Кіріспе

Америкалық саясаткер (1947 жылы туған), британдық Carbon Trust компаниясының бас директоры. Томас Дейл ДеЛей (/d//ə/'/l//eɪ/; 8 сәуір 1947 жылы туған) – американдық автор және зейнеткер саясаткер, АҚШ Өкілдер палатасының мүшесі. Республикашыл, ДеЛей 1985 жылдан 2006 жылға дейін Техас штатының 22-ші сайлау округін өкілдік етті. 2003-2005 жылдары Өкілдер палатасының көпшілік көшбасшысы болды. ДеЛей саяси мансабын 1978 жылы Техас штатының Өкілдер палатасына сайланғанда бастады. Алғаш рет 1984 жылы АҚШ Өкілдер палатасына сайланды. 1988 жылы ДеЛей азшылық партияның орынбасар жетекшісі болып тағайындалды. 1994 жылы ол Ньют Гингричке Республикалық революцияны ұйымдастыруға көмектесті, нәтижесінде демократтар Конгрестің екі палатасынан билікті жоғалтты және республикашылдар алғаш рет қырық жылдың ішінде Өкілдер палатасын бақылауға алды. 1995 жылы ДеЛей Өкілдер палатасының көпшілік жетекшісі болып сайланды. Республикашылдар Конгрестің екі палатасын да бақылаған кезде, ДеЛей және консервативті белсенді Гровер Норквист республикалық идеалдарды ілгерілету үшін K Street жобасын бастауға көмектесті. ДеЛей 2002 жылғы аралық сайлаулардан кейін Өкілдер палатасының көпшілік көшбасшысы болып сайланды. Ол Конгрестегі жылдары бейшара консерватор ретінде танымал болды. 2005 жылы Трэвис округінің үлкен қазылар алқасы ДеЛейді сайлау заңын бұзу үшін науқан қаржысын жылыстату арқылы жасалған қылмысқа қатысқандығы үшін айыптады. ДеЛей уақытша Өкілдер палатасының көпшілік көшбасшысы лауазымынан кетіп, кейін қызметке оралмайтынын мәлімдеді. 2006 жылдың маусым айында Конгресс депутаты өкілдігінен бас тартты. 2011 жылдың қаңтарында ДеЛей кінәлі деп танылды және үш жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ сот шешіміне шағымдану кезінде кепілдікпен босатылды. 2013 жылдың 19 қыркүйегінде Остин апелляциялық соты, Техас штатының аралық апелляциялық соты, алғашқы сот шешімін жоққа шығарды; Апелляциялық сот «іс бойынша дәлелдер ДеЛейдің кінәлі екенін заңды түрде растауға жеткіліксіз» деген шешім шығарды және ДеЛейді ақтады. Ақтау үкімі апелляцияда қолдау тапты. Конгрестен кеткеннен кейін ДеЛей «Еңбек етпеймін, мойынсұнбаймын: бір американдықтың күресі» атты саяси естеліктер жинағын жазды. Сонымен қатар ол First Principles, LLC лоббистік фирмасын құрды.

Ерте өмір және білім

ДеЛей Техас штатының Ларедо қаласында Максин Эвелин (туған аты Уимбиш) мен Чарльз Рэй ДеЛейдің үш ұлының бірі болып дүниеге келді. Ол балалық шағының көп бөлігін әкесі мұнай және табиғи газ саласында жұмыс істегендіктен Венесуэлада өткізді. Техас штатының Корпус-Кристи қаласындағы Каллен жоғары мектебінде оқыды, онда футбол ойнаған және мектептік қойылымдарда жетекші биші болған. Бейлор университетінде екі жыл медицинаға дайындық мамандығын оқыды, бірақ қарсылас Техас A&M университетінің ғимаратына ішіп, Бейлор университетінің түстерін бояғаны үшін университеттен қуылды. ДеЛей 1970 жылы Хьюстон университетін биология бакалавры дәрежесімен бітірді. Америка Құрама Штаттарының Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің Мирекс пестицидіне, зиянкестерді жою жұмыстарында қолданылатын химиялық затқа тыйым салғаны, ДеЛейді бизнесті мемлекеттік реттеуге қарсы шығуға итермеледі, және ол бұл сеніммен өзінің саяси мансабының барлық кезеңінде жүрді.

Жергілікті саясат

1978 жылы ДеЛей Техас штатының Өкілдер палатасындағы бос орынға сайлауда жеңіске жетті. Ол штаттық палатада Форт-Бенд округін алғаш рет өкілдік еткен республикашыл болды. 1979 жылдың 9 қаңтарында 21-ші округтен өкіл ретінде алғаш рет ант берді және 1985 жылға дейін штаттық палатада қызмет етті. 1984 жылы ДеЛей 22-ші округтен АҚШ Конгресіне үміткер болды, ал оның әріптесі республикашыл Рон Пол 1984 жылғы АҚШ Сенаты сайлауына қатысу үшін, қайта сайланудың орнына республикалық алғашқы сайлауда бақ сынауға шешім қабылдады (кейін Пол көршілес округтен Конгресске оралды). Ол 53 пайыз дауыспен көптеген үміткерлердің арасында алғашқы сайлауда жеңіске жетті және қарашадағы сайлауда жеңіске жетті. ДеЛей 1984 жылы Техас штатынан сайланған алты жаңа республикашыл конгрессменнің бірі болды, олар "Техас алтылығы" деп аталды. Ол 10 рет қайта сайланды және бұл республикашыл округке айналғандықтан, маңызды қарсылыққа тап болған жоқ.

