Кіріспе

ФБР-дің "Абскам" операциясы, кейде "АБСКАМ" деп те жазылады, 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында АҚШ Конгресінің екі палатасынан жеті мүше және басқа да адамдарды пара алу мен сыбайлас жемқорлық үшін соттауға әкелді. Екі жылдық тергеу бастапқыда ұрланған мүлік саудасымен және көрнекті бизнесмендердің сыбайлас жемқорлығымен күресуге бағытталған, бірақ кейін сыбайлас жемқорлықты зерттеуге ұласты. ФБР-ге АҚШ Әділет министрлігі көмектесті, ал түрлі саяси қызметтер үшін ойдан шығарылған араб компаниясынан пара алған саясаткерлерді бейнеге түсіргені үшін Мель Вайнберг сотталды. 30-нан астам саяси тұлға тергелді, ал АҚШ Өкілдер палатасының алты мүшесі мен Сенаттың бір мүшесі кінәлі деп танылды. Нью-Джерси штатының Сенатының бір мүшесі, Филадельфия қалалық кеңесінің мүшелері, Нью-Джерси штатының Камден қаласының мэрі және Иммиграция және натурализация қызметінің инспекторы да сотталды. Операция ФБР-дің Нью-Йорк штатындағы Хаупподж кеңсесінен басқарылды. Ол бюроның Нью-Йорк бөлімін басқарған Директордың көмекшісі Нил Уэлч пен Нью-Йорк қаласының шығыс округіндегі Әділет министрлігінің Ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес тобының басшысы Томас П. Пуччоның қадағалауында болды. "Абскам" – операцияның ФБР берген кодтық атауы, құқық қорғау органдарының мәліметінше, ол "арабтық алаялық" сөзінің қысқартылған түрі. Америка-Араб қатынастары комитеті наразылық білдірді. Сондықтан, шенеуніктер қысқартудың бастапқы көзін ойдан шығарылған компанияның атынан "Абдулдың алаялығы" деп өзгертті.

Операция

1978 жылдың наурыз айында Лонг-Айленд қаласындағы ФБР кеңсесінің Джон Ф. Гуд "Абскам" деп аталатын операцияны құрып, бақылауды жүзеге асырды, ол бастапқыда ұрлық, жалған құжат жасау және ұрланған өнер туындыларын зерттеуге бағытталған еді. ФБР бұл операцияны жоспарлауға және жүргізуге сотталған алаяқ, халықаралық алаяқ және ақпарат беруші Мелвин Вайнбергті және оның әйелі Эвелин Найтты тартты. Олар сол кезде түрмеге қамалуға тиіс болған, ал олардың көмегі үшін ФБР оларды мерзімінен бұрын босатуға келісті. Вайнберг ФБР-ге Абдул Энтерпрайзз атынан Chase Manhattan банкінде 1 миллион долларлық шот ашуды тапсырды, бұл компанияға операциясын жалғастыру үшін қажетті сенімділікті сыйлады. Казино жобаларының ішінде Ритц Карлтон Атлантик-Сити, Дюнес қонақ үйі мен казиносы (Атлантик-Сити), Пентхаус Бордвок қонақ үйі мен казиносы және шейхтің ойдан шығарылған казиносы бар еді. Бұл жалған инвестициялық схемаға қатысқан алғашқы саяси тұлға Камден қаласының мэрі Анджело Эрричетти болды. Ақшалай сыйақыларға ие болу үшін Эрричетти шейхтердің өкілдеріне: "Мен сізге Атлантик-Ситиді беремін" деді. Эрричетти бірнеше мемлекеттік қызметкерлерді және АҚШ Конгресінің мүшелерін тартуға көмектесті, олар ақшалай параға (бастапқыда 100 000 доллар, бірақ кейін 50 000 долларға дейін төмендетілді) саяси ықпал етуге дайын болды. Вашингтон қаласының Фоксхолл ауданындағы үйлер, Флоридадағы яхта, Пенсильвания және Нью-Джерсидегі қонақ үйлер осы схемаға қатысты. Әрбір айыпталған саясаткерге жеке сот процесі өтті. Осы сот процестерінде "Абскам" операциясының этикасына қатысты көптеген пікір қақтығыстары туды. Көптеген адвокаттар өз клиенттерін қорғау үшін ФБР-ді қасақана тұзаққа түсірді деп айыптады. Кейбір судьялар осымен келіссе де, апелляциялық соттар ақырында бұл талапты жоққа шығарды және әр саясаткер кінәлі деп танылды.

