Кіріспе

Кеңсе бильярд ойыны. Cutthroat немесе кеудекесу, кейде үш адамдық бұрылыс деп те аталады, бұл әдетте үш ойыншы немесе командалық кеңсе бильярд ойыны, бильярд үстелінде, толық стандартты жиынтықтағы бильярд шарларымен (15 нөмірленген шар және бір қысқа шар) ойналады; үш немесе одан көп ойыншымен нөмірленбеген қызыл және сары шарлар жиынтығымен ойнауға болмайды, бұл қара шар бильярдында қолданылады. Әр ойыншыға әдетте бес қатарынан нөмірленген объект шары беріледі, бірақ шарлардың саны ойыншылар санына байланысты өзгеруі мүмкін. Ойынның мақсаты – өз тобынан кемінде бір шар үстелде қалған соңғы ойыншы болу. "Cutthroat" атауы бильярдқа ғана тән емес, сонымен қатар үш немесе одан көп ойыншымен ойналатын басқа да ойындарға қатысты қолданылады, мысалы, бридж және американдық қол добы.

Ойын процесі

Бильярдта 15 шарды тізіп қою үшін 1-ші шарды бильярд тірегіне, ал 6-шы шар мен 11-ші шарды бильярд тірегінің қалған екі бұрышына қояды. Қазалыда (әдетте) шарлардың үш жиынтығы болады. 1–5 шарларды "төменгі" шарлар дейді, 6–10 шарларды "орташа" шарлар дейді, ал 11–15 шарларды "жоғарғы" шарлар дейді. Үш ойыншының әрқайсысы соңында осы бес шардың бірін "иеленеді". Жеңіс басқа ойыншылардың барлық шарларын заңды түрде қалтаға салу арқылы жеміске жетеді. Әрбір соққының қалай орындалуы ойын басталмас бұрын анықталады. Бес шардың әрбір жиынтығы бастапқыда талап етілмейді – екі жиынтықтан кем дегенде бір шар қалтаға түскенше жиынтықтар "ашық" күйде қалады. Мысалы, егер ойыншы 6 және 9 шарларын қалтаға салса, онда ол 6–10 шарлар жиынтығына ие болмайды, бірақ әлі 1–5 немесе 11–15 жиынтығына ие екені анық емес. Егер ойыншы 6 және 2 шарларын қалтаға салса, онда ол міндетті түрде 11–15 жиынтығына ие болар еді. Сондықтан, бұзу соққысында қателік жасау, бұзу соққысында қалтаға түскен шарлар жиынтығына ие болу мүмкіндігін де білдіреді. Алайда, егер бұзу соққысында қателік болса, ешқандай жиынтықты талап етуге болмайды және үстел әлі де ашық болып қалады, қандай шарлар қалтаға түскеніне қарамастан. Ойыншының кезекі, әр соққыда бір немесе бірнеше шарды заңды түрде қалтаға салғанша жалғасады. Ойыншы тіпті өзінің шарын да қалтаға салуға болады, бұл оған әлсіреген орнына ие болып, кезекке түсуге мүмкіндік береді. Бұл жағдай "өзіне қарсы кесу" деп аталады. Егер ойыншы өзінің соңғы шарын (қасақана немесе қасақана емес) қалтаға салса, онда ол төменде көрсетілген жағдайларды қоспағанда, ойынның қалған бөлігін қатыспауға тиіс.

Қателіктер

Кью-топты қалтаға түсіру немесе үстелден шығарып жіберу арнайы жазаларға түсіріледі, бұл төменде сипатталған және келесі ойыншыға мүмкіндік береді. Кептік бильярдтың жалпы ережелері қолданылады, оның ішінде қалыпты бұзушылықтар, мысалы, бір соққыда кью-топты екі рет ұру, кью таяғымен кью-топты емес, объект допты ұру, объект допты үстелден шығарып жіберу және т.б. Мұндай бұзушылықтар ойыншының кезектерін қосымша жазасыз аяқтайды. Келесі ойыншының қолында кью-топ болмайды, бірақ ол үстелді сол күйінде қабылдайды (доптар орналасқаннан кейін). Егер ойыншы бұзушылық жасағанда қарсыласының допын қалтаға түсірсе, қарсылас сол допты қалтадан алып үстелге қайта қоя алады. Қайта қойылған доп аяқ нүктесіне орналастырылады.

Жеңіс

Мақсаты – үстелде кем дегенде бір объект добы қалған соңғы ойыншы болу. Ойыншының үстелде добы қалмаса, ол «аут» (шығарылды) деп есептеледі және ойыншылар кезенінде оның кезектері жіберіліп қалады. Әдеттегі ережелер бойынша (доптар «скретч» кезінде қайтарылса, төменде қараңыз), «аут» жағдайы уақытша болуы мүмкін.