Конгресс мансабының алғашқы жылдары

1980-ші жылдары республикалық оппозицияның мүшесі ретінде ДеЛей Ұлттық өнер қоры мен Қоршаған ортаны қорғау агенттігін сынап, танымал болды. Конгреске алғаш сайланғанда ДеЛей Республикалық комитеттер комитетіне тағайындалды, ол палата комитеттеріне өкілдерді жіберумен айналысты, ал екінші мерзімінде оны ықпалды Палатаның қаржыландыру комитетіне тағайындады. Ол 2003 жылы көпшілікке жетекші болып сайланғанға дейін осы лауазымда қалды. Көпшілікке жетекші лауазымынан кеткеннен кейін 2006 жылы комитетке қайта тағайындалды. Сонымен қатар, ол Республикалық зерттеу комитеті деп аталатын консервативті палаталық республикашылдар тобының төрағасы және Палаталық республикалық конференцияның хатшысы болып да қызмет етті. 1988 жылы ДеЛей республикалық партияның орынбасары (whip) болып тағайындалды.

Көпшілік билеуші

Республикалық партия 1994 жылғы сайлаудан кейін 1995 жылы Өкілдер палатасын бақылауға алғанда, немесе «Республикалық революция» кезінде, ДеЛей Палата спикері болып сайлана жаздаған Ньют Гингричтің қарсылығына қарамастан, көпшілікке жетекшілік етуші болып сайланды. ДеЛей Гингричпен немесе 1995 жылдан 2003 жылға дейін Палатаның көпшілік көшбасшысы болған Дик Армимен әрқашан жақсы қарым-қатынаста болған жоқ, және ол оларды христиандық құндылықтарға толық берілмеген деп есептеді. Дегенмен, 104-ші Конгресс (1995–1997) өркендеген кезінде ДеЛей республикалық басшылықты Гингричтің «көрегендігімен»; Армидің «саясаттанушылығымен»; және өзінің «барлығын іске асыратын қазып жасаушылығымен» сипаттады. 1997 жылдың жазында спикер Ньют Гингричтің қоғамдық беделін жауапкершілік деп санаған бірнеше Өкілдер палатасының республикашылары оны спикер лауазымынан ауыстыруға тырысты. «Төңкеріс» әрекеті 9 шілдеде Огайо штатынан республикалық конференция төрағасы Джон Бонер мен Нью-Йорк штатынан республикалық басшылық төрағасы Билл Паксонның кездесуімен басталды. Олардың жоспары бойынша, Палатаның көпшілік көшбасшысы Дик Арми, Палатаның көпшілікке жетекшісі ДеЛей, Бонер және Паксон Гингричке ультиматум қоюға тиіс еді: отставкаға кету немесе дауысқа салу. Бірақ Арми Паксонды жаңа спикер етіп тағайындау туралы ұсынысқа қарсылық көрсетті және бас штабына Гингричті төңкеріс туралы ескертуді тапсырды. Көпшілікке жетекшілік етуші ретінде ДеЛей жақын дауыстарда партиялық тәртіпті сақтағаны және қарсыластарына саяси кек қайтаруы үшін «Шекір» деген лақап атын алды. ДеЛей өзінің лақап атын ұнатып, шекірдің ағаш өңдеушінің ең құнды құралдарының бірі екенін айтты. 104-ші Конгресте ДеЛей 303 заң жобасының 300-ін сәтті қабылдады. 1998 жылы ДеЛей президент Билл Клинтонға импичмент жасау жөніндегі Палатадағы дауыс берудің сәтті өтуіне жәрдемдесті. ДеЛей АҚШ Конституциясы Палатаға президентті тек импичмент арқылы жазалауға рұқсат беретінін мәлімдеді. Ол Клинтонды отставкаға кетуге шақырды және республикалық Палата мүшелерін импичмент баптарын мақұлдау үшін дауыс беруге ықпал етті.

Көпшілік көшбасшысы

Сегіз жыл бойы партияның "уип" қызметін атқарғаннан кейін, 2003 жылы Дик Арми зейнеткерлікке шыққаннан кейін ДеЛей көпшілік көшбасшысы болып сайланды. Оның көпшілік көшбасшысы ретіндегі қызметі Республикалық партияның қатаң тәртібімен және Палатадағы республикалықтардың бақылауын сақтауға бағытталған парламенттік және сайлау округтерін қайта бөлу жұмыстарымен ерекшеленді. 2005 жылдың 28 қыркүйегінде қылмыстық іс қозғалғаннан кейін ДеЛей көпшілік көшбасшысы лауазымынан бас тартты. Ол Конгресс басшыларының арасында қылмыстық іс қозғалған алғашқы адам болды. Миссури штатынан өкіл Рой Блант уақытша көшбасшы міндетін атқарды. 2006 жылдың 7 қаңтарында, республикалық әріптестерінің, әсіресе сайлау жылы ДеЛейдің құқықтық мәселелерімен байланысты болғысы келмеген Чарли Басс және Джефф Флейк есімді өкілдердің күшті қысымынан кейін, ДеЛей көпшілік көшбасшысы лауазымына қайта оралмайтынын мәлімдеді.