Анджело Эрричети

Анджело Эрричетти, Нью-Джерси штатының Камден қаласының мэрі, "Абскам" операциясы кезінде ұсталған алғашқы үкімет шенелігі болды. 1981 жылдың 1 мамырында ол пара алу және өкіметтік лауазымын пайдаланып бизнеске көмектесу бойынша тоғыз айып тағылып сотталды. Уильямс ФБР агенттерімен бірнеше рет кездесіп, оның адвокаты Александр Файнбергке компанияның 18% үлесін беру арқылы титан кенін өндіру жобасына қатысу туралы келісім жасады. Содан кейін Уильямс Сенаттағы өкіметтік лауазымын пайдаланып, мемлекеттік келісімдерді сол жобаға бағыттайтынына уәде берді. Сотта Уильямстың адвокаттары оған пара берілмегенін, себебі титан кенін өндіру компаниясының акциялары құнсыз болғанын айтты. Қылмыстық істі тоқтатуға тырысқан басқа да қорғаушылар, ол Әділет министрлігі тарапынан таңдамалы қудалаудың құрбаны болғанын, себебі ол Демократиялық партияның ішкі сайлауында Джимми Картер емес, Тед Кеннедидің президенттік кандидатурасын қолдаған еді деп мәлімдеді. Бұл аргументтерді қазылар алқасы қабылдамады және 28 сағаттық кеңес соңын 1981 жылдың 1 мамырында Уильямсты кінәлі деп тапты. Кейін Уильямс берген апелляциялық шағымдарында басты айыптау куәгері жалған куәлік бергені және оның тұзаққа түскені туралы дәлелдер келтірді. Кінәлі үкім күшінде қалды және Уильямс үш жылға бас бостандығынан айырылды. Сотталғаннан кейін Сенаттың этика комитеті Уильямсты айыптады және Сенаттың абыройын түсіргені және оның "этикалық тұрғыдан жағымсыз мінез-құлқы" үшін оны Сенаттан шығару туралы мәселені қарауға жіберді. Уильямстың қолдаушылары айыптаудың жеткілікті екенін және оны шығарудың қажеті жоқ деп мәлімдеді. Сенат Уильямсты айыптауға дауыс берді, бірақ оны шығару туралы дауыс беруге үлкермес бұрын, Уильямс өзінің мандатын тастап кетті. Өзінің отставка туралы мәлімдемесінде Уильямс өзінің кінәсіз екенін жариялады. Ол өзінің ісіне қатысты тергеу Сенаттың құқықтарына жасалған ауыр шабуыл екенін және басқа сенаторлар үкіметтің басқа тармақтарының олардың қызметіне қатысты тексерулеріне сақ болуы керек екенін айтты. Уильямс үш жылдық жазасының екі жылын Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласындағы федералды түрмеде өткізді. Ол жазасының қалған бөлігін "Интегрити Хаус" жартылай үйінде өткізді, кейіннен ол 2001 жылдың 17 қарашасында рактан қайтыс болғанға дейін директорлар кеңесінің мүшесі болды. Ол сондай-ақ президент Билл Клинтоннан кешірім сұрады, бірақ оның өтініші қабылданбады. Уильямс шамамен 80 жыл ішінде түрмеге қамалған алғашқы сенатор болды және егер шығару туралы ұсыныс мақұлданған болса, Азамат соғысынан бері Сенаттан шығарылған алғашқы сенатор болар еді. Тіл білімі сарапшысы Роджер Шуй Уильямстың кінәсіздігіне сенімді. Уильямстың шейхқа ұқсаған агентпен кездескенін көрсететін жазбада: "Бір сәтте шейх параны тікелей Уильямске ұсынды: "Мен тұрақты тұру үшін ақша беруді қалаймын". Уильямстың жауабының алғашқы төрт сөзі "Жоқ, жоқ, жоқ, жоқ" болды. Сол кездегі айыптау туралы ескертуде Уильямске қарсы ешқандай іс жоқ екені айтылған, бірақ судья өзінің шешімінде "сыбайлас жемқор шенелдердің цинизмін және екіжүзділігін" айыптап, оны қарастырмады. Соттан кейін алқабилердің бірі, егер ол барлық фактілерді білген болса, Уильямсты кінәлі деп таппайтынын айтты.