Табылған жерлер

(Кейбір шарды қалтаға түсіру немесе үстелден шығарып алу) салдарынан, атушының барлық қарсыластары бір шарларын (егер қалтаға түскен болса) қалтадан алып, үстелге қайта қою арқылы сыйақы алады (келесі атушының шарлары басқа ойыншының шарларының алдына қойылады). Осылайша, "ойынан шыққан" ойыншы, кез келген тірі қалған ойыншы қателік жасаса, бір шармен қайтадан ойынға оралады. Егер бір соққыда қарсыластың шарларын бірінші рет қалтаға түсіргеннен кейін қателік жасалса, қарсыласқа тек бір ғана шар қайтадан үстелге қойылады, себебі бұл жазалау қателіктің әсерін жоюға емес, құқыс бұзушыны жазалауға және басқа ойыншыларды теңдей сыйлауға бағытталған. Егер соңғы соққыдан кейін үстелде тек кейбір шар ғана қалса (атушы соңғы қарсыласының соңғы шарын және өзінің соңғы шарын қалтаға түсірген), әр ойыншының бір шары ату ретімен үстелге қойылады. Егер соңғы соққы заңсыз болмаса, атушы ойынды жалғастырады. Үстелден шығарылған шар, егер ол атушының шары болмаса, қайтадан үстелге қойылады, ал егер атушының шары болса, қалтаға түсіріледі.

Алмастырушы топты таңдау

Көп кездесетін нұсқа бойынша, ереже бұзбай алғашқы шарды қалтаға салған ойыншы өзіне қалаған топты иеленуге құқылы. Егер ойыншы ереже бұзбай кез келген шарды қалтаға салса, ол кез келген топты талап ете алады және атуын жалғастырады. Келесі ойыншы өз кезегінде ереже бұзбай шарды қалтаға салса, қалған екі топтың біріне ие болады. Егер брейк кезінде ереже бұзылса, алғашқы шарды ереже бұзбай қалтаға салған ойыншы кез келген топты иеленеді, ал келесі ойыншы қалған топтардың бірін иеленеді. Брейк жасаушыға тәуекел тудыратын сирек кездесетін нұсқа бойынша, ойын басталғанға дейін топтар белгіленеді: брейк жасаушыға 1–5, екінші ойыншыға 6–10, ал үшінші ойыншыға 11–15 топтар беріледі.

Таңдалған және байқалған жерлерді ауыстырудың баламалы ережелері

Кью-топты сызатын жағдайда, қателескен ойыншының қателесу алдында ойында болған қарсыластарының әрқайсысы өздерінің қалтаға түскен доптарының біреуін үстелге қайтара алады. Бұрынғы соққыдан бұрын "ойыннан шыққан" ойыншылар, ойыннан шығып қалады. Осы нұсқада, егер атушы қарсыластың соңғы қалған допы мен өзінің соңғы допын бірдей қалтаға түсірсе (яғни барлық доптар түсіп, тек кью-топ қалса), соңғы соққыдан бұрын ойында болған ойыншы ғана (әдетте атушы мен соңғы қарсылас) допты қайта орналастыра алады; ойыннан шығарылған ойыншылар қайтадан ойынға қосылмайды. Атушы келесі допты атуын жалғастырады. Солтүстік Америкада жиі кездесетін тағы бір нұсқа (жоғарыдағы қайта орналастыру ережесіне қарамастан), сызадан кейін келесі ойыншы тек қолынан ғана емес, үстелдің кез келген жерінен кью-топты ала алады.

Көп ойындық ұпай

Бір ойынның орнына матчтарды немесе сеттерді ойнау үшін әртүрлі ұпай жүйелері қолданылуы мүмкін. Үш ойыншылық ойын ретіндегі ерекшелігіне байланысты, жеңіске жеткен ойындарды санау мүмкін, бірақ екінші орын алғанға ешқандай ұпай қосылмайды. Бір жүйе бойынша, жеңіс үшін үш ұпай беріледі, сондай-ақ әр ойынның соңында жеңімпаздың қалған доптарының санына байланысты қосымша бір ұпай беріледі. Соңғы болып шығарылған ойыншы екі ұпай алады, ал бірінші болып шығарылған ойыншыға ұпай берілмейді. Сонымен қатар, егер ойыншы қарсыластарының 5 доптан тұратын екі топтамасын да түсіріп, өзінің 5 допын сақтап, мінсіз ойын ойнаса, бонус ұпай берілуі мүмкін (әдетте 2 ұпай, яғни барлығы 10 ұпай: жеңіс үшін 3 ұпай, қалған доптар үшін 5 ұпай және 2 бонус ұпайы). Бұл жүйе матч барысында кімді бірінші жоюға болатынына қатысты стратегияға баса назар аударады, көбінесе көшбасшыны ұпай бойынша оқу үшін екі ойыншының одақтарын құруға әкеледі. Матчты белгілі бір ұпай санына жеткенде немесе белгілі бір уақыт ішінде жеңіп алуға болады.

Тәңкәмен жұмыс істейтін үстел ойыны

Монетамен жұмыс істейтін үстелдерде ойнағанда (қалтаға түскен доптарды бірден қайта ойнатуға болмайды, жаңа ойын үшін ақы төленгеннен кейін ғана қайтарылады), скретч жасаған ойыншы өзінің доптарының біреуін қарсыласының доптары орнына бірден қалтаға салуға таңдайды. Егер қарсыластың допы сол соққыда қалтаға түскен кезде скретч жасалса, зардап шеккен қарсыласқа скретч жасаған ойыншының допын таңдауға рұқсат етіледі, ол доп қалтаға салынбай, үстелден алынып тасталады. Екі жағдайда да скретч жасаған ойыншы ойыннан шығып қалуы мүмкін.