Заң шығару және сайлау әдістері

ДеЛей өзінің дауысына қарсы шыққан республикашыларға «алдын ала сайлау» арқылы танымал болды (яғни, мойынсұнбаған өкілге қарсы республикалық өкілдікке қолдау көрсету және оны жеңіске жеткізу арқылы қысым көрсету). 108-ші Конгресте Medicare бойынша алдын ала дауыс беру 216–215 есебімен, Head Start бойынша 217–216 есебімен, Вашингтон, округ Колумбия мектептеріне ваучерлер беру туралы дауыс беру 209–208 есебімен қабылданды, ал «Жеделдетілген процедура», көбінесе «сауданы ілгерілету өкілеттігі» деп аталады, бір дауыс айырмасымен мақұлданды. Саяси жақтастары мен қарсыластары ДеЛейдің өз партиясының дауыстарын өзгерту қабілетін атап өтті, ДеЛей бұл әдісті «дауыс санын арттыру» деп сипаттады. ДеЛей Палата заң жобаларын қабылдау процесіне лоббистерді тартуымен де белгілі болды. Бір лоббист былай деді: «Менің алдыма мүшелер келіп, басқа конгрессменмен заң жобасы немесе түзету туралы сөйлесуімді сұрады, бірақ ешқашан заң жобасы бойынша жұмыс істеуімді сұрамаған – кем дегенде, қазір бізден заң жобаларын «қамшылауды» сұрап отырғандарындай». Оның қаражат жинау қабілеті оған қосымша ықпал берді. 2004 жылғы сайлау кезеңінде ДеЛейдің саяси әрекеттер комитеті ARMPAC республикалық конгресс кандидаттарына ең көп қаржы көмегін көрсеткендердің бірі болды, барлығы 980 000 доллардан астам қаржы бөлді. ДеЛейдің басқару қабілетінің нәтижесінде, оның басшылығымен Республикалық палата фракциясы бұрын-соңды болмаған тұрақты партиялық бірлік көрсетті. 2004 жылдың 30 қыркүйегінде Палата Этика комитеті бірауыздан ДеЛейді «Медикаре заңына дауыс беруі үшін өкіл Ник Смиттің ұлын қолдауға уәде бергені үшін» ескертті.

Үгіт-насихат кампаниясын қаржыландыру бойынша шығындар

2005 жылы АҚШ Палатасының этика жөніндегі комитетінің ресми ескертулерінен кейін, ДеЛейге 2002 жылғы сайлауда Техас штатының республикалық кандидаттарына көмектесу мақсатындағы заңсыз сайлау науқанын қаржыландырумен байланысты ақша жылысу және құлық жасау айыптары тағылды. Бұл айыптауды Трэвис округінің (штаттың астанасы Остин кіретін) бұрынғы округтік прокуроры Ронни Эрл ұсынды. Алғашқы сот талқылауында Эрлдің айыптау әрекеті қабылданбады, бірақ екінші сот 2005 жылдың 28 қыркүйегінде қылмыстық құлық жасағаны үшін айыптама шығарды. 3 қазанда үшінші сот ДеЛейді ақша жылысудың ауыр қылмысын жасады деп айыптады. 2005 жылдың 19 қазанында оны қамауға ордер берілді, ал ДеЛей келесі күні Хьюстон қаласындағы Харрис округі шерифінің кеңсесіне өздігінен барып ұсталды. Палатадағы Республикалық конференция ережелеріне сәйкес, ДеЛей Палатаның көпшілік көшбасшысы лауазымынан уақытша шеттеді. 2006 жылдың 7 қаңтарында, партияластарының қысымынан кейін, ол бұл лауазымға қайта оралуға ниеті жоқ екенін мәлімдеді. 2006 жылдың 9 маусымында Конгрестен отставкаға кетті. Екі судья өзін шеттетуге мәлімдегеннен кейін, Техас Жоғарғы Сотының Бас судьясы сот процесін жүргізу үшін аға аудандық судья Пэт Пристті тағайындады. ДеЛей барлық айыптауларды жою туралы өтініш білдірді. Судья Прист сайлау заңын бұзуға қатысты айыптаудың бір бөлігін қабылдамады, бірақ ақша жылысу және ақша жылысуға қатысты құлық жасау сияқты ауыр айыптауларды қарауды жалғастыруға рұқсат берді. Ол сондай-ақ, қорғау тарапының өтінішімен, ДеЛей тұратын Форт-Бенд округіне сотты ауыстыруға рұқсат бермеді, өйткені Трэвис округінде бейтарап сот отырысын өткізу мүмкін емес деп есептелді. Сот 2010 жылдың 26 қазанында Остин қаласында басталды.

Сенім

2010 жылдың 24 қарашасында ДеЛей Трэвис округінің қазылар алқасы оны екі бап бойынша да кінәлі деп тапты. Қолданылуы мүмкін жазалар мерзімі 5 жылдан 99 жылға дейінгі түрме жазасы және 20 000 долларға дейінгі айыппұл болатын, бірақ судья шартты жаза тағайындауға құқылы болды. 2011 жылдың 10 қаңтарында сот отырысынан кейін судья ДеЛейді саяси мақсатта корпоративтік қаражатты жымқыруға қатысқандығы үшін үш жылға бас бостандығынан айырды. Ақша жымқыру бабы бойынша ол бес жылға сотталды, бірақ бұл жаза 10 жылға шартты түрде қалдырылды, яғни ДеЛей 10 жыл бойы шартты түрде жазасын өтейді. Дик ДеГуэрин ДеЛейдің адвокаты болды.

