сатып алып, дивиденд алған. Кейін Доуеске акция сатып алудың дұрыстығына күмән келді және ол одан бас тартты. Эймс Доуеске сатып алу бағасын пайызбен қайтарды, ал Доуес дивидендті Эймске қайтарды. Доуес қайтарылған сатып алу бағасынан 100 доллар пайыз алды, бірақ одан әрі тергеуге тартылмады және 1880 жылы президент болып сайланды.
Танымал мәдениетте
Бұл схема AMC телесериалында, «Hell on Wheels» (2011-2016 жылдары көрсетілді) Томас Дюранттың бейнесі арқылы көрсетілді. Схема және оған байланысты дау FXX телесериалының «Archer» 10-маусымында музыкалық кабаре тақырыбы ретінде ұсынылды.