Фрэнк Томпсон

Фрэнк Томпсон (ДНЖ) – Трентон, Нью-Джерси штатынан сайланған Конгресс депутаты. Ол ФБР агенті, араб шейхы кейпінде берген параны алғаны үшін айыпталып, сотталды. Томпсонға арабтарға белгілі бір иммиграциялық заңдарды еңсеруге көмектесу үшін ақша ұсынылған еді.

Ричард Келли

1982 жылы Ричард Келлидің үкіміне қатысты шағым жасалды, себебі оны тұзаққа түсірген деп есептелді. Өзінің жалғыз республикашы екенін айтқан Келли, Абдул Ентерпрайзден алынған параға қатысқандай болғанын мойындады. Ол сыбайлас жемқорлыққа қарсы жеке операция жүргізіп жатқанын және ФБР оның тергеуіне кедері келтіргенін мәлімдеді. Бірақ апелляциялық сот бұрынғы үкімді күшінде қалдырып, Келли 13 ай түрмеде жазасын өтеді.

Джон Дженрет

Джон Дженрет палатадан қуылғанға дейін отставкаға кеткен санаулы адамдардың бірі болды. Ол ФБР жасырын қызметкерлерімен кездескен кезде. Ол ешқашан сотталған жоқ немесе қудаланған жоқ, бірақ ол осы даудың айыптамасыз серіктесі деп танылды. Осыған байланысты, ол сол кездесуде келісімге қатысқан деп айтылған екі конгрессмен – Франк Томпсонға (Нью-Джерси штаты) және Джон Мерфиге (Нью-Йорк штаты) қарсы куәлік берді. Видеотаспадан алынған қысқаша үзіндіде Муртаның: «Мен қызығушылық танытпаймын, кешіріңіз. Қазіргі уақытта» деген жауабы естіледі, бұл 50 мың доллар қолма-қол ақша ұсынысына тікелей жауап болды. 1980 жылдың қараша айында Әділет министрлігі Муртаның осы дауға қатысқандығы үшін қудаланбайтынын мәлімдеді. АҚШ прокуратурасы Муртаның өз округіне инвестиция тартуды көздегенін түсіндірді. Таспаны толық қарағанда Муртаның «500 немесе 1000» кеншіні жұмысқа қайтаруға мүмкіндік беретін болашақ инвестициялық мүмкіндіктерді айтқанын көруге болады. 1981 жылдың шілдесінде Палата Этика комитеті көбінесе партиялық дауыс беру нәтижесінде Муртаға қарсы айыптау қоймауды шешті. Сол күні комиссияның арнайы кеңесшісі және демократ болған Э. Баррет Преттимен-кішінің отставкаға кетуі наразылық актісі ретінде қарастырылды. Мурта Конгресте көрнекті фигура болып қала берді және 2010 жылдың 8 ақпанында қайтыс болғанға дейін 36 жыл ішінде сайлау округінен 19 рет қайта сайланды.