Апелляция және ақталу

ДеЛей өзінің айыпталуын Остиндегі Үшінші округтік Техас апелляциялық сотына шағымдады, ол 2012 жылдың 10 қазанында ауызша аргументтерді тыңдады. 2013 жылдың 19 қыркүйегінде Апелляциялық сот оның айыпталуын жоққа шығарып, оны ақтап тастады. Әділет төрешісі Мелисса Гудвин көпшілік пікірде былай деп жазды: «Сайлау кодексін бұзу туралы келісімді қолдаудың орнына, дәлелдер көрсеткендей, айыпталушылар корпоративтік жарналарға қатысты Сайлау кодексінің шектеулерін сақтауға тырысқан». Оған келуші әділет төрешісі Дэвид Гальтни де қосылды. Бас судья Дж. Вудфин Джонс келіспей, «Корпоративтік жарналардың осы мәселеде қылмыстық қызметтен түскенін анықтау үшін жеткіліксіз заңдық дәлелдер болды деген көпшіліктің қорытындысымен келіспеймін» деп жазды. 2013 жылдың 19 наурызында Техас қылмыстық апелляциялық соты прокуратураның дискрециялық қарау туралы өтінішін қабылдады, Техас апелляциялық сотының үшінші округінің шешімін қарауға келісті. Техас қылмыстық апелляциялық соты 2014 жылдың 1 қазанында төменгі сатыдағы соттардың шешімін 8:1 дауыспен бекітті.

Ресей мұнай компанияларының басшыларының үлестері

2005 жылдың желтоқсанында «Вашингтон Пост» газеті 1998 жылы ресейлік мұнай компанияларының басшылары тобының, Ресей экономикасын құтқару мақсатындағы Халықаралық валюта қорына қатысты Делейдің дауысына ықпал ету үшін, Делейдің бұрынғы қызметкері басқаратын және лоббист Джек Абрамоффтың клиенттерімен қаржыландырылатын коммерциялық емес ұйымға ақша бергенін хабарлады. Делейдің кеңесшісі, U.S. Family Network ұйымының негізін қалаушы Эд Бакхэмнің жақындары, Naftasib мұнай компаниясының басшылары Делейдің қолдауын алу үшін 1 000 000 доллар көлеміндегі сыйлықты Вашингтон аймағындағы әуежайға жеткізуді ұсынғанын мәлімдеді. 1998 жылдың 25 маусымында U.S. Family Network ұйымы Лондонның James & Sarch Co. заң фирмасы арқылы аударылған ақшамен 1 миллион долларлық чек алды. Бұл төлем U.S. Family Network ұйымының донорлар тізіміндегі ең ірі жазба болды. Сыйлықтың бастапқы көзі тіркелмеді. Делей бұл төлем оның дауысына әсер еткенін жоққа шығарды. Naftasib компаниясы төлем жасағанын және James & Sarch Co. компаниясының өзін өкілдік еткенін жоққа шығарды. Қазір таратылған заң фирмасының бұрынғы серіктестері «құпиялылық талаптарына» сілтеме жасап, пікір білдіруден бас тартты.

"К" көшесі жобасы

ДеЛейдің лоббистік индустриямен байланысы, Республикалық партияның Конгресстегі көпшілігін Вашингтонның лоббистік ауданы К-Стритте басымдыққа айналдыруға бағытталған күшті күш-жігерін қамтыды. 1995 жылы ДеЛей, сенатор Рик Санторум және Гровер Норквист лоббистік фирмаларды жоғары лауазымдарға тек республикалық шенеуніктерді тағайындауға шақыратын науқан ұйымдастырды. ДеЛейдің айтуынша, басшылық лауазымдарында демократтар бар фирмалар көпшілік партия мүшелеріне жақын бола алмайды. 1999 жылы ДеЛей Электрондық өнеркәсіптер альянсы (EIA) бұрынғы демократ конгрессмені Дейв МакКардиді жұмысқа алғаннан кейін, Палата этика комитетінен жеке ескерту алды, ол интеллектуалдық меншік құқықтары туралы заң жобасын Палата мәжілісінен алып тастады. Фирмалар бастапқыда науқанға жауап берді, бірақ 2004 жылы сенатор Джон Керридің президенттікке үміткер болу мүмкіндігі лоббистік фирмаларға демократтарды жұмысқа алуға себеп болды.

Кубалық сигара суреті

ДеЛей ұзақ жылдар бойы Куба басшысы Фидель Кастроның режимін қатаң сынап келді, оны "қарақшылар үкіметі" деп атады және Кубаға қарсы АҚШ сауда эмбаргосын қолдады. Бірақ 2005 жылдың сәуірінде Time журналы 2003 жылдың шілдесінде Израильге жасаған, үкімет қаржылаған сапарынан алынған суретті жариялады, онда ДеЛей кубалық сигаретаны шегетіні көрінеді. Сол кезде АҚШ-та кубалық сигаретаны тұтыну немесе сатып алу заңсыз болған (бірақ АҚШ азаматтары шетелде оны сатып ала алатын). 2004 жылдың қыркүйегінде АҚШ Қаржы министрлігі заңды күшейтіп, АҚШ азаматтарының кез келген жерде кубалық сигаретаны тұтынуына (шегуіне) немесе сатып алуына тыйым салды, бірақ бұл тыйымның бір бөлігі 2016 жылдың қазан айында президент Обама тарапынан жеңілдетілді.

