Кіріспе
1921–1923 жылдар аралығындағы АҚШ Кабинетінің пара алуға қатысты жанжалы
«Теапот күмбезі» жанжалы – 1921 жылдан 1923 жылға дейін АҚШ президенті Уоррен Г. Хардинг әкімшілігіне қатысты пара алу оқиғасы. Ішкі істер министрі Альберт Бэкон Фолл Вайоминг штатындағы «Теапот күмбезі» және Калифорниядағы екі орналасқан теңіз күштерінің мұнай қорын жеке мұнай компанияларына бәсекелестік сайыссыз, төмен бағамен жалға берді. Бұл келісімдер сенатор Томас Дж. Уолш тарапынан тергеуге алынды. Мұнай компанияларынан пара алғаны үшін сотталған Фолл – президенттік кабинет мүшесінің түрмеге түскен алғашқы адамы болды, бірақ пара берген ешкім сотталған жоқ. «Уотергейт» жанжалынан бұрын «Теапот күмбезі» «американ саясаты тарихындағы ең ірі және сенсациялық жанжал» деп есептелді. Бұл Хардинг әкімшілігінің беделін түгелдей құлатты, ол бұрыннан 1922 жылғы Ұлы теміржол ереуілінің және 1922 жылғы Бонус туралы заңға Хардингтың вето қоюының салдарынан зардап шеккен еді. Содан кейін Конгресс кез келген АҚШ азаматының салық жазбаларын, лауазымына қарамастан, сотқа шақыруға құқық беретін тұрақты заң қабылдады. Бұл заңдар Конгресске жалпы құзырет беруге мүмкіндік берді деп саналады.
Тарих
Әскери-теңіз флотының әрқашан жеткілікті мөлшерде отын болуын қамтамасыз ету үшін президент Тафт бірнеше мұнай өндіретін аймақтарды әскери-теңіз мұнай қоры ретінде белгіледі. 1921 жылы президент Хардинг Вайоминг штатының Натрона округіне қарасты Теапот-Купол мұнай кен орнын және Калифорния штатының Керн округіне қарасты Елк-Хиллз және Буэна-Виста мұнай кен орындарын басқаруды Әскери-теңіз департаментінен Ішкі істер министрлігіне беру туралы жарлық шығарды. Бұл келесі жылға дейін іске асырылмады, ол кезде Ішкі істер министрі Фолл Әскери-теңіз министрі Эдвин С. Денбиді жарлықты іске асыруға көндірді. 1922 жылы Фолл Sinclair Oil Corporation компаниясының еншілес компаниясы Mammoth Oil компаниясының Гарри Ф. Синклеріне Teapot Dome-дағы мұнай өндіру құқығын жалға берді. Ол сондай-ақ "Элк Хиллз" қорығын Pan American Petroleum and Transport Company компаниясының Эдвард Л. Дохениге жалға берді. Екі жалға беру де бәсекелестік тексерусіз жүзеге асты; бұл 1920 жылғы Минералдық жалға беру туралы заңға сәйкес заңды болды. Жалға алу шарттары мұнай компаниялары үшін өте тиімді болды, бұл Фоллды жасырын түрде бай етті. 1921 жылы қарашада Дохениден 100 000 доллар мөлшерінде пайызсыз қарыз алды (1921 жылы 0,1 долларға тең, соңғы жылдары шамамен миллион долларға тең). Ол Дохени мен Синклерден қосымша сыйлықтар алды, барлығы шамамен 404 000 доллар (соңғы жылдары шамамен миллион долларға тең). Жалға беру келісімдері заңды болғанымен, бұл мәмілелер заңсыз болды. Фолл мәмілені құпия ұстауға тырысты, бірақ оның өмір сүру деңгейінің күрт жақсаруы күдік тудырды. Мысалы, ол 10 жыл бұрын төленбеген шаруа қожалығының салықтарын төледі. Кейіннен "Альбукерки трибьюн" газетін құрған Карл Маги осы кенеттен байлық туралы жазып, оны Сенаттың тергеуіне де жеткізді. Висконсин штатының республикашыл сенаторы Роберт М. Ла Фоллетт Сенаттың қоғамдық жерлер жөніндегі комитетінің тергеуіне жетекшілік етті. Басында Ла Фоллетт Фоллдың кінәсіз екеніне сенді. Алайда, оның Сенат ғимаратындағы кеңсесі тоналғаннан кейін оның күдіктері оянды. Демократ Томас Уолш Монтана штатынан, азшылықтың ең жас мүшесі, ұзақ тергеу жүргізді. Екі жыл бойы Уолш алға жылжиды, ал Фолл артқа шегінді, өзінің іздерін жасырып жүрді. Алғашында заңсыздық туралы дәлелдер жоқ болды, өйткені жалға алу келісімшарттары заңды болған, бірақ жазбалар құпия түрде жоғалып кетті. Фолл жалға беру шарттарын заңды етіп көрсетті, бірақ ақшаны қабылдауы оның құлдырауына себеп болды. 1924 жылы жауапсыз қалған сұрақ, Фолл қалай тез және оңай бай болды. Пара алған ақша Фоллдың мал фермасына және оның бизнесіне жұмсалды. Соңында, тергеу аяқталуға жақын келгенде, Фолл кінәсіз болып көрінгенде, Уолш Фолл жасыра алмаған дәлелді тапты: Дохенидің Фоллға берген 100 000 доллар қарызы. Бұл жаңалық жанжалды ашты. 1920 жылдары осы жанжалға байланысты азаматтық және қылмыстық іс қозғалды. 1927 жылы Жоғарғы Сот мұнай жалға берулері жемқорлықпен алынғанын шешті. 1927 жылы ақпанда сот Елк Хиллз жалға алу шартын, ал қазан айында Теапот-Купол жалға алу шартын жарамсыз деп таныды. Екі резерв те Әскери-теңіз флотына қайтарылды. Бұдан басқа, Дохени корпорациясы Фоллдың Нью-Мексикодағы Тулароса бассейніндегі үйін "төленбеген қарыздар" үшін иемденді, бұл дәл сол 100 000 доллар пара болып шықты. Синклер алтау ай түрмеде отырды. Бұл жанжалдың кінәсі Фоллға тисе де, Хардингтің абыройы дұрыс емес адамдармен араласқаны үшін мәңгілікке дақталды. Фоллдың кінәсін дәлелдейтін дәлелдер тек 1923 жылы Хардинг қайтыс болғаннан кейін пайда болды. Теапот-Купол мұнай кен орны 49 жыл бойы тоқтап тұрды, бірақ 1976 жылы қайтадан өндіріске қосылды. Теапот-Купол алдыңғы 39 жылда өндірілген мұнайдан 569 миллион доллардан астам табыс тапқаннан кейін, Энергетика министрлігі 2015 жылдың ақпан айында мұнай кен орнын 45 миллион долларға Нью-Йорктегі Stranded Oil Resources Corp. компаниясына сатты.