Ларри Пресслер

Сенатор Ларри Пресслер (R SD) пара алудан бас тартып, сол кезде: "Сәттен тұрыңыз, сіз ұсынатын нәрсе заңсыз болуы мүмкін" деді. Ол оқиғаны дереу ФБР-ге хабарлады. Сенатор Пресслерге Уолтер Кронкайттың кешкі жаңалықтарда оны "батыр" деп айтқанын естігенде, ол: "Мен өзімді батыр деп есептемеймін, егер параны қабылдамау 'батырлық' болса, біз неге тоқтадық?" деді.

Боб Гюччионе

"Пентхаус" журналының баспашысы Боб Гуччионеге де жасырын ФБР агенттері пара ұсынды. Гуччионе Атлантик-Ситиде "Пентхаус Бордвок" қонақ үйі мен казиноын салуда болды және оған қаржыландыру қажет еді. Ол "Абскам" ісінің Атлантик-Ситидегі мүдделерімен байланысты болғандықтан, Вайнберг оған жақындап, араб шейхы казино жобасына 150 миллион доллар инвестиция салуға дайын екенін, бірақ казино егер ойын лицензиясын алған жағдайда ғана бұл мүмкін екенін айтты. Вайнберг Гуччионеден лицензия алу үшін Нью-Джерси ойын басқармасының шенеуніктеріне 300 000 доллар пара төлеуін сұрады. Гуччионе бас тартып, "Сенің ақылың орнында ма?" деді. "Абскам" скандалы жарияланғаннан кейін Гуччионе федералды үкіметке сот ашты, бірақ сотта жеңіледі.

Жозеф А. Маресса

1980 жылы Нью-Джерси штатының сенаторы Джозеф А. Маресса Абскам жасырын операциясына қатысқан ФБР агенттерінен 10 000 доллар қабылдады. Ақша Марессаға, нақты емес араб шейхының атынан, оның қолдауын алу үшін берілді, ал оның орнына Маресса Атлантик-Ситидегі казиноға құмар ойындарына лицензия алу үшін заңнамалық қолдау көрсетуге тырысты. Маресса бұл ақшаны заңдық төлем ретінде қабылдағанын түсіндіріп, былай деді: "ОПЕК мұнай ақшасының бір бөлігін АҚШ-қа қайтару – патриоттық міндет деп ойладым". Маресса өз әрекеттері үшін қудаланбады.

Фильмдер

Француз режиссері Луи Маль Абскам оқиғасын "Майамидегі ай" атты киносценарийге бейімдеді, онда Дэн Айкройд пен Джон Белуши түсуге тиіс болған, Белуши Вайнбергтің қияли нұсқасын сомдайтын еді. 1982 жылғы наурыз айында Белушидің қазасы фильм жоспарларын күйретіп жіберді. Сценарийді Джон Гуаремен бірлесіп жазды, ол сондай-ақ Мальдің "Атлантик-Сити" фильмінің де сценарийін жазған болатын, ал Маль өндірілмеген сценарийді сол аттас пьесаға айналдырды. 1989 жылғы "Шпиондар отбасы" атты мини-сериалында, совет шпионы Джон Уокер рөліндегі Пауэрс Бут Абскамға тікелей емес сілтеме жасады. Уокердің әріптесі Джерри Уитворт ФБР-дің араласу мүмкіндігіне байланысты ойлана бастағанда, Уокер сеніммен: "ФБР конгрессмендерді тұзаққа түсіру үшін арабтарға ұқсап киінумен әлгідей айналысып жатыр, тыңшылықпен айналысуға уақыты жоқ" деді. 1997 жылғы "Донни Браско" және 2003 жылғы "Қазылар алқасы" фильмдерінде Абскам туралы айтылады. Абскам операциясы 2013 жылғы Дэвид О. Расселлдің "Американдық алаяқ" көркем фильмінде бейнеленді, ол он Оскарға ұсынылды. Фильм тікелей бейімдеу емес, "қияли туынды" ретінде сипатталады. Экранның басында: "Бұл оқиғалардың кейбірі шын мәнінде болды" деп жазылған.