Федералды агенттік ресурстарын теріс пайдалану бойынша этикалық ескерту

Техаста онжылдықтың ортасында болған даулы аумақты қайта бөлу жоспары кезінде Техас Өкілдер Палатасының бірнеше демократ мүшесі, Палатаның қажетті кворумын құруына кедергі келтіру үшін Оклахомаға барыпты, осылайша Палатаның кез келген заңнаманы, соның ішінде ұсынылған аумақты қайта бөлу жоспарын қарау мүмкіндігіне тосқауыл қойды. ДеЛей Техас заң шығарушы органының мүшесі болмаса да, жоғалған заң шығарушылардың орналасқан жерін анықтау үшін бірнеше федералдық агенттіктерге хабарласып, іске қосылған. ДеЛейдің қызметкерлері Федералдық Әуе Қосымдары Басқармасына (FAA) заң шығарушылардың бірі Оклахомаға ұшып бара жатқан ұшақты табуға көмек сұраған. FAA бұл әрекетті ұшақтың қауіпсіздігіне байланысты деп есептеген. АҚШ Көлік министрлігі жүргізген тексеруде FAA-ның он үш қызметкері ұшақты іздеуге сегіз сағаттан астам уақыт жұмсағаны анықталды. ДеЛейдің қызметкерлері ФБР-ден жоғалған демократтарды қамауды сұраған, бірақ Әділет министрлігінің өкілі ДеЛей мен оның қызметкерлерінің өтінішін "ақылдан асып кеткен" деп қарастырмады. АҚШ сенаторы Джозеф Либерман (I Коннектикут штаты) ДеЛейдің бұл іске араласуына қатысты тергеу жүргізуді талап етті және Ақ үйдің кез келген қатысуы туралы хабарлауды сұрады. Палата Этика комитеті ДеЛейді FAA ресурстарын тиісінше пайдаланбағаны және Техас билігі шешуі керек мәселеге федералдық агенттіктерді араластырғаны үшін сөгіс берді.

Азаматтық іс

1999 жылдың басында The New Republic Хьюстон аймағындағы апталық басылымдарда алғаш жарияланған хабарламаға тоқталды. Бұл хабарлама 1994 жылы бұрынғы бизнес-серіктесі оған қарсы азаматтық сот ісін қозғаған кезде ДеЛейдің жалған куәлік бергенін көрсетіп тұрды. Сотқа талап арыз берген Роберт Бланкеншип, ДеЛей мен «Албо Пест Контрол» компаниясының үшінші серіктесінің оны бизнестен шығаруға тырысқандарымен серіктестік шартын бұзғанын айыптады, бірақ оны сатып алмады. Бланкеншип ДеЛей мен екінші серіктестің сенімгерлік міндеттерін бұзғаны, алаяқтық, заңсыз жұмыстан босату және корпоративтік үміттерді жоғалту туралы шағымдап сотқа жүгінді. Сотта жауап берген кезде ДеЛей өзінің «Альбо» компаниясының қызметкері немесе директоры емес екенін және екі-үш жыл бұрын отставкаға кеткенін мәлімдеді. Алайда, оның Конгресске ұсынған мәлімдемелерінде, оның ішінде куәлік бергеннен кейін бергендерінде, ол 1985 және 1994 жылдар аралығында компанияның президенті немесе төрағасы болғаны көрсетілген. Бланкеншип сондай-ақ «Альбо» ақшасының ДеЛейдің конгресске сайлау науқанына заңсыз жұмсалғанын мәлімдеді. ДеЛей мен Бланкеншип белгісіз сомаға келісімге келді. Бланкеншиптің адвокаты, егер ол конгресске ұсынған мәлімдемелер туралы білген болса, бұл істі жалған куәлік беру бойынша қылмыстық іс қозғау үшін округтік прокурорға жіберген болар еді деді. 2006 жылы ДеЛейдің бұрынғы саяси көмекшілері Тони Руди мен Майкл Сканлон, сондай-ақ Абрамофф өзі тергеуге қатысты айыптаулар бойынша кінәларын мойындады. Саяси бағанашы Роберт Новак Абрамоффтың «Том ДеЛей туралы ешқандай жағымсыз ақпараты жоқ екенін және оны федералды прокурорлармен жасалған келісіміне қатыстырмағанын» хабарлады. ABC телеарнасының «20/20» бағдарламасы мен NPR хабарлағандай, Абрамофф 1997 жылы ДеЛеймен бірге Солтүстік Мариан аралдарына сапар барысында, қызметкерлерді аборт жасауға мәжбүрлейтін секс-шоптар мен терлеу цехтарына тыйым салатын заңдарды тоқтату үшін ДеЛейге лобби жасады. Сапар барысында ДеЛей бұл заң жобасын күн тәртібіне қоймауға уәде берді. 2000 жылы АҚШ Сенаты Солтүстік Мариан аралдарындағы жұмысшыларға АҚШ еңбек және ең төмен жалақы заңдарын қолдануды кеңейту туралы жұмысшылар реформасы заң жобасын бірауыздан қабылдады. ДеЛей, Палатаның республикалық өкілі, Палатаның бұл заң жобасын қарастыруын тоқтатты. Кейіннен ДеЛей, өкіл Питер Хоекстраның (R-MI) фактілерді анықтау миссиясын, оның кіші комитет төрағалығынан айырылуымен қорқытып, тоқтатып тастады. Сол айдың соңында ДеЛейлер, Руди, тағы бір көмекші және Абрамофф Лондон мен Шотландияға сапар шекті. Абрамофф сапарға билеттерді төледі, ал лоббист Эд Бакхэм Шотландиядағы Сент-Эндрюс гольф алаңындағы қонақ үйдің шығындарын төледі. Абрамоффқа сапарды ұйымдастырған «Ұлттық қоғамдық саясатты зерттеу орталығы» ақша төледі. Сапар басталған күні «Ұлттық орталық» Абрамоффтың екі клиентінен, «eLottery, Inc.» интернет-лотерея қызметінен және Миссисипи шоктаулық үндістер тобынан үлкен сыйлықтар алды. Екі ұйым да ДеЛейдің сапарына ақша төлегенін жоққа шығарды. Палатаның ережелері мүшелерге лоббистерден сапар шығындарын қабылдауға тыйым салады және мүшелердің сапарларға ақы төлеу үшін пайдаланатын қаражаттың көздерін білуін талап етеді. ДеЛей лоббистердің сапар шығындарын төлегенін білмейтінін мәлімдеді. 2000 жылдың шілдесінде ДеЛей интернеттегі құмар ойындарды шектеу туралы заң жобасына қарсы дауыс берді. «eLottery» және Чоктаулар бұл заң жобасына қарсы болды. 2006 жылдың қаңтарында «Associated Press» агенттігі 2001 жылы ДеЛейдің АҚШ Бас прокуроры Джон Эшкрофтқа Техас штатындағы Алабама Кушатта тайпасына тиесілі казиноны жабуға шақыратын хатқа бірлесіп қол қойғанын хабарлады. Екі апта бұрын Чоктаулар ДеЛейдің «Texans for a Republican Majority PAC» (TRMPAC) саяси акциялық комитетіне 1000 доллар сыйлық ретінде берген. ДеЛейдің өкілі бұл сыйлықтар ДеЛейдің әрекеттеріне әсер еткенін жоққа шығарды. Қазіргі уақытта және хат жазылған кезде Техаста казинолар немесе басқа да жеке құмар ойындары, тіпті үнді резервацияларында да заңсыз. Сканлон, Абрамоффтың лоббистік серіктесі, 2005 жылдың қарашасында сөз байласу бойынша айыптаулар бойынша кінәсін мойындады. Абрамофф 2006 жылдың 3 қаңтарында алаяқтық, салық төлеуден жалтару және сөз байласу бойынша айыпты мойындады және үкіметтік тергеуде ынтымақтасуға келісті. Оның ынтымақтастығы ДеЛейді Палатадағы көпшілік көшбасшысы лауазымына қайта оралуға жасаған әрекеттерін тоқтатуға мәжбүр еткен болуы мүмкін. Абрамофф клиенттерді Эд Бакхэмнің «Alexander Strategy Group» (ASG) лоббистік фирмасына жолдады. Сонымен қатар, Абрамоффтың клиенттері Бакхэмнің «U.S. Family Network» ұйымына 1,5 миллион доллардан астам ақша берді, ол кейін ASG ұйымына 1 миллион доллардан астам төледі. 1998–2002 жылдары ASG Том ДеЛейдің әйелі Кристин ДеЛейге ай сайын 3200 мен 3400 доллар аралығында жалақы төледі. ДеЛейдің адвокаты Ричард Каллен бастапқыда төлемдердің бір бөлігі белгілі бір Конгресс мүшелерінің кеңселерiне оның шақыруларымен жасалғанын, олардың сүйікті қайырымдылық ұйымдарының атауларын сұрап, одан кейін бұл ақпаратты Бакхэмге, сондай-ақ осы қайырымдылық ұйымдар туралы бірқатар ақпаратты жібергенін айтты. 2006 жылдың мамыр айының басында Каллен төлемдердің бір бөлігі әйелі күйеуіне жалпы саяси кеңес бергені үшін де болғанын айтты. Барлығы Кристин ДеЛей ASG ұйымынан тікелей 115 000 доллар алды, ал фирма зейнетақы шотына 25 000 доллар салды. Оның ASG ұйымымен жұмысы АҚШ Әділет министрлігі тарапынан тергеуге алынды. 2010 жылдың тамызында ДеЛейдің ісі бойынша жетекші кеңесшісі Ричард Каллен мәлімдеме жасап, үкімет Абрамоффпен байланыстары бойынша алты жылдық тергеуді аяқтады. Техастағы мемлекеттік сот ісі жалғасты.