in November 1921 (equivalent to $0.1 in 1921 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ). He received other gifts from Doheny and Sinclair totaling about $404,000 (equivalent to $0.404 in 1921 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ). While the leases were legal, these transactions were not. Fall attempted to keep the deal secret, but the sudden improvement in his standard of living raised suspicions. He paid up his ranch taxes, for example, which had been as much as 10 years past due. Carl Magee, who later founded The Albuquerque Tribune, wrote about this sudden affluence and also brought it to the attention of the Senate investigation. Republican Senator Robert M. La Follette of Wisconsin led an investigation by the Senate Committee on Public Lands. At first, La Follette believed Fall was innocent. However, his suspicions were aroused after his own office in the Senate Office Building was ransacked. Democrat Thomas J. Walsh of Montana, the most junior minority member, led a lengthy inquiry. For two years, Walsh pushed forward while Fall stepped backward, covering his tracks as he went. No evidence of wrongdoing was initially uncovered, as the leases were legal enough, but records kept disappearing mysteriously. Fall had made the leases appear legitimate, but his acceptance of the money was his undoing. By 1924, the remaining unanswered question was how Fall had become so rich so quickly and easily. Money from the bribes had gone to Fall's cattle ranch and investments in his business. Finally, as the investigation was winding down with Fall apparently innocent, Walsh uncovered a piece of evidence Fall had failed to cover up: Doheny's $100,000 loan to Fall. This discovery broke open the scandal. Civil and criminal suits related to the scandal continued throughout the 1920s. In 1927, the Supreme Court ruled that the oil leases had been corruptly obtained. The Court invalidated the Elk Hills lease in February 1927, and the Teapot Dome lease in October. Both reserves were returned to the Navy. Further, Doheny's corporation foreclosed on Fall's home in the Tularosa Basin, New Mexico, because of "unpaid loans" that turned out to be that same $100,000 bribe. Sinclair served six months in jail on a charge of jury tampering. Although Fall was to blame for this scandal, Harding's reputation was permanently sullied because of his involvement with the wrong people. Evidence proving Fall's guilt only arose after Harding's death in 1923. The Teapot Dome oil field was then idled for 49 years, but went back into production in 1976. After Teapot Dome had earned over $569 million in revenue from the of oil extracted over the previous 39 years, the Department of Energy in February 2015 sold the oil field for $45 million to New York–based Stranded Oil Resources Corp.
Мұра
Жоғарғы соттың Макгрейнге қарсы Догерти (1927) ісі бойынша шешімі Конгрестің куәлік беруге мәжбүрлеу өкілеттігін алғаш рет нақты бекітті. Осы дауға жауап ретінде, 1924 жылғы "Табыс туралы" заңы АҚШ Өкілдер палатасының Жолдар және құралдар комитетінің төрағасына кез келген салық төлеушінің салық есептерін алу құқығын берді. 1925 жылы сайлау қаржысын реттейтін Федералды сыбайлас жемқорлыққа қарсы заң күшейтілді.
Салыстыру
Теапот куполы туралы скандал АҚШ тарихындағы ең ірі скандалдардың бірі болып саналады – министрлік сыбайлас жемқорлығының "ең жоғары шегі". Ол көбінесе кейінгі скандалдарды бағалау үшін өлшемшарт ретінде қолданылады. Атап айтқанда, ол Уотергейт скандалымен салыстырылады, онда министрлер кабинетінің мүшесі, Бас прокурор Джон Н. Митчелл түрмеге қамалды, бұл Америка тарихында министрлер кабинетінің мүшесінің екінші рет түрмеге түсуі болды. Трамп әкімдігі кезінде жаңалықтар агенттіктері Трамп кабинетінің мүшелерінің, әсіресе Ішкі істер министрі Райан Зинкінің күдікті әрекеттерін Теапот куполы скандалымен салыстырды.