Теледидар

Saturday Night Live 1980 жылы 9 ақпанда "The Bel Airabs" (The Beverly Hillbillies пародисы) атты скетчте осы дауды пародиалады. "Fridays" бағдарламасы "Abscam Camera" (Candid Camera пародисы) атты скетчте осы дауға пародия жасады. Бұл оқиға "Синфелд" сериалының "Есікті есепші" атты эпизодында еске алынды. "Abscam" сонымен қатар "Simon & Simon" эпизодында ФБР агентіне айтылған сөгіс ретінде қолданылды. "Даллас" сериалының "Юингтер үйінің құлауы" атты эпизодында ФБР агенті Юингті мемлекеттік қызметкерге пара беруге көндіруге тырысады. Бірақ, J.R. жасырын камераны байқап, пара беруге ниеті жоқ екенін мәлімдейді. ФБР агенті ашуланып: "Мен мұның қалай болғанын түсінбеймін, тіпті ABSCAM ісімен байланысты бірнеше адамды ұстағанмын", - дейді. Бұл туралы "Джефферсон" сериалының "Қарсыластар" атты эпизодында айтылады. Луиза бір тұтқыннан жезөкшелік қылғаны үшін түрмеге түскенін сұрайды. Ол: "Жоқ, біз "Abscam" ісіне қатысқан үш сенатормыз", - деп жауап береді.

Музыка

Принс 1981 жылғы «Controversy» альбомындағы «Annie Christian» әнінде Abscam оқиғасына сілтеме жасайды. 1980 жылы фолк әншісі Том Пэкстон өзінің «The Paxton Report» альбомында «Мен сені араб деп ойладым» (айтылуы Ай’раб) әнін жазды және орындайды. 2019 жылы инди-рок әртісі Дэвид Берман «Storyline Fever» әнінде «Abscam операциясы кезінде жасалған шаш үлгісі» деген мәтінді айтады.

Баспа құралдары

1981 жылғы «Блум округі» комиксінде Майло Блум өзін сотталып жатқан сенатор ретінде көреді, оны (басқа көптеген нәрселермен қатар) «Араб түйесін қырқып сатушы болып көрінген ФБР агенттерінен ақша алғандығы» айыпталды. Кейінірек жарық көрген комиксте Майло жергілікті «Бейкон» газетінде тілші болып жұмыс істеген кезде де осы әрекетке тырысады, бірақ сенатор Бедфеллоу оның Майло екенін білетінін айтады. Майло өзінің араб екенін және куәлігін көрсете алатынын мәлімдейді, Bedfellow-дан куәлігін іздеп жатқанда пара ақшасын ұстауын сұрайды, сосын суреті түсіріліп, «Қолға түсті!» деген бұрмаланған тақырыппен жарияланады. «Доунсбери» комикстері де тергеуді пародизациялайды; оларда конгрессмендер АҚШ-қа қарсы шетелдік ұйымдар үшін жұмыс істеген және сайланған шенеуніктерге пара берген ФБР агенттерін ұстау үшін операция жүргізгендерін айтады.

Бейне ойындар

1981 жылы Pac Man-нің өзгелтілген нұсқасы тергеуді пародизациялау мақсатымен ресми емес түрде жасалды. Ойында ойыншы конгрессменді (Пак Ман) басқарып, Вашингтон қаласының көшелерінде доллар банкноттарын жинап, ФБР фургондарынан (перілерден) қашады. Үлкен доллар белгісін (қуаттандырғышты) ұстағанда ойыншы ФБР фургондарын кері қайтуға 'ықпал ете алады'.