Ішкі саясат

Экономикалық саясат бойынша ДеЛейге Америкалық салық реформасы үшін, салыққа қарсы консервативті ұйым, 95-тен 100-ге дейін баға берді, ал АҚШ Сауда палатасы, бизнес лоббисі, 95-тен 100-ге дейін бағалады. Ол елдегі ең ірі кәсіподақтар ұйымы AFL–CIO-дан ең төменгі 0% балл алды. Экологиялық саясат бойынша ол Сьерра клубы мен Қорғаушы дауыс берушілер лигасынан 0 рейтинг алды. Ол АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігін қатаң сынап, оны "үкіметтің гестапосы" деп атады. Қару саясатында ДеЛей қару иелерінің құқықтарын берік қолдап, қаруды бақылау заңдарын жеңілдетіп, қатаң бақылауға қарсы болды. Ол Американың Ұлттық атқыштар қауымдастығынан (NRA) "A+" бағасын алды, бұл елдегі қару құқықтарын қолдаушы ең ірі лобби. Америка Азаматтық бостандықтар одағы оның дауыс беру тарихының азаматтық бостандықтар платформасымен 0% сәйкес келетінін анықтады. Иммиграция мәселесінде ДеЛей иммиграцияны шектеуді мақсат тұтқан Америка иммиграциялық реформа федерациясынан (FAIR) 100% ең жоғары балл алды. ДеЛей аборт жасауға қарсы болды. ДеЛей эволюция теориясын оқытуға қарсы. 1999 жылы Колумбайн орта мектебіндегі оқиғадан кейін ол Конгресс жазбасына мынадай мәлімдеме енгізді: "біздің мектеп жүйелері балаларымызды олар түпнұсқалық саз шұбақтан эволюциядан шыққан даңғыл маймылдар емес, ештеңе емес деп үйретеді". 2001 жылы ДеЛей табысқа байланысты салық жеңілдіктерін (EIC) арттырудан бас тартты, осылайша президент Джордж У. Бушқа қарсы шықты, ол жылына 10 500 және 26 625 доллар табатын адамдар үшін салықты қысқарту туралы конгресс шайқасында болды. Журналистер ДеЛейден EIC-ті арттыру туралы не істейтінін сұрағанда, ол жай ғана "[Бұл] болмайды" деді. Президенттің баспасөз хатшысы Ари Флейшер президенттің табыс салығын азайту туралы ниетін қайталағанда, ДеЛей: "Соңғы рет тексергенімде, олардың [атқарушы билік] дауыс беру құқығы жоқ" деп жауап берді. 2003 жылы ДеЛей Сенаттағы демократтарды және "БАНАНА (Қайда да ештеңе салмау)" деп аталатын экологиялық белсенділерді 2003 жылғы Солтүстік Америкадағы тоқ кесілуі сияқты мәселелерге заңнамалық шешімдерді қабылдауға кедергі келтіргені үшін айыптады. ДеЛей 2003 жылы Хьюстонның METRORail жеңіл рельстік жобасы туралы көпке жария етпеді, бірақ бұрын Хьюстонға жеңіл рельстік жолды кеңейтуге қарсы болған. Кейінірек ДеЛейдің Республикалық көпшілік саяси әрекет комитеті (ARMPAC) және оның конгресс сайлау комитеті Техастың нағыз мобильділігі үшін ақша жібергені белгілі болды, бұл жобаға қарсы болған ұйым. Ұсыныс аз дауыспен қабылданды. Бұрынғы қарсылығына қарамастан, жоба қабылданғаннан кейін ДеЛей жеңіл рельстік жобаға қаржы табуға көмектесті. 2004 жылы Палатаның этика комитеті ДеЛейдің 2002 жылғы энергетикалық заңға қатысты әрекеттері үшін бірауыздан сөгіс жасады. Комитет меморандумында ДеЛей "донорларға сол кездегі энергетикалық заңнама бойынша ДеЛей өкіліне арнайы қолжетімділік берілген сияқты көрініс тудырды" делінген. 2005 жылы ДеЛей президенттің қалауына қарсы, 2005 жылғы Энергетика саясаты заңында MTBE үшін "қауіпсіз белім" ережесін енгізді, оған Репрезентанттар палатасының мүшесі Джо Бартон қосылды. ДеЛей 2005 жылғы банкроттық пен тұтынушыларды қорғау заңын қолдады. Заңға сыншылар оның несие берушілерді тұтынушылардан артық бағалап, несие картасы индустриясы заңға қолдау көрсету үшін миллиондаған доллар жұмсағанын айтты. Заң жобасы Конгресте қабылданды.

Терри Шиаво

ДеЛей Терри Шиаво ісін "Конгрестегі ең мақтаныш сәттерімнің бірі" деп атады. ДеЛей осы мәселеге федералдық араласуды ұйымдастыруға көмектескені үшін көп талқыланды. 2005 жылдың наурыз айындағы құрбандықта, Флоридадағы миы зақымданған әйелдің тамақтандыру түтігі үшінші рет ажыратылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, Палата төтенше сессияда жиналып, Шьявоның ата-анасына федералды судьяға тамақтандыру түтігін алып тастауды қарауға рұқсат беретін заң жобасын қабылдады. ДеЛей тамақтандыру түтігін алып тастауды "адамдық емес әрекет" деп атады. 1988 жылы ауыр апаттан кейін комада болған әкесінің өмірін қолдауын тоқтатуға келіскенін Los Angeles Times жариялаған кезде ДеЛей сыншылардың екіжүзділік айыбына ұшырады. ДеЛейді бірқатар резонансты қылмыстар мен судьяларға қарсы өлім туралы қорқытулар орын алғаннан кейін зорлық-зомбылықты қолдады деп айыптады, ол: "Терри Шиавоның өліміне жауапты адамдар өз ісінің жауабын беруі керек" деді. ДеЛейдің бұл сөздері 2005 жылдың 28 ақпанында Чикаго судьясы Джоан Лефковтың анасы мен күйеуінің және 2005 жылдың 11 наурызында Атланта судьясы Роуленд Барнстың қазасына орай айтылды. ДеЛейдің қарсыластары судьялардың шешімдері жұртқа ұнамаған жағдайда, судьяларға қарсы зорлық-зомбылықты ақтауға тырысқанын айыптады. "Америка жолы үшін халық" ұйымының президенті Ральф Нис ДеЛейдің пікірлері "жауапсыз және кейбіреулер оны соттарымызға қарсы кешірілмейтін әрекеттерді ақтау ретінде қарастыруы мүмкін" деді.

Сыртқы саясат

ДеЛей Израиль мемлекетінің беделді жақтасы болды, ол былай деді: "Республикалық жетекшілер, әсіресе Өкілдер палатасындағы жетекшілер, Израильге қатысты саясатты сыртқы саясатымыздың басты құралына айналдырды, бұл демократтардың жетекшілерін қынжырлатады, себебі олар біздің мұны не үшін жасайтынымызды түсіне алмайды!" 2002 жылы сөйлеген сөзінде ДеЛей "Республикалық конференция мен Өкілдер палатасы Американың Израиль мемлекетімен одақты сақтап, нығайту үшін барлық мүмкіндіктерін пайдаланады" деп уәде берді. 2003 жылы Израильге жасаған сапарында ДеЛей елді аралап, Кнессет мүшелеріне сөз сөйледі. Оның жерді беруге қатысты ұстанымы соншалықты қатаң болғандықтан, Израильдің консервативті Ұлттық одақ партиясының депутаты Арьех Эльдад: "Оның қолын бергенде, оны тыңдағанша Кнессеттегі ең оңшыл адам өзім болдым деп ойладым" деді. Бұрынғы Моссад басшысы Дэнни Ятом: "Ликуд партиясы осы кісімен салыстырғанда ештеңе емес" деді. 2005 жылы Буш әкімшілігіне наразылық білдіре отырып, ДеЛей Палестина басшылығына тікелей көмек көрсетуден бас тартуды ұйымдастырды. Бұл келісімді Америка-Израиль істері жөніндегі комитет (American Israel Public Affairs Committee) жасасқан. Заң қабылданысынан кейін, кейбір еврей басшылары "Техас штатының республикашысы, евангелист христиан, Палестина мемлекетінің құрылуына қарсы, америкалық және израильдік тараптардың екі мемлекеттік шешімге қол жеткізуге тырысуына қаншалықты бөгет қоятыны туралы" алаңдаушылық білдірді.

Сайлау тарихы

+Нәтижелер 1984–2004 жылдар
Жыл Республикалық дауыс % Демократиялық дауыс % 3-ші партия дауысы % 4-ші партия дауысы %
1984 Том Делей 125,225 66.4% Даг Уильямс 66,495 33.7%
1986 Том Делей 76,459 71.8% Сьюзан Директор 30,079 28.2%
1988 Том Делей 125,733 67.2% Уэйн Уолкер 58,471 31.3% Джордж Харпер 2,276 1.2%
1998 Том Делей 87,840 65.2% Хилл Кемп 45,386 33.7% Стив Групе 1,494 1.1%
2000 Том Делей 66% Хилл Кемп 34%
2002 Том Делей 63.2% Тим Райли 35.0% Джоэл Уэст 0.8% Джерри Лафлер 1.0%
2004 Том Делей 150,386 55.2% Ричард Р. Моррисон 112,034 41.1% Майкл Фжетланд 5,314 1.948% Том Моррисон 4,886 1.8%

Конгресстен кейінгі өмір

Конгресстен кеткеннен кейін, заңдық мәселелерін шешумен қатар, ДеЛей Стивен Мэнсфилдпен бірлесіп «Шығын жоқ, тізе бүкпеймін: Бір американнің күресі» атты саяси мемуарын жазды, негізінен саясатқа қатысты медиа сұхбаттары берді, жеке блог ашты, ресми Facebook парақшасын ашты (үшінші жақта жазылған), Twitter-де белсенділік танытты (бірінші жақта жазылған) және ABC телеарнасының көп көрерменге таныс «Жұлдыздармен билеу» реалити-шоуының тоғызыншы маусымында қатысты. ДеЛей Конгресстен кеткеннен бері саяси әрекеттеріне рухани ықпал бар дейді, ол бір сұхбатта: «Мен Құдайды тыңдаймын, мен естігенім – Республикалық партияның консервативті базасын қайта құруға өзімді арнауым керек, және бізді бағаламау керек деп ойлаймын» деді.

Блог және кітап

2006 жылдың 10 желтоқсанында ДеЛей жеке блогын іске қосты. 2008 жылдың тамызында "Жұлдыздармен билеуге" қатысқаннан кейін, ДеЛей жеке веб-сайтындағы саяси мазмұнның басым бөлігін жойып, оны "ДеЛеймен билеу" деп қайта брендтеді. 2007 жылдың наурыз айында ДеЛей Стивен Мэнсфилдпен бірлесіп жазған "No Retreat, No Surrender: One American's Fight" кітабын жариялады. Кітапқа Раш Лимбо алғысөз жазды, ал кіріспесін Шон Ханнити жазды. Кітапта даулы мәлімдемелер бар, оның ішінде ДеЛейдің факті ретінде келтіргені, Клинтон әкімшілігінің Ақ үйден әскери форма киюге тыйым салуға тырысқаны туралы айғақ, бірақ бұл мәлімдеме бірнеше рет жалған екені дәлелденді.

Жұлдыздармен билеу

ДеЛей "Dancing with the Stars" шоуының тоғызыншы маусымына қатысты. Бұл шындықтан телеарнадағы би сайысы шоуында ДеЛей сияқты атақты адамдар кәсіби бишілермен жұптасады. ДеЛейдің би серігі, екі мәрте жеңімпаз атанған Шерил Берк болды. ДеЛей бұл шоуда қатысып жатқан екінші бұрынғы саясаткер, одан бұрын Цинциннати қаласының 1977-78 жылдардағы мэрі, үшінші маусымның қатысушысы Джери Спрингер болған, ол "The Jerry Springer Show" атты сенсациялық телешоудың жүргізушісі ретінде әйгілі.

"Бірінші туған" жанның заговор теориясы туралы талқылау

2009 жылдың 19 тамызында ДеЛей, «Dancing with the Stars» телешоуының тоғызыншы маусымында өнер көрсетуге қатысатынын жарнамалау мақсатымен түрлі телешоуларда болып, MSNBC арнасының «Hardball» саяси жаңалықтар және ток-шоуының жүргішсісі Крис Мэтьюспен сұхбаттасты. ДеЛей саяси жаңалықтардың орталығына айналды.

Жеке өмір

1967 жылы ол мектептен танысқан Кристин Фуррға үйленді. 1972 жылы ДеЛейлердің Даниель есімді қызы дүниеге келді, ол мемлекеттік мектепте математика пәнінің мұғалімі болды. Техас штатының заң шығарушы органында жұмыс істеген кезінде ДеЛей алкоголизммен күресіп, плейбой ретінде танылды және "Жылы ванна Том" деген лақап атын алды. 1984 жылы Конгресске сайланған кезде ол қабылдаулар мен қайырымдастық шараларында "сегіз, он, он екі мартини" ішетін болған. 2001 жылға қарай ол 1996 жылдан бері Хьюстон қаласындағы лоббист, кіші інісі Рэндимен сөйлеспеген. 1996 жылы Палатаның этика комитетіне түскен шағымнан кейін ДеЛей мүдделердің қақтығысына ұшырамас үшін інісімен қарым-қатынасын тоқтатқанын мәлімдеді.